Passionstrakt nach der Handschrift Frenswegen 3, Diözesanarchiv Osnabrück

	<4vb>
	Waer om onse
	here ter doot ghebrocht <in HS: t ü.d.Z.> wart.
	Wat onsen here meest
	an der passien bracht
	daer scriuen vele lerres vele
	suuerlics sy(n)nes af Mer gre-
	gorius secht / dat meeste dat
	den ioden meyde / ende ihesum
	ter doet bracht . dat was
	dat he de blintgheborne syende
	<5ra>
	maecte / en(de) dat he lazarus
	van der doet verwecte / Ende
	dar maria magdalena de saluoe
	wtstorte . dat inbrachte iudas
	ene ewighe verdomenisse En(de)
	dat ih(es)us mitten sundere(n) at
	en(de) dranck / en(de) magdalenen
	er sunden vergaf Veel meer
	ander punten moyede <in HS: o ü.d.Z. über einem durchgestrichenen Buchstaben ergänzt> den
	ioden de (crist)us ghewracht
	hadde Mer dat alre meeste
	dat se em van hat ende van
	nijt doden / daer weren oec
	veel dinghe af te scriue(n) . de
	ic om cortheit wil al achter
	late / dan daer ic de vorrede(n)
	mede began . So als de lilie
	is onder den doernen / soe is
	mijne vrendy(n)ne onder den
	dochteren . Welke woerde
	men singhet en(de) leset in de
	ere der reynre maghet ma-
	rien . in welker eeren ic dit
	boeck bego(n)nen heb / ende bi
	sonder oers lieuen soens ih(es)u
	(crist)i . daer dit vers wal op
	dient. Want als de lilie on-
	ghelijc is onder den doerne(n) .
	so onghelijc was ih(es)us (cristu)s
	in doechden . in wanderi(n)ghe(n)
	in mirakelen te doen / i(n) ver-
	duldicheit . in armoden / en(de)
	in sijnre bitterre passien
	voer alle menschen de ye
	gheworden / of v(m)mer wer-
	den moghen / en(de) voertgaen-
	de mit allen doechden / ende
	so sin em alle mensche(n) schul-
	dich na te volghen Ende so
	was oec maria de reyne
	maghet claer ende reyn
	<5rb>
	van doechden / en(de) van allen
	guede . so dat onder al den
	dochteren der wiuen nye <in HS: e ü.d.Z.>
	oers ghelijc gheuonden en
	wart in doechden / in oet-
	modicheit . in vreedsamh(ei)t .
	en(de) in reynicheit . in medeli
	den te hebben mit ih(esu)m (cristu)m
	oeren soen Des ghelijcs en
	wart ny ghesien va(n) grote(n)
	rouwe / en(de) medeliden dat se
	had . als voer p(ro)phetiert was
	dat een sweert des rouwen
	doer oer herte solde gaen / by
	exemplen / al na was ghe-
	scheide in volre waerheit .
	Want bernard(us) scriuet van
	oer dat ny me(n)sche des rouwe(n)
	ghelijc en sach / den maria in
	wendich in oer herte hadde .
	en(de) in den synne(n) leet Ende se
	was so ghesatich / en(de) so be-
	hueet in allen dinghen de se
	plach te doen of de oer an
	quemen / dat se gheen onghe-
	laet . mit ghemeliken ghe-
	beer van buten en toende .
	Want se en begheerde ny dinc
	dat in oer te misprise(n) was
	of dat quellic ghedae(n) was .
	als sunte bernt vaen oer tu
	ghet. Mer se was vol van
	rouwen in der tijt der passie(n)
	ons lieuen heren en(de) voer en(de)
	na was se vol van alre
	ghenaden en(de) doechde(n) . Hier
	om steet van oer ghescreue(n)
	Als de lilie is onder den doer
	nen. so is mijne vrendynne
	onder den dochteren . Want
	<5va>
	do alle de ionghere vloen ende
	onse here sijnen gheest beual
	in sijns vaders handen / doe blef
	maria alleen in den gheloue
	<gestr.: der hilligher kerken> Als de
	pawes clemens va(n) oer scrift
	Do al de iongheren ons lieue(n)
	heren verstroyet waren / doe
	bleef dat gheloue der hiligher
	kerken alleen in marie(n) En(de)
	noch hier om en(de) o(m)me veel
	zueter lere en(de) schoenre pu(n)-
	ten . de men van oer bescreue(n)
	vint . so is se onder de ku(n)ne
	der vrouwen / en(de) der ma(n)nen
	onghelijc va(n) allen doecheden
	als de lilie onghelijc is ond(er)
	den doernen . Nu bid ic al
	de ghene / de dit boeck ende
	dese passie sullen lesen of
	hoeren lesen dat se my hier
	in nicht en berispen / mer
	een yeghelic neem hier wt
	dat em beste dient tot sijnre
	zielen salicheit . wanttes al
	ghenomen en(de) vergadert is
	wter hiligher scrift der
	eua(n)gelien / en(de) der lerers .
	En(de) oec of yemant so ghesint
	weer / de daer v(m)mer ene be-
	rispinghe in vinden wolde .
	den bid ic om onser vrouwe(n)
	wil / dat he tor stont mede
	een aue maria lese der lieuer
	maghet to eeren . in welker
	eeren ic dit boeck ghemaect
	en(de) ghescreue(n) heb Seneca
	secht Het sin vele bome. en(de)
	een yeghelic draghet sijne
	vrucht . de nochtant al van
	<5vb>
	den menschen ghegeten wer
	den Een yeghelic mach oec dan
	eten dat em lust . So secht
	aristotiles oec . Het sin veel
	menschen / en(de) een yeghelic
	heuet synen sin So neem een
	yeghelic van desen vruchten
	en(de) van desen punten / de hijr
	na in der passien ghescreuen
	staen . de oec manigherleye
	en(de) veel sin / de em meest luste(n)
	en(de) best dienen tot sijnre zie-
	len salicheit . Want onse h(er)e
	heeft ghesproken . in mijns
	vader huus sin vele wonin-
	ghe . so breeck een yeghelic
	hier blomen wt / de wal ru-
	ken / en(de) de em best ghenöghe(n)
	daer he de camer . of sijne
	woninghe mede bestroye / de
	em de here bereit heuet .
	Als paulus tughet dat een
	yeghelic gheloent sal wer-
	den na sijnen wercken . en(de)
	sal ene woninghe crighen
	ewelic to ghebruken na
	sijn verdienst . mit ewigher
	vrouden . of mit ewigher
	pijnen Nu spreke een yeghe-
	lic een aue maria ter eren
	der lieuer maghet marie(n)
	dat se ons wil verbidden an
	(cristu)m oeren lieuen soen ons
	to comen in de woninghen
	der ewigher vrouden / daer
	wij cristum ende marien
	altoes moghen beschouwen
	Amen>
	Hijr beghint de passie ons
	heren ih(es)u (crist)i
	<6ra>
	Als onse here ihesus
	(crist)us de soen godes
	bi dre en dertich ia
	ren had gheweest
	in menscheliker forme(n) onder
	den menschen . als een verwor-
	pen mensche / Op welc wort
	crisostom(us) secht . So welc
	mensche tot sijnen drieen-
	dertich iaren comet ende em
	dan nicht en betert . of be-
	kiert . dattet sorchlic is den
	menschen v(m)mermeer to ghe-
	rechter en(de) heelre gheestelich(ei)t
	te comen En(de) onse here heeft
	ons tot enen teiken / en(de) tot
	enen exempel voerghegaen
	en(de) sonder houerdicheit ond(er)
	den menschen ghewandert.
	op dat wi ons snode ende
	oetmodich onder den me(n)sche(n)
	ke(n)nen sullen . op dat wi mit
	em besitten moghen dat ewi-
	ghe leuen Augustin(us) secht
	Oetmodicheit maket den me(n)
	schen ghelijc den engelen .
	Ende do he sijne godlike wijsh(ei)t
	der werlt hadde gheopen-
	baert . mit prediken / en(de) mit
	sijnen godliken woerde(n) . ons
	tot eenre leer . dat wij al-
	tijt onsen euen menschen
	de doechden der zielen . ende
	de hilighe scrift mitte(n) god-
	liken wercken voer sullen
	wysen en(de) leren . eer enich
	ander dinck . also veer alst
	in ons is / en(de) em altoes ten
	besten raden / tot lijfs noet
	druft . waer wi ku(n)nen en(de)
	moghen ghelijc ons selue(n)
	want onse here secht in
	<6rb>
	den eua(n)geli My(n)net ivwen
	euen menschen ghelijc iv
	seluen ¶ En(de) do he sijne godli-
	ke moghentheit mit mani-
	gherhande teiken / en(de) mira-
	kelen de he dede / had ope(n)baert
	ton lesten do he de sake wolde
	eynden daer he om op eert
	rike was ghecomen / en(de) den
	doet wolde luden / op dat he
	mit sijnre doet . al dat men
	schelike gheslechte mochte
	verlosen van der ewigher
	doet . en(de) wederbrenghen totte(n)
	ewighen leuen daer wi al wt
	waren verdreuen om der on-
	ghehoersamheit wil adams en(de)
	eua . ons tot eenre leer secht .
	bernardus / Daer wi onsen lie-
	en heren nernstelic va(n) danc
	ken sullen / van allen crachten
	onser zielen en(de) van al onser
	herten . en(de) onsen euen me(n)sche(n)
	ghelijc ons seluen an lijf en(de)
	ziele salicheit altos oec myn
	nen . so volbrenghen wi volco-
	melic . daer wy hier o(m)me sijn
	ghecomen.
	ONse here quam in een
	stedeliken dat bethanie(n)
	heite in symons hues des
	malaatschen. Den onse here
	daer to voren ghesont hadde
	ghemaect . en(de) daer af hadde
	he den naem Crisostom(us) secht
	Recht so is een mensche ma
	laetsch an der zielen . so dicke
	als he in doetliken sundenis <sic>
	En(de) al em dat berouwet . en(de)
	leet is . en(de) sijne bicht spreket
	so wort he gherenicht van
	der malaetscap als symon
	<6va>
	wart En(de) ghelijc als symon
	van ghewoenten den malaet-
	schen naem behelt . recht so
	valt oec een mensche va(n) qua-
	der ghewonten weder in de
	ghebiechte en(de) voerledene sun-
	den . en(de) so beholt he vor gode
	en(de) voer al sinen hillighen
	den malaetschen naem an der
	zielen . hent ter tijt to dat he
	sick betert ¶ Do qua(m) maria
	magdalena mit eenre bussen
	in dat hues mit saluen de
	duerbar was / daer onse he
	ten eten ghebeden was / ende
	quam mit oetmodich(ei)t . van
	achter / en(de) goet onsen heren
	de salue opt hoeft . Jheroni-
	mus secht Wa(n)neer wi claer
	sin . en(de) gherenicht als symon
	was van allen vlecken . soe
	coemt onse lieue here des hoech-
	tijts en(de) etet mit ons / myt
	lijf en(de) mit ziele / en(de) mit sijnre
	ganser godheit . Wa(n)neer wy
	ons dan veroetmodighe(n) en(de)
	hebben anxt voer onsen lieue(n)
	heren / en(de) gheiten em duer-
	bar salue opt hoeft / dat sin
	tranen wt vnsen hoefde / voer
	onse sunden . de seer duerbar
	vor ons sijn / en(de) voer gode .
	En(de) augustini(us) secht dat ma-
	ria oer tranen storte op .
	ons heren vote / en(de) se droech-
	de se / mit oeren hare / so sulle
	wi onse tranen droghe(n) mit
	willighen aelmissen te geue(n)
	den armen ¶ Ende daer
	waren somighe de daer aten
	<6vb>
	den dat moyede van mari[a]
	magdalenen Joh(ann)es guldemo(n)[t]
	secht So ijst oec mit ons
	en deel / dent oec moyet dat
	wy doechden doen / Dat is de
	werlt . de duuel / en(de) onse ey-
	ghen vleysch Ende dat sulle
	wy weeren / en(de) betere(n) mit
	y(n)nighen ghebeden / mit gan-
	sen herten / en(de) mit gueder
	meninghe an gode / ende an
	allen liuenen hillighen . so wer
	den ons onse sunden verge-
	uen / ghelijc dat marien dede
	. Want onse here seechde sel
	ue Se heuet veel lief gheha[d]
	daer om sin oer veel sunden
	vergeuen Hier om laet ons
	oec onsen heren my(n)nen en(de)
	onsen euen menschen ghe-
	lijc ons seluen / so werden
	ons ghelijc marien veel su(n)-
	den vergeuen / Want sunte
	iohan secht in den eua(n)gely
	. We sijnen euen menschen
	nicht en mynt den he siet .
	wo solde he god my(n)nen den
	he nicht en siet / En(de) daer
	om is de godlike / my(n)ne eirst
	te my(n)nen / te prouen an on-
	sen euen menschen . ¶ Wat
	sal de salue verloren sprac
	iudas Et waer beter dat
	men se vercoft hadde ende
	had dat gelt den arme(n) ghe
	geuen Dat en seechde he
	nicht om der armer wil .
	mer want he een dief was
	en(de) dat tiende deel meynde he
	daer af te stelen Onse here
	<7ra>
	placht al den armen te geue(n)
	so wat em ouerleep mi sijne(n)
	iongheren Ons tot eenre lere
	secht iheronim(us) / en(de) namelic
	alle gheesteliken prelate(n) en(de)
	preisteren / want des gheesteli
	ken guets nicht meer oer en
	is / noch en sullen verteren
	dan tot oerre simpelre noet-
	drufte . Want wes se des meer
	beholden / schoen tabbarde(n) / en(de)
	costele cleder af copen . oer
	diernen in oeren huse holden
	en(de) veel kinder daer bi wyn-
	nen . en(de) willen heerlic wesen
	en(de) prelaten daer af heiten
	en(de) wesen / mit enen schonen
	naem op der straten / dat ste-
	len se altemael gode / wanttet
	mit recht . al der armer is .
	En(de) se sin so arch als iudas ye
	ghewas . want siet o(n)nutte
	lic verteren / daer se doer god
	solden geuen / daer se grote-
	lic mede sondighen / na sunte
	bernts worden Want der
	gheestelicheit hoert mit / rech-
	te toe de tienden / ende dat
	tiende diel voert daer af is
	mit rechte der armen Ende
	daer na van ghericheit we-
	ghen so wolden se daer toe .
	toe oerre meerre verdoe(m)nisse
	eighen guet / hebben / ende do
	namen em de heren de tiende(n)
	en(de) se behelden dat eyghe(n) guet
	daer se mit rechte den arme(n)
	dat tiende deel af schuldich
	sin / na sunte augustin(us) woer-
	den ¶ Do sprac onse here
	Dijt wijf magdalena heeft
	<7rb>
	een guet werck an my ghe-
	wracht . Laet se in vreden .
	Want de armen / suldi altoes
	bi iv hebben / mer my en mo-
	ghe dy altos nicht hebben .
	Hier op secht Joh(ann)es guldemo(n)t
	. dat alre weghen god is / ende
	we sijns begheert den is he
	by Mer ons to eenre lere .
	en(de) tot enen gheesteliken sy(n)ne
	Want wa(n)neer wi ons kiere(n)
	van gode tor doetliken sunde(n)
	so hebbe wy de armen by ons .
	en(de) dat sin wi selue / ende so
	en moghe wu god nicht hebn <in HS: n ü.d.Z. ergänzt>
	want so en blift he bi ons
	nicht Ende daer om sijn wij
	arm en(de) en co(n)nen ons seluen
	nicht ghehelpen sonder de
	ghenade godes . Want de die
	godlike macht nicht bi em
	en heeft . de is arm va(n) allen
	gheestliken guede Sunte
	Augustin(us) secht daer op Als
	wi onsen euen menschen we-
	ten leuen in swaren doetlike(n)
	sunden / de recht arm sin va(n)
	alre salicheit / en(de) sick nicht
	beteren en willen / den sin wy
	schuldich mit gueden leuen
	en(de) in doechden voer te gaen .
	en(de) mit guetliken woerdente
	wisen / en(de) te leren / dan enighe(n)
	armen broetbidder op der
	straten / want de ziele veel
	weeerder is dant licham Gi(n)
	aldus sin wi dan schuldich
	den armen te helpen in oere(n)
	noeden / beyde to liue vn(de) ter
	zielen / en(de) mit onsen aelmis-
	sen totten licham / daer wy
	<8va>
	dat ewighe leuen mede mo-
	ghen verdienen . Want salo-
	mon secht Ghelijc dattet wa-
	ter lesschet dat vuer . so les-
	schet de achnisse de sunden .
	¶ Ende so wes magdalena
	ghedaen heuet . dat heeft se
	va godliker my(n)nnen ghedae(n) .
	en(de) in een teiken dat mijn li-
	cham sal begrauen werden
	Ons ter leer als gregorius
	secht So war doechden wy
	doen / de en solle wy nicht
	doen om anxtes wille des
	duuels of der pinen der hel-
	len . mer wi sullent doen va(n)
	groter godliker my(n)nen en(de)
	van rechter doechden Want
	ambrosius secht Wat dat
	een mensche doet / dat he va(n)
	godliker my(n)nen nicht en
	doet . dat vordert em to ma-
	le wenich oft nicht . ten
	waer dan sake / dat de anxt
	so groet weer / dattet my(n)ne
	worde / en(de) so mochte de anxt
	verdientlic werden en(de) an-
	ders nicht . ten ewighen le-
	uen mede te comen / na sunte
	Pauwels woerden / daer he
	seer veel af secht in sijnen
	epistolen Ende daer om sulle(n)
	wi ons tot enen teiken be-
	grauen in de godlike my(n)ne
	toe ghebruken / en(de) onses euen
	menschen . so moghen wy
	mit gode opuerstaen ten or-
	del / en(de) besitten mit em de
	ewighe vroude . Do sprac
	onse here voert en(de) seechde
	Jc seg iv voerwaer . so waer
	<7vb>
	dat dit ewangeliu(m) ghepredic[t]
	wort . in al de werlt . so sal
	men seggen . dat se dat ghe-
	daen heeft in mijnre ghehoec[h]
	nisse Ons ter leer secht
	augustin(us) So war wi doen
	of beghi(n)nen in alre tijt . dat
	sulle wi altoes doen in de ghe
	hoechnisse / en(de) ghedenkenisse
	ons liuen heren . so dat wy
	den naem des heren nu(m)mer ve[r]
	gheten en sullen En(de) ghelijc de[...]
	ons dat euangeliu(m) menichwe[...]
	voer ghelesen en(de) ghepredict
	wort . so sullen wy leuen na
	der eua(n)geli leer en(de) exemple
	der hillighen Ghelijc als
	sunte pauwel sijnen ionghe[ren]
	en(de) vrienden altijt te leren
	plach en(de) seechde Mijn lieue
	vrende laet ons volghen
	de leer der hillighen . so en
	moghe wy nicht dwelen
	. Want daer om so werden
	ons der hillighen leue(n) voer
	ghesat . dat wy daer na le
	uen sullen / en(de) volghe(n) der
	eua(n)gelien lere / ghelijc als
	se ghedaen hebben / so mo-
	ghen wy vercrighen dat
	loen der hillighen in den
	ewighen leuen Want ihero
	nim(us) secht So we der hill[i]
	ghen loen wil hebben / de mo[t]
	der hillighen leuen volgh[en]
	En(de) daer om so gauen de
	hillighen cruce ende guet
	ouer / vader en(de) moder / en(de)
	allent dat em vroude in
	<8ra>
	brenghen mochte en(de) leueden
	na der lere der eua(n)gelie(n) daer
	se mede vercreghen allent dat
	se begheerden / dat was ih(es)us
	(crist)us / Want so we em heeft
	de heeft allent dat he beghert
	of dat he suect . Want sunte
	ambrosius secht in den boeke
	van der meechden leuen . Al
	dinck is ons (crist)us in allen sa-
	ken te verstaen aldus Wyldi
	uwe wonden gheheilt hebben
	suect oen . he is een ardsater .
	Sij dij in hette van dorst .
	suect oen . he is een fonteyn
	de iv verkolen sal Sy dij be-
	laden mit groten sunden . suect
	oen / en(de) sijne ghenade . he sal
	id barmhertich wesen Begh(er)-
	dij hulp . suct oen / he is die
	cracht de ouerstarc is Ontsie-
	die den verngancliken doet / suect
	oen / He sal iv gheuen een ewich
	leuen /Begheerdy veel guets
	suect oen . he sal iv gheuen
	sijn ewich durende guet .
	Begheerdy / dat hemelsche
	rijc . suect oen . he sal iv wyij-
	sen den rechten wech / en(de) sal
	iv gheleyden Wildi vlyien
	de duusternisse . suect oen . he
	sal iv wysen een ewich licht
	. Wyldi oec hebben spise suect
	oen . he . sal iv spisen iv lijf en(de)
	ziele mit sijns selues vleysch
	en(de) bloet . Sonder al dit al-
	leen . so wat iv ghebreect .
	soect oen / he salt iv gheuen
	Aldus vinden wy ih(esu)m (cristu)m
	in al / en(de) al ist in em . ¶ Doe
	<8rb>
	iudas sach en(de) hoerde dat on-
	se here magdalenen so ver-
	antworde / en(de) prijsde oer wer-
	ke / so wart he verwoet va(n)
	toern in em seluen En(de) van
	den schaden sijns stelens . soe
	begreep he dat in sijnre herte(n)
	dat he sijnen schaden an on
	sen heren wolde verhalen .
	En(de) van der tijt voert . so sto(n)t
	iudas daer na / nacht en(de) dach
	wo dat he onsen here mocht
	verraden / en(de) den ioden verco-
	pen / en(de) ter doet brenghen
	op dat he sijnen schaden ver-
	halen mochte / den he ander <sic>
	saluen verloren hadde Recht
	so doet oec de nydighe me(n)sche
	den dat seer leet is / dat men
	den ghene de doechdelic le-
	uet eirst prijst . want he des
	seluen nicht beleuen wil / ende
	wil oec dan yemande de beter
	is dan he sijn eer stelen / off
	sijn guet gherucht . dat seer
	ouel ghedaen is Mer tot ene(n)
	gheesteliken sy(n)ne en(de) ons ter
	leer Sunte ambrosius secht
	so hebbe wi dre idas de ons
	altos na gaen en(de) bi ons sin .
	en(de) mit ons eten en(de) drincken .
	slapen en(de) waken . en(de) werden
	verwoet van toern dat wy
	dat ghewyn sullen vercrige(n)
	<gestr.: dat de duuel versumet> . dat
	de duuel versumet en(de) verlore(n)
	heeft . en(de) dat is de ewighe
	vroude / en(de) meynden den schade(n)
	an ons te verhalen / en(de) staen
	daer na nacht en(de) dach . dat
	<8va>
	se ons mochten brenghe(n) ten
	ewighen doet . als iudas dacht
	op dat hijr van nijdicheit .
	an ons verhalen mocht . den
	schaden / den he mit ghierich(ei)t .
	mit houerdien . en(de) myt on-
	cuescheit verloes . daer ma-
	nich me(n)sche noch veel schade(n)
	bij lidet En(de) dese dre valsche
	iudas / de ons seer benyden .
	en(de) dat onse stelen willen . dat
	sin . de duuel . des menschen
	vleysch . en(de) de werlt / De du-
	uel verreit ons gheern mit
	houerdien / en(de) dat wy groet
	en(de) mechtich weren bouen on-
	sen euen menschen / en(de) rekent
	de sunden cleyn / en(de) dencket
	aldus in sijnen synne Su(n)te
	pauwel was oec houerdich .
	nochtant vercoes oen god toe
	enen apostel Ende so meynt de
	duuel sijnen schaden an ons
	te verhalen / als iudas dacht
	te doen an onsen lieuen heren .
	welken schaden wi kiere(n) sulle(n)
	en(de) moghen mit rechter oet-
	modicheit . en(de) ynnich ghebet .
	Want sunte bernt secht Dat
	is rechte oetmodicheit dat elck
	mensche em seluen holde voer
	cleyn en(de) onweert . en(de) dan so
	laet de me(n)sche sijn houerdie
	En(de) augustin(us) secht . dat dat
	y(n)nighe ghebet doer gaet den
	hemel en(de) gaet voer den vader
	almechtich En(de) aldus sulle(n) wy
	ons hueden voer den dief iudas
	dat he ons dat onse nicht en
	stele dat is dat ewighe leuen
	<8vb>
	¶ Ende de ander iudas is de ghi-
	richeit . daer de werlt bi beteike(n)[t]
	is . de verradet ons / ende raet
	ons dat wi wal eten vn(de) drinke(n)
	sullen / en(de) wal varen / onse here
	sal ons wal to ghenaden neme(n)
	so dat een mensche aldus den-
	ket in sijnen sy(n)ne Sunte mathe(us)
	was een tollener / en(de) ghirich .
	nochtant verkees oen god to
	enen apostel en(de) eua(n)geslist En(de)
	so meynt de duuel mitter
	werlt sijnen schaden an ons
	te verhalen / als iudas dede
	an onsen heren / welke(n) schaden
	wi kieren / en(de) verweren sullen
	mit willich arm te wesen om
	godes willen / en(de) mit almissen
	te geuen den armen Want
	augustin(us) secht . Dat rike der
	hemelen is der willigher ar-
	men / Want de arme en heeft
	in der werlt nicht / en(de) de rike
	hou(er)die / en heeft in den hemel
	nicht . Want onse here heeft
	ghesproken in den euangelio
	Geuet en so sal ghegeuen
	werden . Waer op augustin(us)
	secht Geuet dat verganclike
	geut . en(de) iv sal weder ghege-
	uen werden dat ewighe leue(n)
	¶ De derde iudas is onse ey-
	ghen vleysch . dat wi altoes by
	ons hebben / en(de) daer en ko(n)ne
	wi ons nicht voers ghehueden
	welc ons altos radet . dat
	wi sullen leuen na onser ey-
	ghen ghenoechte / myt vrou-
	wen / myt dansen / myt singhen
	<9ra>
	mit springhen / en(de) mit allent
	dat wi dencken ku(n)nen / en(de) wes
	onse herte begheert Somighe
	dwase menschen dencken oec
	aldus Conick dauid was on-
	cuesch / en(de) een ouerspeelre / noch-
	tans vercoes en god tot enen
	p(ro)pheet En(de) aldus so meynt de
	duuel sijnen schaden an ons te
	verhalen / welken schaden wy
	kieren sullen mit enen reyne(n)
	suueren leuen en(de) mit vasten
	. Want ambrosius secht . dat
	onse lieue here den reynen su-
	ueren menschen mynt ghelijc
	of bouen de enghelen Onse
	here heeft oec ghesecht . Sa-
	lich sin de reyne van herten .
	want se sullen god sien Glosa
	Dat is in der ewicheit Ende
	dattet vasten oec guet is te-
	ghen desen verrader iudas
	den duuel / dat leert ons sunte
	iohan baptista daer he secht .
	Doet penite(n)cie / en(de) dat rike der
	hemele dal iv naken ¶ Dat
	moyde den scriben en(de) pharize-
	en seer dat onse lieue here de
	waerheit seechede en(de) leerde se
	tot doecheden . also dat se des
	schortelwoensdach to rade
	worden . dat se onsen here(n) do-
	den wolden So doen noch veel
	lude / den men dat beste / of de
	waerheit nicht segge(n) en mach
	se en toernen sick en(de) wolden
	wal in oeren sy(n)ne / dat se oen
	oec doden mochten Ons ter
	leer als augustin(us) secht / dat
	wy gheern de waerheit sulle(n)
	<9rb>
	hoeren / entholden / en(de) beleuen
	en(de) we de waerheit heeft . de
	heeft god / want he seluen ghe-
	secht heeft . Jc bin de wech .
	de waerheit / en(de) dat leuen
	¶ Do ghenc een van den twel-
	uen en wech . de iudas schari-
	oth heite totten princen der
	preisteren en(de) seechde em Wat
	wildi my geuen en(de) ic sal oen
	iv ouerleueren Augustinus
	secht Jn den tweluen sin ons be-
	teikent de twelf punten des
	ghelouen en(de) de tien ghebode
	en(de) de seuen hoeft sunde(n) Ende
	we in de een vallet de is de
	andere altesamen schuldich
	En(de) so we in een ghebot bre-
	ket . of valt de is de andere
	alte samen schuldich Als onse
	lieue here heeft ghesproke(n)
	in den eua(n)geli So meynt
	augustin(us) . als wy een ghe-
	boet breken van den tienen .
	so sin wy den princen en(de) den
	priesteren gheleuert . dat
	is in de macht der duuelen
	Of des ghelijcs / oec van den
	twelf punten des kerstenen
	ghelouen / Wa(n)neer een men-
	sche de ganse twelf punten
	des ghelouen nicht al volco-
	melic en ghelouet . so wort
	he ouer gheleuert in de macht
	der viande en(de) der bosen ghees-
	ten So we in eenre hoeft su(n)-
	den sterft sonder ware(n) rou-
	wen en(de) gherechte biechte dat
	he ganselic / en(de) ewelic v(er)doemt
	sal wesen en(de) bliuen na sunte
	gregorius woerden Ende dese
	<9va>
	seuen hoeftsunden werden
	ons beteikent bi desen corten
	woerden secht crisostomus .
	War wildy my geuen en(de) ic
	sal oen iv ouerleuere(n) / Wa(n)t
	mit den woerden . wat wildy
	my gheuen was bi beteike(n)t
	houerdicheit . en(de) ghiericheit .
	so dat he meende / des en had
	nyemant macht dan he
	alleen onsen heren ouer te
	leuere(n) / en(de) te verraden . en(de)
	dat was grote vermetelh(ei)t .
	en(de) houerdie in em seluen
	Als augustin(us) secht . ende
	gregori(us) Dat openbaerste
	teiken daer de quaden mede
	bekent sin . is houerdie . Wa(n)t
	sijt allent wtwendelic doen
	in cledinghen / en(de) in allen
	punten . daer se moghe(n) . dat
	selue dat se doen Ende doe
	iudas sprac . wat wildy my
	gheuen . do drang oen die
	ghiericheit . de to mael sno-
	de is / Want augustin(us) secht
	Ghiricheit ghiericheit ghi
	en ontsiet iv gheenre quaet-
	heit . lieghen . noch bedrie
	ghen . sweren noch verswe-
	ren / den o(n)noselen nomet se
	dicke dat lijf . en(de) doet we-
	dueen en(de) weesen onteruen
	Hat en(de) nijt hadde iudas tot
	marien magdalenen wa(n)t
	he dat gelt nicht en kreech
	van der saluen / dat twe sno-
	de en(de) bose sunden sin Want
	bernardus secht . Des nydi-
	ghen / en des hateschen men-
	<9vb>
	schen blijtscap / slacht den ghe-
	nen de in starker raserien
	leecht . Want dat quaetste / en(de)
	argheste / dat sijnen euen men-
	schen ouergaet em meer ver
	blijt . dan sijn ghelucke . of
	waluart . en(de) meynt dattet
	is een recht duuelike feest .
	to verbliden in eens anders
	quaet of ongheluck En(de) men
	leset oec van iudas dattet
	een recht onsuuer mensche
	was van leuen / en(de) traech tot
	doechden Bernard(us) secht
	. Wo langhe waken / wo groet
	wenen . woe veel arbeits
	toehoert der onsuuerheit .
	en(de) wo cleyn is de blijscap de
	daer na coemt . Want het
	trect den menschen ten lesten
	ter ewigher verdoemnisse .
	. Van der traecheit secht salo-
	mon . De traghe mensche en
	wolde sijn lant nicht bouwe(n)
	om de colde / en(de) daer om sal he
	des somers ghebreck hebben
	Dat ons hijr tot enre leer
	ghescreuen staet Judas was
	en ou(er)vlodich mensche van
	veel etens en(de) drinkens Grego(r)i(us)
	secht . Woe de bueck meer
	vervult is . wo de ziele daer
	bi meer vermy(n)nret is Grego(r)i(us)
	. Dat ons iudas dus tot eenre
	leer is / steet van den tien ghe-
	boden van den twelf punten
	des ghelouen / en(de) van den seue(n)
	hoeft sunden . de wi al schuldich
	sin te weten / en(de) de te schuwen
	en(de) doen dat guede / en(de) latent
	<10ra>
	quade Als crisostomus secht
	Dat de rechte kersten gheloue
	hier op steit fundiert . ist dat
	de mensche vast ghelouet dat
	he schuldich is to ghelouen / en(de)
	de dinghe schuwe en(de) vlie de
	he sculdich is te schuwe(n) . als
	de seuen hoeftsunden / ende
	dat daer af coemt . so v(er)dient
	he een ewich leuen ¶ Ende
	se loueden em dertich pe(n)nin-
	ghe . En(de) van der tijt voert
	so sochte iudas stonde daer toe
	dat he oen ouer leuerde Am-
	brosius secht Onse here louet
	den menschen dertich pe(n)ninghe
	dat is een ewich leuen / tien sin
	beteikent by den vader / tien by
	den soen / en(de) tien by den hilighen
	gheest . in den dat de mensche
	em seluen gode ouerleuert .
	en(de) stonde daer to doet en(de) suect
	te doen den liefsten wil godes
	Bernardus So en sal de men-
	sche voertmeer van der tijt
	gheen ghebreck hebben / mer
	al vroude en(de) lust . en(de) al dat
	godlic aensicht ewelic te be-
	scouwen mit al den hemelsche(n)
	heere sonder eynde ¶ Ende het
	quam een dach in welke men
	dat paeschlam eten solde / En(de)
	ih(es)us sande petru(m) en(de) ioha(n)nem
	en(de) seechde Gaet bereit ons
	dat paesschen / dat wy moghe(n)
	eten Ons ter leer Ambrosius
	dat wi altijt twe voer sullen
	senden / wa(n)neer wy den paes-
	schen eten willen / dat is / als
	wy dat hillighe sacrament
	ontfanghen willen En(de) dese
	<10rb>
	twe sullen wesen waer bicht
	en(de) ganse rouwe Ende waer wy
	ons dese twe den paesschen
	laten bereiden . so sulle wy
	oen so claerlic en(de) so wal ont-
	fanghen en(de) eten als sunte
	peter en(de) sunte iohan deden .
	Ende ist dat de twe nicht voer
	ghesant en werden . so sullen
	wi oec onsen paesschen ont-
	fanghen als iudas oen ont-
	fenck Mer sunte augustin(us)
	leert ons en(de) secht / dat wy
	bijchten sullen / en(de) berou heb-
	ben / als sunte peter dede / doe
	he gheuallen was / en(de) sullen
	bitter screyen hebben / ende
	starcken rouwe / dat wy onse(n)
	weerden en(de) lieuen scepper
	en(de) heren . so dicke vertoernt
	hebben . Sunte bernt scrijft
	dat vier punten sin daer
	men den berouwenden men-
	schen mede beke(n)en mach .
	Dat ierste is / of sick een
	mensche ynnich en(de) vlitich / godes
	voelt te hoeren dat woert /
	Dat ander is / of he sick be-
	reit voelt gude werke te
	doen / dat is dat woert godes
	te beleuen . Dat derde is / of
	he voelt een gans opset in
	sijnen synnen / de sunden nicht
	meer te doen / Dat vierde is
	of he voelt in em selue(n) een
	gans mishagen al der sun-
	den / de he ghedaen heuet .
	So mach ioha(n)nes dan come(n)
	dat is de gracie / of ghenade
	godes / ende bereiden den men-
	schen een schone camer / daer
	he sijn paesschen ete myt
	<10va>
	onsen lieuen heren ¶ Ende
	se seechden waer wyldy dat
	wy oen bereyden Augustinus
	secht Onsen heren en(de) sijne(n) ghe-
	boden sulle wy onderdanich
	en(de) ghehoersam wesen / ende
	sullen dat vervullen mitten
	werken . dat wy belyen myt
	den woerden / Want sunte ia-
	cob seecht / Dat gheloue sond(er)
	werck is doet Hier om sulle
	wy den ouersten heren ghe-
	hoersam wesen . Want he
	ons salicheit / der sielen i(n) bren-
	ghet . Want sunte bernt secht
	Beter is een cleen werc . dat
	ons in ghesat is vermits ghe-
	hoersamheit te vervullen
	dan wt eyghen wil gode te
	offeren y(n)nicheit veelre gued(er)
	wercken . Want onse eirste
	olders als adam en(de) eua wor-
	den om der onghehoersamh(ei)t
	wil wten paradise gheworpe(n)
	¶ Ende onse here seghede .
	. siet al ghi in de stat gaet . so
	sal iv ghemoten een mensche
	draghende ene ka(n)ne waters .
	volghet em in den huse daer
	he in gaet . en segt den weerd
	des huses De meyster vraget
	<v>iv . Waer is mijn camer . daer
	ic mit mijnen ionghere(n) mijn
	paesschen eten sal . Op welc
	woert augustin(us) secht . Waer
	wy ghehoersam sin / en(de) den
	wil ons heren doen . so sal
	ons al dat water ghemote(n) .
	dat is vergifnisse der sunde(n)
	en(de) penitencie / en(de) disciplijn .
	de ons wasschet van onsen
	<10vb>
	sunden mit rechten rouwe
	Gi(n) so moghe wy onsen heren
	volghen int hues daer he in-
	gaet . dat is int ewighe leue(n)
	en(de) seggen den weerd des
	huses . dat is der conscie(n)cien .
	de meyster vraghet . waer
	is mijn camer . dat sal we-
	sen ten lesten daghe waer
	sin uwe guede <gestr.: gue> werken .
	daer ic mijn bloet o(m)me ghe-
	stort heb . daer ic myt mijne(n)
	iongheren mijnen paesschen
	eten sal . dat is daer ic my
	ewelic mede verbliden sal .
	Want onse lieue here altijt
	begheert onse salicheit Want
	he secht seluen Jc en wil des
	sunders doet nicht . mer dat
	he sick bekeert en(de) leue ¶ Ende
	he sal iv toenen ene grote eet-
	camer bereidet al daer / Soe
	is ons al dinck bereit . Waer
	dat wy hier bouen in de grote
	eetcamer comen / de ons daghe-
	lics ghetoent wort mitte(n) hilli-
	ghen eua(n)geli / en(de) mitter hilli-
	gher scrift En(de) daer sin veel
	cameren en(de) woninghe(n) . daer
	een yeghelic loen ontfa(n)ghen
	sal na sijnen werken ¶ Doe
	ghinghen se en(de) vondent so
	als he em ghesecht hadde .
	en(de) bereiden se dat paesschen
	En(de) doet tijt was ghenck he
	sitten ten eten / en(de) sijn twelf
	apostelen mit em . Beda Jst
	sake dat wy doen als daer
	ghescreuen staet . so sulle wy
	<11ra>
	dat also vinden / als ons mitter
	hilligher scrift belouet is . ghe-
	lijc als de apostolen vonden
	. Ende doet tijt was ghenck he
	sitten . Dat beduet ons ten ionx-
	ten daghe / als de tijt comet .
	so sal he mitten twelf aposto-
	len / en(de) mitten hemelsche(n) here
	sitten ordelen ouer leuenden
	en(de) doden / en(de) enen yeghelike(n)
	na sijnen woerden en(de) werke(n)
	lonen / en(de) dat noch meer is .
	van allen ghedachten Ende de
	wijse ionferen sullen mit em
	in gaen ter bruloft / ende de
	dwase ionferen / dat sin de
	sunderen sullen buten beslote(n)
	werden en(de) cloppen Ende de here
	sal seggen . Jc en ke(n)n iv nicht
	. als sunte matheus ons be-
	scrijft in den eua(n)geli . daer
	he voert secht . Waket . want
	ghi en wetet dach noch sto(n)de
	¶ En(de) he seechde em Mit be-
	gheerten heb ic begheert de-
	sen paesschen mit iv te eten .
	eer ic liden sal / Het was re-
	delic dat onse here dat seech-
	de / secht ambrosius Want daer
	om quam onse here in dese
	werlt den paesschen mit ons
	te eteen . dat is ons te bre(n)ghen
	totter ewigher salicheit . daer
	he grote begheerte to hadde
	. Want he heeft om onsen
	wille den bitteren doet ghe-
	leden . en(de) veel versmadenysse
	en(de) lidens ghehadt in der tijt
	op dat wy in der ewicheit
	nicht liden en solden ¶ En(de)
	<11rb>
	ic seg iv . dat ic van desen
	daghe voert an nicht myt
	iv eten en sal / hent dat ver-
	vult wort in den rike godes
	Sunte iheronim(us) secht . dat
	onse here meynde / dat he va(n)
	der tijt voert gheen ghe-
	noechlike tijt mit em meer
	hebben en wolde / eer he den
	doet gheleden hadde / ende
	vervult waer / dar va(n) em
	ghesproken was / ende dat de
	mensche verloest were .
	¶ Do seechde onse here Jc seg
	iv vorwaer / dat een van iv
	my verraden sal Daer op
	secht iheronim(us) Een mensche
	is een / in em seluen / en(de) heeft
	ene redelike ziele de wt gode
	ghecomen is . en(de) he meynt
	so we sijn ziele verliest myt
	onredeliken leuen de ver-
	toernt onsen heren also seer
	als iudas dede / na ene(n) ghees-
	teliken synne te spreke(n) / Wa(n)t
	de me(n)sche so doechtlic nicht
	leuen en mach . steruet he
	myt eenre doet sunden on-
	ghebicht en(de) onghebetert .
	dat he ten ewighen leuen
	comen moghe ¶ Do worde(n)
	se seer bedroeft / en(de) een ye-
	ghelic began te segge(n) . H(er)e
	bin ickes yet / Een yegelic
	hoepte / he en weers nicht
	nochtans wasser vnmers
	een de den heren verreit .
	dat is onse vule vleysch
	secht sunte ausgustin(us) Mach
	dat sijnen wille hebben
	<11va>
	ouer ons / als iudas had ouer
	onsen lieuen heren / sonder ye-
	nich wederstaen / mit oncues-
	heit . mit ghiericheit . en(de) mit
	allent dat men ghedencken
	mach . Waerlic et verradet
	ons dat wy de ewighe ver
	doemnisse vercrighen / als
	iudas dede ¶ Ende he ant-
	worde en(de) seghede Die de
	hant myt my in de scotel
	steket . de ist de my verrade(n)
	sal . De soen des menschen
	gaet als ghescreuen staet .
	Crisostom(us) Onse here sal ton
	ionxten daghe den guede(n) to
	spreken / en(de) seggen Jc was
	hongherich en(de) dorstich / en(de)
	ghi ghauet my eten / en(de) drinc-
	ken En(de) so voert de seue(n) wer-
	ken der ontfarmhertichede(n)
	Gaet myt my int ewighe rijc
	dat iv bereit is gheweest / va(n)
	anbeghi(n)ne der werlt / Ende
	totten quaden sal he segghen
	Jc was hongherich / en(de) dors-
	tich . en(de) so voert Gaet van
	my int ewighe vuer Soe
	sullen se seggen Here wy en
	saghen di ny hongherich .
	en(de) dorstich / noch naket . en(de)
	so voert / als int eua(n)geli staet
	ghescreue(n) . Do antworde on-
	se here tot sijnen discipule(n)
	Die de hant myt my in de
	scotel stict . dat sin de rike
	lude de anders nicht en be-
	gheren dan oeren bueck
	te vullen / en(de) veel cleder te
	hebben en(de) daer af den ar-
	men nicht mildelic mede
	<11vb>
	te deylen De en denken anders
	nicht / dan oer ghewyn ende
	waluaert to verleckeren en(de)
	to verswelghen Dit sin oec de
	die ziele godes verraden / ende
	brenghen se ter ewigher pine(n)
	So gaet dan de sone godes als
	ghescreuen is / dat is so wort
	em dan loen ghegeuen na der
	ghyericheit / en(de) na den vulen
	vleysch den he onderdanich
	heeft gheweest . als iudas
	ghescheide / na ioha(n)nes crisos-
	tomu(us) woerden ¶ Do seechde
	onse here voert Wee den me(n)-
	sche . van welken des me(n)schen
	sone v(er)raden sal werden Het
	waer em veel beter dat He
	nicht gheboren en weerghe-
	worden <sic> / Wee is so veel te seg-
	ghen / als ewich wee Ons toe
	groter leer . dat wy vmmers
	so leuen onse tijt . dat wy nicht
	en doruen willen / dat wy ye
	gheboren weren . We der ziele(n)
	secht ambrosius . bi welker dat
	licham also leuet . dat se beide
	verdoemt werden / en(de) in des
	viants handen ewich wee ende
	pijne hebben Crisostom(us) secht
	Tis den menschen beter dat he
	leue na den wille ons heren
	en(de) na sijnen gheboden / dan he
	de werke hantiert / en(de) daer
	mede steruet . daer he ewige
	pine af heeft Hier o(m)me be-
	hoeft een yeghelic mensche
	wal grote hoede op sijn leue(n)
	te hebben / Want salomon
	secht Het sin somighe ghe-
	rechte wijse menschen en(de)
	<12ra>
	oer werke sin in der hant go-
	des / nochtant en weten se nicht
	of se werdich sin des hates .
	of der my(n)nen godes Augusti[n](us)
	secht . Jst zake dat een me(n)sche
	also leuet in deser tijt dat
	sijn loen ghedeilt wort mitte(n)
	verdoemden menschen en(de) ten
	lesten daghe daer mede v(er)we-
	sen wort . so weert em guet
	dat he ny gheboren en weer .
	dat is . het weer em guet dat
	he de sunden ny ghedaen en
	hadde Crisostom(us) secht voert
	en(de) daer op antwort sunte
	augustin(us) Onse here heuet
	den menschen recht guet en(de)
	wal ghemaect . en(de) ghescape(n)
	mer de mensche verschept
	em seluen en(de) vermaket em
	in quaetheiden en(de) in sunden .
	Ende daer om secht onse here
	het waer em guet dat he ny
	gheboren en weer . ¶ Judas
	antworde em / de oen verreit
	en(de) seechde Meyster bin ickes yet
	Jh(es)us antworde en(de) seechde Du
	hebstet ghesecht / Recht also
	sullen de snode quade werke(n)
	seggen . recht of se spreke(n) kon
	den ten ionxten daghe als
	augustin(us) secht . Wy sin iv
	werken / ghi hebben ons ghe-
	wracht . wy willen myt iv
	gaen int ewighe vuer Dan
	sal de v(er)rader der zielen / dat is .
	Dat vleysch barmherticheit
	begheren / en(de) ten sal em nicht
	to staden comen . Wanttet in
	der tijt der becoringhe gheen
	penite(n)cie a(n)nemen en wolde
	<12rb>
	noch doechden / so sal onse
	here dan seggen / du hebstet
	ghesecht Jheronim(us) secht
	ons heren menynghe . Du
	snode arme verworpe(n) men-
	sche / du hebst al dijn tijt
	sundelic gheleuet en(de) al toe
	dijnre ghenoechten to ghe-
	bracht . en(de) in sunden versle-
	ten . daer om so ganck myt
	dijnen wercken van my int
	ewighe vuer en(de) ewich wee .
	daer mitti altoes bliuen
	sal screynghe en(de) knyrsinge
	der tanden / als sunte mathe-
	us bescrijft Du en woldes
	mijn ghebode . noch mijnen
	wil nicht doen mit sach-
	ticheiden en(de) mit doechden
	daer om ganc totte(n) duue-
	len dinen vader int ewige
	liden en(de) vuer / dat dij be-
	reit is ewelic en(de) al sijnen
	dienren . ¶ Do se oer auent
	mael deden nam ih(es)us dat
	broet en(de) benedidet ende
	braect en(de) gaft sijnen ion-
	gheren / en(de) seechde Neemt
	en(de) etet . dat is mijn licha(m)
	Ambrosius secht Tis alte
	grote salicheit . dat wi on
	sen lieuen heren altoes by
	ons hebben moghen Jst dat
	wy sijne ghebode holden
	willen . wal leuen / en(de) sijne
	leer volghen . so is he ons
	in den hillighen sac(ra)ment
	altoes teghenwordich / ende
	sal hier na ewelike bi ons
	bliuen in vrouden Ende
	ambrosius leert ons voert
	<12va>
	dat onse here dat broet be-
	nedide . ons ter leer . als wy
	onse maeltijt willen eten .
	so sulle wy onse benedicite
	lesen En(de) dat he dat broet
	an stucken brack / daer is
	ons bi beteikent secht au-
	gustin(us) . dat he in den hilli-
	ghen sacrament in al . en(de)
	ouer al is / en(de) voert soe
	waer men sijns begheert
	in doechden crachtelic . god-
	lic menschelich . en(de) mede
	mitter zielen / mitten vader
	en(de) mitten hillighen gheest
	altijt ewich en(de) euen almech-
	tich in ewicheit durende .
	¶ En(de) he nam oec den kelc
	en(de) danckede sijnen vader
	en(de) gaffen em oeck / en(de) seech-
	de . Drinct all van desen .
	Want dit is mijn bloet des
	nyen testame(n)tes / dat wt-
	ghestort sal werden voer
	veel me(n)schen in verlate-
	nisse der sunden Dat wy
	onsen heren altoes dancke(n)
	en(de) louen sullen / als wy ghe-
	ten en(de) druncken hebben
	van der maeltijt en(de) voert
	van allen guede / dat he
	ons vake ghedaen heeft .
	. en(de) sullen mede bidden voer
	de ghene de ons dat eert-
	sche guet an gheeruet
	hebben / dat em god v(er)leen
	een ewich leuen En(de) augus-
	tin(us) secht . dar wy alle van
	den kelic dronken op den
	gueden vrydach / wa(n)t daer
	woerden wy alle mede ver-
	<12vb>
	loest / en(de) al onse sunden sin ons
	daer mede af ghewasschen
	En(de) tis ons een nye testament
	secht augustin(us) voert / want
	wy vernyet sin wtten olden
	sundighen leuen / en(de) ons alle
	daghe daer mede moghen ver-
	nyen / of wy willen / als wy
	dat hillighe sacrament weer-
	delic ontfanghen wille(n) Gre-
	gorius De mensche crighet
	macht . en(de) wort ghesterket
	vermits den hillighe(n) sacrame(n)t .
	en(de) doechdelike werke te doen
	Want ghelijc als een me(n)sche
	mit natuerliker spisen ghe-
	sterct wort an den licham en(de)
	daer mede macht crighet wt-
	wendich werck te doen so cry-
	ghet een me(n)sche v(er)mits den
	hillighen sacrament dat ene
	spise is der zielen cracht ende
	macht / godlike en(de) gheestlike
	werke te doen / en(de) brenghet
	ons voert in een salich nye le-
	uen . als wy mit gode / en(de) myt
	allen hemelschen gheselscap ver-
	enicht werden . dat den me(n)schen
	een nye / en(de) een ewich testament
	is ¶ Do sprac onse here Jc seg
	iv vorwaer . dat ic voertmeer
	nicht drincken en(de) sal va(n) deser
	vruchten des wijnstocks totte(n)
	daghe toe . als icken myt iv dri(n)-
	ken sal in mijns vader rijck .
	Augustin(us) secht Daer meynt
	onse leue here mede dat he
	nicht liden en sal na der v(er)isse-
	nisse . noch oec hijr nicht meer
	ghesien en sal wedern in men-
	scheliker formen / dan de ghe-
	ne de des verdreuen sullen
	<13ra>
	. oen te beschouwen in sijnre mo-
	ghender godheit in sijns vader
	rijke Doe onse leue here dat
	hillighe sacrament des altaers
	ierst in setten wolde / do was
	daer een tafel ghedect myt
	oetmodighen ghewade / ende
	sunder yet veel siluere(n) wer
	kes Ons ter leer als augustin(us)
	secht . dat als wy dat hillighe
	sacrament oetmodelic ontfanghe(n)
	willen . so en sulle wy ons nicht
	seer van buten cyeren / mit wt
	wendighen dinghen / mer wy
	sullen ons van buten / en(de) van
	binnen sonderlinghe ciere(n) mit
	groten rouwe / waer bichte .
	en(de) ganse beteringhe / en(de) myt
	enen helen aflaten der voer-
	ledenre sunden / noch gheen-
	rehande sunde v(m)mermeer te
	ghedenken / myt quaden con-
	sent . of te doen myt quaden
	wil ¶ En(de) do de here sijnre
	iongheren voete woesch doe
	wiesch he iudas voete alre
	ierst / of he oen yet hadde
	willen bekeiren / en(de) heitene
	vrient in der v(er)radenisse .
	Soe sulle wy oec doen / wan-
	neer wy dat hillighe sacra-
	ment ontfanghen willen soe
	sulle wy ons ierste wasschen .
	dat is mit onsen wedersake(n)
	de onse euen kersten is / daer
	sulle wy ons eirst mede ver-
	enighen / en(de) versoenen / ende
	heiten oen vrend mitte(n) weer-
	den / en(de) [...] bewiseliken
	werken [als] onse lieue here
	dede do [oen] iudas cussede
	<13rb>
	en(de) do he ierst sijne voete
	woesch Gi(n) wa(n)neer wy ons
	so ghequitet hebben . so mo-
	ghe wy vrylic gaen tot onse(n)
	lieuen heren / ghelijc dat on
	se lieue here mit vryen wil
	ghinc tot iudas / ende totter
	doet En(de) so moghen wy vinde(n)
	dat wi sueken / dat is een
	ewich leuen / en(de) ewighe vre-
	de En(de) oec do onse lieue here
	sijne ionghere sande in de stat
	om dat paeschlam te berei-
	den / doe ghenghen se / en(de) de-
	den den wil ons heren . en(de)
	do vonden se allent dat se
	sochten So sullen de men-
	schen oec doen / en(de) wal vin-
	den dat se sueken en(de) daer
	se om hier ghecomen sin .
	dat is om te besitte dat ewi-
	ghe leuen secht grego(r)ius
	Dese de den wille godes doen .
	en(de) holden de ghebode als de
	iongheren ins heren deden
	en(de) veel ander hillighen na
	ghedaen hebben / ende noch
	daghelix veel gueder men-
	schen doen / de den wille godes
	doen / en(de) al oeren wille daer
	mede vercrighen ¶ Ende so
	we dat weerde sacrament
	wil ontfanghen / de moet
	an em hebben vier punten
	hier na volghende Ten iers-
	ten als em seluen te ond(er)sue-
	ken scarpelic en(de) nerstelic
	wo dat sijn leuen ghestalt
	is in woerden in wille . in
	werken / en(de) in ghedachten
	ghelijc of he op sijnen bedde
	<13va>
	in doetsunden leghe / ende an-
	ders nicht en meynde dan
	morghen te steruen Ten ande-
	ren mael sal he em besinnen
	en(de) bedencken so wat he daer
	ontfanghet . Want dat staet
	ons mit groten anxt en(de) sor-
	ghen wal neernstelic te be-
	sinnen . Want wi ontfanghe(n)
	daer in der waerheit onsen
	lieuen heren also heel ende
	ganselic / sijne godheit sijne
	menscheit . sijn ziele . so als he
	an den cruce henck / en(de) also
	als he van der hilligher ma-
	ghet marien wart ghebore(n) .
	Ten derden mael of wi oen
	weerdelic ontfanghe(n) wat
	ons heyls daer af coemt .
	Want daer af coemt des li-
	chams starcheit . ghesonth(ei)t
	der zielen vergifnisse der
	sunden / en(de) een afkier va(n) den
	voerledenen sunden . rust en(de)
	vrede . gheluck der weerlt
	en(de) to gode en(de) een ewich leue(n)
	Ten vierden mael of wi <?> oen
	onweerdelic ontfanghe(n) / dat
	ons daer veel lidens en(de) droef-
	nisse af comet als augustin(us)
	secht . We den heren onweer-
	delic ontfanct . de is veel ar-
	gher dan iudas was / en(de) den
	is bescheert veel onsalichede(n)
	en(de) een ewighe verdoemnisse
	¶ Do se de maeltijt ghedaen
	hadden . lasen se oer gracias
	en(de) ghinghen totten berch
	van oliueten Daer o(m)me
	hietet / de berch van oliue
	ten / want do on der tijt daer
	<13vb>
	veel olybome plaghen te wassen
	En(de) do onse here beden wolde /
	so ghinc he totten berch der
	sachtmodicheit . de bi den oly be-
	teikent is . op den berch van
	tabor lasen de menschen oer
	gracias / en(de) loueden gode Soe
	sal oec noch een yeghelic men-
	sche doen . Want sunte bernt
	secht . He en is nicht werdich
	dat men em meer gheuet . de
	gode nicht en dancket van
	den dat <gestr.: h im> ghegeuen <getilgt: h> is .
	Als ambrosius ons oec leert
	. Wille wy vercrighen van on-
	sen heren / onsen vader so wes
	wy bydden en(de) begheren . so moe-
	ten wy alre ierst gaen totten
	berghe der sachtmodicheit
	mit enen vredesamen herte .
	en(de) myt enen gueden wille
	Als onse here ons allen ter
	leer voerghegaen heeft . Wa(n)t
	wat onse here voer ghedaen
	heeft . dat dede he al mit enen
	gueden sachtmodighen wille .
	Daer op sech crisostom(us) Js
	onse meninghe guet en(de) onse
	wil / en(de) vvolbranghen den mit
	den werken na onser macht
	so sal onse here onse ghebet
	wal hoeren . schicken / en(de) ver-
	vullent tot onsen besten orber
	. Waer wi <?> onse betruwe(n) ghe-
	heel alleen in em setten ende
	wesen stantachtich in onsen
	ghebede / en(de) sachtmodich / ende
	sitten dan onsen guede(n) wil
	to werke / so wes wi dan bid-
	den dat sal ons gheschien / off
	<14ra>
	ander wat dat ons nutter
	is Want sunte bernt secht .
	. Wa(n)neer dat wi bidden / een
	van tween sulle wi sond(er) twi-
	uel van onsen heren hopende
	wesen / enter he gheuet ons
	so wes wy bidden / of dat he
	meynt dat ons nutter is dan
	wi bidden / in den dat wy des
	heren ghebode holden Want
	gregorius secht De almechti-
	ghe here geuet dicke den bid-
	denden menschen liden / ende
	druck / daer om / want he sij-
	ne ghebode versmaet / ende
	nicht en betruwet in den h(er)en
	dattet em gheschien sal . dat
	he bidt . of een beter ¶ Doe
	begonden de ionghere onderli(n)-
	ghe te vraghen / en(de) het wart
	een twiuelinghe onder hem
	so we dat de meeste scheen te
	wesen onder em allen En(de) dat
	en wil onse here nicht hebbe(n)
	dat wi in ons seluen enighe
	guetdunckerlicheit of houer-
	die hebben sullen / want dat is
	een wortel van allen sunden .
	Als sunte grego(r)i(us) tughet / en(de)
	secht dat de hou(er)dighe(n) me(n)sche
	en mach gode ghenen danclike(n)
	denst doen / noch oec tot sijnre
	zielen orbar . Want wi sijnt al-
	tesamen wt gode ghesproten
	en(de) sin al effen guet / en(de) hebben
	al enen vader de in den hemel
	is ih(es)us (crist)us als dat pater n(oste)r
	spreket . want wi staen em
	al ghelike duer / om sijns hilli-
	ghen bloets wil / dat he voer
	ons ghestort heeft va(n) my(n)nen
	<14rb>
	. Doe sprac ih(es)us tot sijne(n) ion-
	gheren . De coninghe de heeren
	ouer de oere / en(de) de macht heb-
	ben ouer em / de sijn waldadich
	gheheten Mer ghi also nicht .
	. Mer die de meeste is onder iv .
	de weerde als de mijnste En de
	een voergangher is . als een
	dienre Jheronim(us) secht . dat in
	desen voerseechden woerden
	recht beteikent is een waer
	en(de) gheestelic leuen / Want de
	wech enghe en(de) scarp is de
	daer leidet ter ewigher vrou-
	den . en(de) wenich isset de den
	wanderen / of vinden . Als
	grego(r)i(us) tughet / Ruem ende
	wydt is de wech de daer ley-
	det ter ewigher verdoem-
	nisse / en(de) veel isset de den wech
	gaen So hadde onse here no-
	de / dat wy den rumen wech
	wanderden / en(de) waernt ons
	daer he secht tot sijnen apos-
	tolen Ghi en sult also nicht
	wesen als de coninghe / ende
	heren der werlt . mer die
	mijn dienre wil wesen / ende
	mijn rike besitten wil / de sal
	al cleyn / oetmodich en(de) sacht-
	modich wesen En(de) so we de
	meeste / of de beste schijnt te
	wesen / de dal den anderen die-
	nen en(de) onderdanich wesen .
	. Want onse lieue here heeft
	tot veel steden int eua(n)gely
	ghesproken So we em hier
	verhoghet de sal vernedert
	werden / en(de) we em v(er)oetmo-
	dicht . de sal verhoghet wer-
	den Hier om so wiset ons
	onse lieue here den wech woe
	wy ten ewighen leuen comen
	<14va>
	moghen / en(de) laten de werlt / en(de)
	volghen sijne lere / ende der
	hillighen leuen / op dat wy in
	der duusternisse nicht en wan-
	deren / Want onse here secht
	So we my volghet . de <getilgt: s> en sal
	in duesternisse nicht wand(er)en
	En(de) wy en moghen beide gode
	nicht dienen en(de) der werlt .
	Daer om laet ons hier die
	mynste wesen / op dat wy
	groet moghen wesen by go-
	de in den ewighen leue(n) ¶ Wa(n)t
	we is de meeste / de sittet of
	de dient . Jst de nicht de sictet
	Jc bin int middel van iv / als
	een de dient Crisostomus
	secht So dicke en(de) so manich-
	werf als wi den wille ons
	heren doen . so is he bi <gestr.: o> ons
	mit barmherticheit / ons guet-
	lic to ontfanghen tot alre tijt
	Mer als wy de ghebode godes
	breken / of in doet sunden sin
	so is he bi ons mit rechtuer-
	dicheit / en(de) mit wraken / als
	ons te lonen na onsen wer-
	ken als te wisen in de ewige
	pine ¶ Do seechde onse here
	voert Ghi sijt de mit my ghe-
	bleuen sijt in mijnen becorin-
	ghen . En(de) ic ordiniere iv dat
	rike alst my mijn vader or-
	diniert heeft . dat ghi mo-
	ghet eten en(de) drincken in
	mijn rijck . Dat coemt / na op
	enen gheesteliken syn / opt
	ordel ten lesten daghe / als
	augustin(us) secht en(de) meynt
	Jst dat wy de becoringhen
	der werlt en(de) onses vleysches .
	neernstelic wederstaen hebn <in HS: n ü.d.Z>
	<14vb>
	. so sulle wi eten / en(de) drincken
	van alre vrouden in sijne(n) rike
	. en(de) so sin wy bi em ghebleuen .
	dat is bi sijnre lere / en(de) by der
	hilligher scrift ¶ Ende op
	dat ghi moghet sitten ordelen
	op den stoel . de twelf gheslech-
	ten van israhel . Ambrosius
	Al de ghene de des verdienen
	dat se ghescreuen werden int
	boeck des leuens / de sullen al
	coninghe werden / en(de) sullen al
	ordelen ouer de bosen ¶ Doe
	seechde de here tot symon peter
	Sich symon de viant heuet iv
	begheert te siften als weyte .
	mer ic heb voer dij ghebeden
	dat dy de gheloue nicht en ont-
	breke . Ende als du oec bekent
	bist / dan sterke dijne bruedere(n)
	Daer wy onsen lieuen heren
	seer schuldich sin af te danken /
	dat he mit sijre godlik(er) cracht
	altijt bi ons is Grego(r)i(us)
	secht . dat de hulpe en genade
	ons heren een oghenblic va(n)
	ons weer / de bose gheeste sol-
	den den menschen to wryuen .
	als stof in der sonnen Ende de
	mensche sal sijnen euen brued(er)
	altoes stercken in den gheloue .
	en(de) wisen em den wech ten ewi-
	ghen leuen / en(de) doen am alle
	doecht . Want dat leren alle
	meysters / op dat de ghebode
	vervult werden na der euan-
	gelien lere ¶ En(de) he seechde
	em Wa(n)neer ic iv wtsende son-
	der tassche / en(de) sonder sacke en(de)
	gheschoete / ontbrack iv do yet
	Gi se seechden . Nicht Ons ter
	<15ra>
	leer secht crisostom(us) . dat wy
	ons altijt sullen laten gheno-
	ghen / mit eenre simpelre noet
	durft . Want den redeliken
	en(de) rechtuerdighen menschen
	en leghet daer nicht an wat
	em to coemt . Want et wort
	em al tot doechden gherekent
	en(de) gheloent . Want dauid secht
	in den psalter Jc en sach den
	rechtuerdighen ny achterghe-
	laten / noch sijn saet broetbidde(n)
	Ende salomon secht We en vol
	betruwen in gode heeft / den
	en mach nicht ghebreken .
	Jheronim(us) secht . dat ons drier-
	ley synne is beteikent bi der
	tassche . by den sacke / en(de) ghe-
	schote / dat is onse wille woer-
	de en(de) werke / daer onse here
	mede meynt secht augustin(us)
	Js onse wille gherecht ende
	guet / en(de) den to werck sette(n) .
	daer en moghen gheen o(n)nutte
	woerde bi wesen / so en mach
	ons nicht ghebreken so waer
	ons god sendet hier in der tijt
	en(de) na deser tijt ¶ Doe seechde
	he em voert Mer nv de enen
	sack heuet . de nemen op / ende
	des ghelijcs de tassche Ende
	dies nicht en heuet / de verco-
	pe den rock / en(de) cope een sweert
	Jheronim(us) secht Want wy
	hijr in der tijt ten stride sin
	ghesat teghen de werlt . te-
	ghen den duuel / en(de) onse ey-
	ghen vleysch . so meynt he dat
	ons nut is/ dat wi copen een
	sweert . dat scarp en(de) hart is
	Daer ons bi beteikent is sta(n)t-
	achticheit in gueden werken
	<15rb>
	en(de) starcheit weder te staen alle
	boesheit en(de) becoringhe / scarpe-
	lic te striden teghen dese drie
	voersechde sunden / en(de) holden
	den schilt des ghelouen in de
	ene hant . en(de) dat sweert der
	volherdinghe in de and(er) hant
	so moghe wy in vrouden be-
	holden bliuen En(de) ter ander
	stede secht onse here <gestr.: So we>
	<gestr.: volherdet totten eynde / de sal>
	in den eua(n)geli / we ghelouet
	en(de) ghedopet wort de sal be-
	holden bliuen . En(de) noch secht
	onse here So we volherdet
	totten eynde / de sal beholden
	bliuen . en(de) mitten werken
	daer na pijnt te leuen ¶ Wa(n)t
	ic seg iv . dat ghescreuen is
	dat moet vervult werden
	in my En(de) he is mitten bo-
	sen gherekent En(de) wat
	ghescreuen is van my / dat
	heuet een eynde Ende se
	seechden . Here . hier sin twe
	sweerde En(de) he seechde Tis
	ghenoech Grego(r)i(us) daer op
	So wes ghescreuen is dat
	moet in ons vervult wer-
	den / en(de) meynt dat de ghene
	de den wille ons heren heb-
	ben ghedaen / en(de) sijne ghebo-
	de gheholden / en(de) doechde
	hebben ghedaen / de sullen
	mitten gueden werden ghe-
	rekent en(de) sullen gaen int
	ewighe leuen En(de) de qualis
	gheleuet hebben / en(de) de ghebo-
	de ons heren nicht en hebn <in HS: n ü.d.Z>
	vollenbracht . de sullen waer-
	lic gaen int ewighe vuer .
	<15va>
	daer screynghe en(de) knyrsinghe
	der tanden is / na ons heren
	woerde in den eua(n)geli / ende
	sullen mitten bosen ghereke(n)t
	werden Athanasius een hil-
	lich bisscop scrijft in cymbalo
	en(de) oec sint ons heren woer
	de / dar alle menschen op sulle(n)
	staen mit oeren licham / ende
	sullen reden en(de) schult betale(n)
	properlic na oeren wercke(n)
	En(de) dan so wort in ons ver-
	vult dat daer ghescreuen is
	als augustinus secht Euer
	guet of quaet . heeft dan de
	me(n)sche dat eynde . dat is als
	iheronim(us) secht . dat beghin
	sal van den eynden / en(de) nicht
	dat leste . Want he ewighe
	pine / of ewighe vroude hebn <in HS: n ü.d.Z>
	en(de) ghebruken sal ¶ Ende bi
	den tween sweerden als
	grego(r)i(us) secht is ons beteike(n)t
	dat olde en(de) dat nije tastame(n)t
	daer dat ganse kerste(n) ghe-
	loue by steet . en(de) daer de hil-
	lighe kerke mede vecht te-
	ghens al ongheloue / en(de) daer
	wy den duuel mede verdri-
	uen / en(de) sijn ghewelt mede
	schoren . Hier om secht onse
	here . tis ghenoech Ons ter
	leer / dat ons allen ghenoech
	is te comen totter ewigher
	salicheit . waer wy deser twee
	sweerde ghebruken en(de) bele-
	uen mitten gheestelken
	sy(n)ne na der hillighen leer
	na der eua(n)gelien ende der
	hilligher scrijft ¶ Doe
	sprac petrus . Here ic bin
	<15vb>
	bereit mitti te gaen in de ker
	kener en(de) in den doet Daer op
	secht crisostom(us) . daer wi schul-
	dich sin in den doet en(de) in den
	kerkener te gaen voer dat
	kersten gheloue / en(de) sullen lieuer
	alle smerte en(de) wee liden en(de)
	ontfanghen / dan wi een dat
	alre mynste ghebot breken /
	dat onse here gheboden of ver-
	boden heeft . want daer steet
	al onse salicheit an ¶ Ende on-
	se here antworde hem De ha-
	ne en sal nicht kreyen / du en
	salst my driewerf versaken
	Augustin(us) secht So dicke als
	wy in doetsunden vallen . soe
	versake wy onsen heren / en(de)
	so gae wi des ewighen leuens
	af / en(de) gheuen ons in des duuels
	ghewolt ¶ En(de) ih(es)us sprac Alle
	suldy ghescandaliziert werde(n)
	in my in deser nacht Want tis
	ghescreuen Jc sal den hierde
	slaen / en(de) de scape sullen ver-
	stroyt werden Ambrosius
	secht Welc mensche des ver-
	dient . dat he ten lesten daghe
	van den godliken aensichte
	verwesen wort . de sal ewelic
	gheschent werden en(de) bliuen .
	ya in so groten schanden ande
	confusie / dattes gheen mont
	ghespreken en can noch herte
	ghedencken / waer liden den
	ghenen bescheert is de ver-
	wesen wort / van den godlike(n)
	ansichte . Want ysaias secht
	de sunder sal mistrostich wer-
	den tot in der ewicheit En(de) he
	secht in der nacht want in
	<16ra>
	in der hellen salt altoes nacht
	wesen Crisostom(us) secht Dan wer-
	den de pastoren / en(de) de prelaten
	en(de) de hierden der mensche(n) mit
	en eyndeliken slaghe(n) ewelic
	gheslaghen / en(de) de scape wer-
	den verstroyet elc na sijnen
	verdiensten / enter in een ewich
	liden / of in ene ewighe vrou-
	de / als dat leste gherichte coe-
	met ¶ Mer na den dat ick
	verresen bin . so sal oc iv voer-
	gaen in galileen Bernard(us)
	. Och mijn leue brueders mit
	wo schonen teiken ende mi-
	rakelen / en(de) manighe suuer-
	like leer heeft ons onse lieue
	here voer ghegaen in galile-
	en / dat is in deser werlt eer
	he op gheuaren is tot sijnen
	vader . op dat wy sjn leer
	volghen mochten en(de) mit em
	besitten dat ewighe leuen .
	. Want he gaf sick in den doet
	om onsen wil / en(de) leet manich
	onmeschelic liden / en(de) droech
	sijn cruce seluen totter doet .
	Ons ter leer / dat wi alle druc
	en(de) liden dat ons toecome(n) mach
	in deser tijt . gheern en(de) wil
	lichlic liden willen om godes
	willen / en(de) volghen em na mit
	oetmodicheit . en(de) mit sacht
	modicheit . en(de) draghen onse
	cruce mit em / en(de) versaken
	ons selues / dat is onse snode
	werlike leuen Want he
	secht in den eua(n)geli So we
	na my comen wil . de versake
	hem seluen en(de) nem op sijn cruce
	<16ra>
	en(de) volghe my na ¶ Petrus
	seechde Al worden se alle
	ghescandaliziert in dy . mer
	ic nicht / Augustin(us) Hoe is
	de quade(n) mensche de v(m)mers
	hopet en(de) meynt ten ewighe(n)
	leuen te comen / so wal als de
	beste de leuet . mer he en wil
	daer nicht na werke(n) / noch
	leuen / anders dan mit schone(n)
	woerden Sunte bernt secht
	Dat ons sunte peter daer
	om ter leer steet . He seechde
	daer veel en(de) ghenoech toe
	mer doet an dat werck qua(m)
	. do was he de ierste de en
	wech ghenck van onsen h(er)en
	mer he beterdet namaels
	mit groten screyend(n) tranen
	Dat ons al ter leer ghescre-
	uen steet . Want men scriuet
	van em dat he namaels va(n)
	groten rouwe . so seer plach
	te screyen / dat men grote ga-
	tere in sijnen wanghe(n) vant
	staen die de tranen daer
	in ghelopen hadden / en(de) he
	en hoerde nu(m)mer hane(n)krey-
	en . he en plach te screyen .
	Augustin(us) Fuemanc en darf
	seggen onse here sak my mijn
	sunden wal vergeue(n) . Want
	he vergaf se sunte peter
	de oen drewaerf versaecte
	Dat is also / Wa(n)ner een
	me(n)sche rouwe heeft / ende
	penitencie doet ghelijc als
	sunte peter so sullen em oec
	ghelijc sunte peter sijn sunde(n)
	vergeuen werden Sunte
	bernt secht Do de apostolen
	so cranck waren dat se viele(n)
	<16va>
	en(de) onsen heren afginghen . soe
	en sal sick nyemant to hoghe
	vermeten . mer he sal dat bes-
	te doen na sijnen vermoghe(n)
	¶ Jhesus antworde em Jc
	seg dy vorwaer dattu hude(n)
	in deser nacht eer de haen
	twewerf creyet . salstu my
	driewerf lochenen Crisostom(us)
	secht Ten lesten daghe als wy
	reden sullen gheuen van al-
	len ydelen woerden / en(de) wer-
	ken / en(de) van allen ghedachte(n) .
	waer wy de quellic bewaert
	hebben . so heb wy oen drie-
	werf ghelochent . eens mit
	den woerden . anderwerf
	mitten werken / en(de) derde-
	werf mitten ghedachten .
	. Want wy de vmmers ter
	eer godes schicken moeten .
	Crisostom(us) Sullen wy tot
	gode comen / ende en doen wy
	des nicht . so secht ons onse
	here Jc seg iv voerwaer . hu-
	den in deser nacht . dat is in
	der hellen / eer de haen . dat
	is de bose gheest twewerf
	kreyet . dat is dubbelde pine
	an liue / en(de) an der ziele(n) secht
	ambrosius / sullen de ver-
	doemde hebben / waer se den
	heren driewerf versaken .
	Dat is den vader eens mitten
	woerden / den soen anderwerf
	mitten wercken . en(de) den hilli-
	ghen gheest derdewerf mit
	ghedachten ¶ En(de) petrus seech-
	de daer noch meer toe Weert
	noet dat ic mitti sterue(n) solde
	ic en sal dijns nicht versaken
	<16vb>
	En(de) des ghelijcs segheden se
	oec alle Augustin(us) Dat steet
	ons ter groter leer / en(de) meynt
	wy moten daer meer to doen
	dan mitten woerden Want tis
	ons noet dat wy onse leuen
	schicken te comen ter ewigher
	vrouden En(de) des ghelijcs seech
	den se alle Ambrosius secht
	. Dat beduut dat wijs al allee(n)s
	moten wesen mit leuen ende
	mit gueden wercken ende te
	vollenbrenghen de ghebode
	ons heren En(de) he meyt soe
	we der een brect . de sundicht
	in allen . dat is in den vader
	in den soen / en(de) in den hillighe(n)
	gheest . de al in een sin en(de) een
	in al En(de) dat scriuet de bisscop
	athanasius in den psalm . soe
	we beholden will wesen (et cetera) .
	¶ En(de) he ghenck do wt na der
	ghewoenten ouer een water-
	ken gheheiten cedron . in enen
	hof gheheiten ghetsemani .
	an den berch van oliuete(n) Ons
	ter leer en(de) gheestelic te ver-
	staen . so <gestr.: wille> sin <in HS: sin ü.d.Z. ergänzt> wy alle wtghe-
	gaen / dat is gheboren na der
	ghewonten / als onse olderen
	gheboren sin / in ene hof de
	ghethsemani heitet / dat is in
	deser ellendigher amer werlt
	an den berch van oliueten .
	dat is an dit houerdighe leue(n)
	daer ons onse ionghere sulle(n)
	navolghen / dat sin onse wer-
	ken guet en(de) quaet Als sunte
	iohan in aopcalipsi ons bescrij[ft]
	Oer werken sullen em navol-
	ghen Want dar moeten wy
	<17ra>
	reden af geuen / als wy hier
	ontset werden van al onsen
	wercken Als lucas ons bescri-
	uet Gheuet reden / en(de) rekenin-
	ghe van der rentemeysterscap
	du en salst nicht langher ren-
	temeyster wesen . Nicht alleen
	van den wercken / mer oec
	van allen ghedachten / en(de) yde-
	len woerden sulle wy reden
	gheuen Als matheus bescrijft
	en(de) secht Van allen ledighen
	woerden / dat de mensche(n) spre-
	ken sullen se reden gheuen in
	den daghe des ordels Alte cleyn
	achtet een me(n)sche een licht
	ydel woert secht iheronimus
	daer he nochtant starpelic
	af ghewroghet sal werden
	Augustin(ug) Wy en moghe(n) in
	de zueten hof des paradises
	en(de) des ewighen leuens nicht
	comen . daer wy onsen heren
	<getilgt: h> altos bi ons hebben wy en
	moten ierst bi dat lopende wa-
	ter van cedron / als mit gro-
	ter penite(n)cie onse trane(n) stor-
	ten / en(de) anders veel gueder
	wercken der barmherticheit
	te doen . guetlic . doechtlic al
	te liden / en(de) te verdraghen . dat
	ons an coemt op deser werlt
	om godes wil / en(de) om de my(n)ne
	ons heren gheerne liden en(de)
	verdraghen alle wederspoet
	en(de) geuen ons mit em ghe-
	uanghen in den hof / als he
	gheua(n)ghen wart . op dat
	wy mit em hier na besitten
	moghen de ewighe vroude
	sonder eynde ¶ Do onse here
	wolde gaen beden nam he mit
	<17rb>
	<gestr.: by em den beghin> petrum
	iacobu(m) en(de) iohanne(m) / ende de
	behelt he bi em in den beghi(n)
	en(de) nicht langher Petrus
	beduet te beke(n)nen so wat wy
	bidden willen / en(de) waer om
	wi bidden willen / en(de) oec me-
	de te beke(n)nen of wi oec wer-
	dich sin dat onse ghebet ver-
	hoert sal werden / als wi bid-
	den Jacobus beduet een ond(er)-
	treder alre dinghen En(de) wy
	sullen ons seluen ansien of
	wy de werlt . en(de) alle werlike
	dinghe wal onder ons ghe-
	treden hebben en(de) nerghent
	na en dencken dan dat onse
	mont sprect en(de) meynt . en(de)
	dat nernstelic in den wercke(n) te
	hebben so mach men de vrucht
	des ghebedes ontfanghen
	Want wes sijn licham in
	der kerken is en(de) sijn herte
	in den marcket / of in der
	koken is . des menschen ghe-
	bet en wort nicht v(er)hoert
	Joha(n)nes beduet de gracie
	godes Onse lieue here heeft
	seluen gesproken Sonder
	my en moechdy gheen dinck
	doen Hier omso <sic> wat wy
	bestaen / dat sij eten drincke(n)
	slapen / waken beden off
	wat dat sij . altos sulle wy
	ierst begheren de gracei go-
	des . Als wy dan dese drie
	punten hebben so moghe wy
	dan voert tot onsen hemel-
	schen vader myt onsen ghe-
	bede alleen gaen / als onse
	here dede / ende vallen op
	<18va>
	onse knyen en(de) bidden em dat
	de kelic der ewigher pinen va(n)
	ons ghenomen moet werden
	en(de) dat de wil godes en(de) sijn eer
	in ons altoes moeet gheschien .
	en(de) laten ons liet wesen ende
	beclaghen / dat wy onsen va-
	der ende here so dicke v(er)toernt
	hebben / en(de) wesen in ene(n) star-
	ken opset en(de) wille dat nu(m)m-
	mer bet te doen So sal onse
	here ons mit sijnen enghel
	troesten ghelijc als onse
	here ghetroest wart van
	den vader in der ewicheit .
	En(de) als wy beden secht sunte
	bernt sulle wy onse oghen
	nederwert kieren ter eerde(n) .
	om te beke(n)nen wan wy co-
	men sin en(de) wat wy werden
	sullen / Want wy van rechter
	menscheliker naturen dan
	verluert werden / o(m)me de
	sunden te bet te schuwen .
	als wy ons sterflic ke(n)nen .
	en(de) tis ene rechte oetmodi-
	ghe beteikenisse ¶ Doe
	seechde ih(es)us tot sijnen ion-
	gheren Sittet al hier de
	wile dat ic gae beden Cri-
	sostom(us) Als wy willen
	gaen beden . so sulle wy onse
	werlike ghedachten ende
	o(n)nutte saken . achterlaten
	staen . so verhoert onse here
	onse ghebet En(de) wy sullen
	gheern alleen wesen daert
	stille is van allen werlike(n)
	saken Sunte bernt secht
	Als de mensche wat ghe-
	slapen heeft . so sal he op
	<18vb>
	staen te beden so ist alre puer-
	licste en(de) heymelicste / en(de) oec alre
	best . so en is men nicht ghehin-
	dert van enighen gherucht
	noch anropinghe / noch van
	enen anschouwen ydelre eeren
	dattet ghebet des menschen
	hinderen mach Augustinus
	secht en(de) leert . dat als wy bid-
	den willen / dat wy ons dan
	van den gherucht der me(n)schen
	sullen schicken en(de) sueken ene
	heymelike stede / sonderlinge
	in de heymelicheit des herten
	als (crist)us dede Oec secht Augus-
	tin(us) Nacht noch dach en weest
	ledich . mer al de slaep van
	den oghen is so sullen dijne sy(n)-
	ne in den ghebede waken Wa(n)t
	dat ghebet reynicht den men-
	schen van synen sunden / off
	het gheuet salicheit . ist dat
	men mit / oetmodighen herte(n)
	bidt ¶ En(de) do he petrum myt
	em hadde . en(de) twe zebedeus
	kinder . began em te vresen .
	en(de) te verdrieten / en(de) he seechde
	em Mijn ziele is bedroeft al
	totter doet Grego(r)i(us) So sal
	een yeghelic guet kerste(n) me(n)-
	sche doen / en(de) laten em een
	verdriet angaen des snoden
	leuens op dese valsche werlt
	en(de) hebben vrese des heren .
	en(de) nemen den vader / en(de) den
	soen / en(de) den hillighen gheest
	myt em En(de) bi petrus iacob(us)
	en(de) ioha(n)nes is ons gheestelic
	beteikent der preister orden .
	daer sulle wy toegaen / ende
	laten onse ziele bedroeft we-
	<19ra>
	sen al totter doet dat is wi sul-
	len ons claerlic leiflic ende
	gherne bichten en(de) latent ons
	seer leet wesen dat wy den
	heren vertoernt hebben / en(de)
	hebben daer groten rouwen
	voer al totter doet toe Augus-
	tin(us) secht Sullen den me(n)schen
	oer sunden to gronde vergeue(n)
	werden so moten se so grote(n)
	rouwen hebben / dat se leuer
	tien dode te liden hade(n) / dan
	se ene doetsunde deden / ende
	oeren heren vertoernden
	En(de) aldus groten rouwe(n) moet
	een mensche hebben van al
	sijnen sunden / en(de) nicht alleen
	van eenre sunden Als den
	mensche secht augustinus
	sijn sunden in der ghedachte(n)
	weder voer comen / dat se em
	dan leet sin en(de) mishaghe(n) na
	den rouwe en(de) der bichte Ende
	daer om secht hugho va(n) sunte
	victoer De vader in der ewich(ei)t
	de ontbint iv van den bande der
	ewigher versmadenisse / en(de) ver-
	doemnisse der sunden . Want had
	een mensche dusent doetlike
	sunden / en(de) em de al beroueden
	als voer ghesecht is / sond(er) een
	daer af . de he nicht en dachte
	te laten . al de andere en wor-
	den em nicht vergeuen Want
	god vergeuet altemael of nicht
	dat is te verstaen in doetliken
	sunden Ende also langhe als sick
	de me(n)sche nicht ganselic bete-
	ren en wil / en(de) em kieren tot
	gode / en(de) nicht entliken en
	denct de sunden te laten / na
	sijen vermoghen / en(de) al sijn
	leuen te leyden na den ghebo-
	<18rb>
	den godes / en(de) der hilligher
	kerken / en(de) nicht berouwet
	en is van den sunden als voer-
	screuen is / so beanxte ic . dat
	al de biecht . de daer voer ghe-
	schiet is onvruchtbar <getilgt: is> en(de)
	ghene vergifnisse daer voer
	verworuen en hefft ¶ Ende
	he seechde . Verbeidet hijr .
	. waket en(de) bedet myt my .
	Augustin(us) De mensche sal
	beiden na der ghenade(n) godes
	en(de) wesen altoes in sijnen ghe-
	beden Waer op ambrosius
	secht So we buten doetsun-
	den is / en(de) in den staet der gra-
	cien . de bedet altoes mitten
	doechdeliken wercken de he
	doet Als dauid secht Jc loue
	mijnen heren en(de) mijne(n) god
	in alre tijt En(de) wy sulle(n) mit
	gode waken en(de) bereit sijn .
	wan de here coemt . das is
	de doet . dat wy mit em in
	gaen moghen . als de vijf
	ionferen deden / daer sunte
	matheus af scrift . daer he
	secht . Waket / Want ghi en
	wetet vre noch dach ¶ En(de)
	he ginck van em so veer
	als men myt enen steen wer
	pen mocht Crisostom(us) By
	den steen is betekent onse
	harde herte dat wi tot sun-
	den / en(de) in sunden gheweent
	hebben / en(de) nicht laten en
	willen So scheidet onse here
	van ons ter tijt to dat wy
	ons weder beteren en(de) spaert
	ons ¶ Do viel he neder op
	de eerde / en(de) bat oft gheschien
	<18va>
	mocht . dat de vre voer by lede .
	en(de) dat de kelic der pinen van
	my gae Nochtant nicht als ic
	wil . mer al ghi wilt vader
	Grego(r)i(us) So behouen wi dan
	wal scarpelic te bidden dat de
	kelic der ewigher pinen van
	ons gae . wanttet in der pine(n)
	nicht gaen en sal als wy wil
	len / mer al de here alre h(er)en
	wil . en(de) oeck na dien dat de
	me(n)sche ghewracht heeft .
	¶ En(de) he quam en(de) vant se sla-
	pende en(de) seechde tot peter
	Symon slapestu En machstu
	een vre nicht myt my wake(n)
	. Waket en(de) bedet . op dat ghi
	in ghene becoringhe en valt
	Augustin(us) . dat sprack he
	peter mit namen to / want
	he sick vele vermeten hadde
	En(de) oec secht bernadus en(de)
	cristostom(us) beide / dat onse h(er)e
	daer om sunte peter myt
	name(n) to sprac . want he dach-
	te oen to enen hoefde te we-
	sen der hilligher kerke(n) Soe
	meynde onse here / als dat
	houet . dat sin onse pastore(n)
	en(de) prelaten dwelen in on-
	doechden / en(de) in andere(n) ghe-
	breclicheiden . so dwelen oec
	alle menschen mede / beide
	arm en(de) rijck / gheleert en(de)
	ongheleert . ionck ende olt
	¶ Ende he seechde En moech
	dy nicht ene vre myt my
	waken De hillighe lerars
	en rekenen dit tijtlike leue(n)
	vor gheen tijt . en(de) meynde(n)
	er mach de mensche nicht
	<18vb>
	een vre / dat is dese corte tijt
	na den wille ons heren leuen
	. wo sal dan onse here em wed(er)
	gheuen een ewich leuen ende
	ene ewighe vroude Gregori(us)
	secht oec dat bi peter is te ver
	staen dat licham des menschen .
	en(de) meynt . dat licham is dat
	. hoeft in deser tijt ouer dat
	licham en(de) der zielen / en(de) meynt
	voert . en wil noch en mach dat
	licham dese ene vre / dat is dit
	leuen mit gode nicht waken
	mitten gheboden te holden der
	hilligher kerken / en(de) enen ye-
	gheliken te doen na sijnre
	macht . so sal na deser tijt beide
	siele en(de) licham in ewicheit ghe-
	pijnt werden en(de) bliuen En(de) daer
	om secht onse here en(de) waernt
	ons dicke en(de) manichwerf mit
	sueten woerden en(de) secht Wa-
	ket / op dat ghi in ghene beco-
	ringhe en gaet Jheronimus
	secht De mensche sal meer rede(n)
	geuen ten lesten daghe va(n) der
	tijt de he te veel gheslapen he-
	uet /dan van enich ander punt
	. Want meer slaeps dan noet-
	druft schijnt traecheit / ende
	ondancsomheit tot gode wert
	en(de) dan voert tract se den men-
	schen in becoringhe in swarich[(ei)t]
	en(de) in mistroest . dat de alre
	quadeste becoringhe is de men
	vindet . Want en hadde iudas
	in de becoringhe der mistros-
	ticheit nicht gheuallen he en
	weer nicht verloren ghebleue(n)
	Oec meynt de meyster na der
	glosen dat wy dicke in doet-
	sunden onstlapen werden
	<19ra>
	en(de) en moghen een vre myt
	doechden / en(de) mit onsen heren
	nicht waken dan in sunden .
	Sunte bernt secht Veel sla-
	pens en maect gheen mynne .
	. Ten anderen mael dat onse
	here nemelic tot sunte peter
	sprac alleen . beduet ons dat
	wy dat beke(n)ne daer voer
	af ghesproken is / v(m)mers nicht
	en sullen laten slapen . op dat
	ons de duuel nicht en becoer
	te ewigher doet En(de) oec en
	sulle wy onse edele tijt de ons
	onse lieue here verleent heeft
	nicht mit traecheit / noch
	mit slapen toe brenghen . boue(n)
	noetdruft . mer onsen heren
	altoes louen . beden en(de) dancke(n)
	der groter waldaet de he an
	ons bewesen heuet . Want daer
	staet ghescreuen Biddet sond(er)
	opholden Augustin(us) secht Wa(n)-
	neer de me(n)sche is in den state
	der gracien . so bedet he nacht
	en(de) dach en(de) altoes / dat is als
	he is buten doetliken sunden
	want so is he alre gueder
	me(n)sche wercken deelachtich
	En(de) so we de seuen ghetijde
	ons heren / op de behoerlike
	tijt leset . als de metten des
	nachtes / en(de) de prime vroe .
	en(de) also voert als de regel
	wijset . de bedet oec altoes
	secht augustin(us) De gheest
	ons heren was bereit . mer
	dat vleysch cranck . Also ist
	oec noch alle daghe want
	onse ziele altos begheert den
	wille godes te volbrenghen
	<19rb>
	mer dat vleysch begheert
	den wille der weerliker sake(n)
	en(de) des duuels / en(de) alle ghenuech-
	te des lichams te volbrenghe(n)
	Mer dat sulle wi omkiere(n)
	en(de) volbrenghen den wil des
	gheestes / en(de) nicht des vley-
	sches . als onse here dede ¶
	De gheist is bereit . mer dat
	vleysch is cranck En(de) ander
	werf ginck he noch eens
	van daer en(de) bat / en(de) seechde
	Vader mijn en mach dese
	kelic nicht van my gaen ic
	en sallen drincken . so gheschie
	dijn wille Augustinus secht
	De gheest / dat is onse lieue
	here / de is altoes bereit . mer
	dat vleysch . dat sin wij wa(n)t
	wy seer cranck van nature(n)
	sin / en(de) in onsuuerheiden sin
	ghewo(n)nen / en(de) in onnutichei-
	den so leuen wy Oec secht he
	Onse siele is bereit . en(de) onse
	guede werke / en(de) onse snode
	werke sin seer cranck Daer
	om sulle wi onse leuen schic-
	ken en(de) voeghen te leuen na
	den gheest . en(de) nicht na den
	vleysche . Want paulus secht
	Jst dat wi na den vleysche
	wanderen en(de) leuen / daer na
	werde wy gheloent / een yeghe-
	lic na sijnen verdienten En(de)
	ist dat wy na den gheeste le-
	uen . so sulle wy daer na wan-
	deren / dat wy van gode ghe-
	loent werden Bernard(us)
	secht Dat onse here ander-
	werf bat daer he seechde
	mochte de kelic nicht van
	em gaen dat sijn wille dan
	<19va>
	ghescheide Soe sal des menschen
	ghebet staen / want de mensche
	sal altos bidden . al en crighet
	he sijnen wil nicht daer he
	em bidt . nochtan sal he daer
	mede te vreden wesen . so wes
	onse here gheuet / en(de) ontfan-
	ghen den kelic guetlic . so wes
	em toecomt . als onse here
	dede / en(de) seggen . Lieue vader
	dijn wille gheschie / en(de) nicht
	de mijne / ende ontfanghen
	dat al in doechden van der
	gherechticheit godes . so salt
	onse lieue here allent schicke(n)
	in doechden / en(de) ten alre beste(n)
	voeghen ¶ En(de) he quam wed(er)
	en(de) vant se echter slapende .
	want oer oghen waren be-
	swaert Ambrosius De men-
	sche slaept . de in doetsunden
	leuet . en(de) der nicht biechten
	en wil En(de) also sin oec sijn
	oghen der redelicheit ende
	der wetenheit beswaert . soe
	dat he nicht en siet datter
	zielen teghen gaet . so heefte(n)
	de boesheit verduestert .
	Dan so coemt onse lieue here
	weder mit groter ghenade(n)
	des hillighen gheestes en(de)
	stoten an mit penitencien /
	mit biechten / en(de) mit vaste(n)
	en(de) wecten weder tot doech-
	den / en(de) setten in den staet
	der gracien . dat em recht
	wech is der salicheit ¶ Doe
	ghinc he wn wech ende bat
	derdewerf fat selue ghebet
	En(de) em openbaerde een engel
	van den hemel en(de) troeste
	oen En(de) he wart in den wter-
	sten stride ghesat . ende bat
	<19vb>
	langhe / dat he swetede En(de) sijn
	sweet wart als dropele(n) bloets
	lopende in de eerde Crisostom(us)
	. Wy sullen bidden den vader in
	enicheit . den soen in enicheit
	en(de) den hillighen gheest in enich(ei)t
	en(de) wi sullen bidden een ghebet
	. dat is . dat dese drie sin euen mo-
	ghende / en(de) sin enich een in
	ewicheit . mitter claerre godh(ei)t .
	en(de) drie in personen / en(de) een in
	den wesen en(de) moghentheit .
	Soe coemt onse engel en(de) troes-
	tet ons / als wi ganselich ghelo-
	uen / en(de) dat beleuen . dat wy
	de noet hier <gestr.: ic> verwy(n)nen sul-
	len / en(de) ewelic verenicht wer-
	den mitter hilligher drieuol-
	dicheit Mer sunte bernt secht
	. Wy sin hier in den wterste(n) stri-
	de gheset teghens den duuel .
	teghens de werlt / en(de) teghen
	onse eyghen vleysch Ende he
	secht voert . Daer om moete
	wy langhe biden en(de) de becori(n)-
	ghe so scarpelic wederstaen
	en(de) striden so vromelic / dat wy
	sweten . Dat sullen wesen onse
	tranen / de wy wtstorten mitte(n)
	hope voer onse voerledene sun-
	den . so dat onse tranen blodich
	werden / Dat is wy sullen disci-
	plijn ontfanghen / en(de) scarpe
	harde penite(n)cie anneme(n) voer
	onse sunden / en(de) te(m)men onse
	vleysch / en(de) onse bloet also mit
	vasten . dat onse bloet also op
	de eerde nederlope / dat is . dat
	wy ghene eerdsche dinghe
	en begheren teghen den wille
	en(de) ghebode godes Jheronim(us)
	De mensche sal dicke ou(er)dencken
	<20ra>
	wo de mertelers en(de) al de hilli-
	ghen om godes wil oer bloet
	truwelic ghestort hebbe(n) . en(de)
	dencken oer leuen en(de) oer leer
	na te volghen . so sullen se ghe-
	troest werden van den enghel
	ghelijc al onse here ghetroest
	wart an den berch van oliuete(n) .
	¶ Ende do he op stont va(n) sijne(n)
	ghebede . en(de) tot sijnen iongh(er)en
	weder quam . vant he se slape(n)
	de van bedructheit En(de) he seech-
	de em . Wat slaepty . Staet op
	en(de) bedet / op dat ghy nicht en
	gaet in becoringhe Bernard(us)
	secht . Als een me(n)sche bedruct
	is . so is em de becoringhe ghe-
	ringhe by En(de) so sal de me(n)sche
	op staen en(de) vallen in sijn ghe-
	bet . en(de) anropen onsen lieuen
	heren . de en sal oen nicht be-
	druct laten bouen dat he liden
	mach En(de) als onse here dan
	coemt . so en sal de mensche
	nicht slaepen / dat is he en sal
	nicht traech wesen / mer wac-
	ker / en(de) stedelic arbeiden in
	doechdeliken werken Want
	sunte pauwel secht De ledich(ei)t
	en wynt gheen guet Dat is .
	he meynt . wat arbeit datme(n) <sic>
	doet datter zielen nicht an
	en gheet . of dat nicht godlic
	en is . dat rekent he ledich(ei)t .
	En(de) salomon secht Ten is gheen
	dinck edelre dan de eijt . de or-
	barlic wort to ghebracht Mer
	leyder de wort nv dicke on-
	nuttelic toeghebracht ende
	verliest men iamerlike . Wa(n)t
	<20rb>
	de mensche daer mede heeft
	en(de) crighet dat ewighe leuen
	En(de) de wiseman leerde sijnen
	soen seggende Soen bewaer
	dijne tijt . daer in te vercri-
	ghen is ene ewighe vroude
	of een ewighe verdoemnisse
	¶ En(de) de here sechde Slaept
	nv en(de) rustet Tis ghenoech
	En(de) siedy nicht dat iudas
	nicht en slaept . Siet de vre
	coemt . dat des mensche(n) soen
	sal ouer gheleuert werden
	in den handen der sunderen .
	Staet op laet ons gaen Siet
	de my verraden sal is hier by .
	Augustin(us) secht en(de) toesprect
	den sunderen Slapet langhe
	en(de) rustet in sunden des is iv
	ghenoech daer mede te come(n)
	totter hellen Want de vre
	sal comen / dat de soen des me(n)-
	schen sal ouergheleuert wer-
	den in den handen der sund(er)en
	dat is in den handen der du-
	uelen En(de) syedy nicht dat iu-
	das nicht ab slapet Ambro-
	sius De duuel is altoes be-
	reit en(de) gapet mit groter
	quaetheit den mensche(n) mit
	liste te gripen / en(de) te vanghe(n) .
	. Daer om sulle wy ioha(n)nem .
	dat is de gracie godes altoes
	anstoten / en(de) in onsen herte(n)
	hebben / en(de) en laten de v(m)mer
	in ons nicht entslape(n) wer-
	den . op dat wy in gheen beco-
	ringhe en vallen / want wy
	de gracie godes in gheenre
	tijt ontberen en moghe(n) noch
	en co(n)nen Als sunte pauwel
	secht De gracie godes en was
	<20va>
	ny ydel in my . mer se is altoes
	in my gheheel bleuen Ambro-
	sius Staet op laet ons gaen .
	siet de my verraden sal is hier
	by Staet op wtten sunde(n) en(de)
	laet ons gaen totter biecht
	en(de) totter boeten der peniten-
	cien . siet de my verrade(n) sal
	is hier by / dat is de doet en(de)
	de leste dach is hier by En(de)
	de verreder de duuel is ten
	lesten dach en(de) nv en(de) altijt
	by ons / om ons te becoren .
	en(de) wten rechten gheloue te
	brenghen En(de) en laet ons
	nicht meer slaepen dan nau-
	we noetdruft / want wy va(n)
	den slaepe / en(de) van allen din-
	ghen reden geuen mote(n) woe
	wy onse tijt toeghebracht
	hebben / wat wy quades ghe-
	daen hebben / en(de) wo wy veel
	guets versuemt hebben als
	wy gheen quaet en deden .
	daer wi al reden af moten
	gheuen Jheronim(us) Do onse
	here gheuanghen solde wer-
	den / so was de mynste sunte
	iacob onsen heren seer ghe-
	lijc . also dat de ioden anxt
	hadden / dat se sunte iacob
	solden gripen . voer onsen
	heren / daer om seechde em
	iudas So wen ic voer sijne(n)
	mont cusse . de ist . tasten an
	en(de) leydene cloeclic . Het / was
	doe ene ghewonte al de ene
	vrent den anderen ghemoe-
	tede / en(de) ene wile van / em
	hadde gheweest . so sprac he
	em to / en(de) gruete oen / in een
	<20vb>
	teiken der sunderlingher vren[t]
	scap mit enen cussen En(de) de dat
	holt men noch in somighen lan-
	den Sunte bernt secht Recht
	se doen oec de ghene de dat
	hillighe sacrament onwerde-
	lic ontfanghen / de come(n) tot
	onsen heren in vrentscap / en(de)
	cussen oen mitten ontfanghe(n)
	en(de) laten sunte iacob / dat is den
	preister / de onsen heren in der
	zielen en(de) in den gheest / ghelijc
	is / den laten se staen / en(de) beue-
	len oen dan cort daer na oere(n)
	woerden en(de) wercken /en(de) oere(n)
	ghedachten . de se vast holden .
	en(de) to hant cort daer na so bin-
	den se oen myt sweren ende
	vlocken / en(de) spyen em in sijn ghe
	benedide ansicht . mit dronke(n)
	drincken / en(de) slaen oen in den
	nacke myt ydelre eren / en(de) mit
	houerdicheit / en(de) bespotten oen
	mit toern . hat . nijdt en(de) ver-
	copen oen mit ghierich(ei)t . als
	oen iudas vercofte / en(de) vrage(n)
	dan als se dronken en(de) onre-
	delic werden / en is dit nicht
	een coninck der ioden / ende be-
	spotten oen mit / manigher-
	hande o(n)nutten reden ende
	woerden / en(de) crucen oen ten
	lesten al dat iaer lanc doer
	myt manighen onredelikebn
	woerden ende wercken / ende
	se hanteiren dat . dat langhe
	iaer doer Ende dan machme(n) <sic>
	redelic tot em seggen / het
	weer beter dat se nicht ghe
	boren en weren ¶ Doe he
	noch sprekende was sich ene
	<21ra>
	schaer . en(de) de iudas heit een va(n)
	den tweluen ghinc voer em .
	en(de) he nakede ihesum / dat he
	oen cussen solde Bernhardus
	De wile dat wy nich sprekende
	sin . dat is de wile dat wy noch
	in deser werlt . en(de) in desen sno-
	den leuen sin / so laet ons <in HS: ons a.r.R. ergänzt> mitter
	schaer . en(de) mit iudas / dat is
	mit onsen gueden wercken .
	en(de) mit allen kerstene(n) me(n)sche(n)
	gode altijd dancken en(de) louen
	Als dauid in den psalm secht .
	Jc heb gode altijt gheloeft En(de)
	ter ander stede secht he / Here
	de doden en moghen dy nicht
	louen / noch al de ghene de ter
	hellen varen Mer wy / de dar
	leuen . benedien den heren . va(n)
	nv tot in ewicheit Daer he
	secht . here de doden en moghe(n)
	dy nicht louen . noch al de ghe-
	ne de ter hellen varen . daer
	meynt he mede al de ghene
	de in doetsunden leuen / en mo-
	ghen gode gheen weerdich lof
	gheuen . noch ten batet em oec
	nicht ten ewighen leuen te coe-
	men . so wat gueder wercken
	se doen in doetsunden / na su(n)te
	augustin(us) woerden Grego(r)i(us)
	secht Judas cussen was myn-
	lic / mer sijn herte was ver-
	radelic . en(de) secht Also doen de
	ghene de gheestelike dinghe
	lesen of spreken / en(de) dan werlt-
	like dinghe mitten herte(n) den-
	ken Als onse here doer den
	p(ro)pheten ysaias secht Dit volc
	eert my mitten lippen / mer
	oer herte is veer van my / Beda
	<21rb>
	So we in een bruederlic
	gheselscap onnrust en(de) twisti(n)-
	ghe maken . de verraden den
	heren . de selue de mynne is
	¶ Do iudas mitten scharen
	der ioden quam . do ghinck de
	here em to ghemoete Augustin(us)
	Dat beduet dat he myt gueden
	wil gheern liden wolde Soe sul-
	len wy oec gheern en(de) verdul-
	delic liden . so wes ons ouer-
	gheet om godes wil . Want als
	se oen coninck maken wolden
	so ontvlo he em . Dit leert ons
	de wiseman seggende Tis beter
	te gaen totten huse des screy-
	ens . dan totten huse der wer-
	scappen . Dat is . tis beter te
	gaen . ter penitencien / dan tot
	der werltliker vroude(n) daer
	nicht dan sunde in gheleghe(n)
	en is ¶ Want iudas de oen
	v(er)riet wiste de stede wal / dat
	ih(es)us mit sijnen ionghere daer
	dicke te gaen plach Grego(r)i(us)
	secht dat een me(n)sche alre
	dicste dat beste an sal varen .
	en(de) al sijn leuen sal stellen en(de)
	schicken in een godlic leue(n) .
	en(de) wanderen na den besten
	so sal he best mach En(de) als de bose
	gheest dan wal weet dat een
	me(n)sche daer gheern en(de) dicke
	in pleghen te wesen als iu-
	das wiste van onsen heren
	dat he daer gheern te wesen
	plach / so gheet he den men-
	schen na / mit allen cloeken
	listen / en(de) bedriechnisse der
	he veel weet . en(de) mit becori(n)
	ghen om|se <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> te vanghen en(de) te
	brenghen totten ioden . dat
	is totter gheselscsp der duuelen
	<21va>
	en(de) so coemt de mensche dan
	wtten gueden leuen tot ene(n)
	snoden leuen . daer em een
	yeghelic voer hoeden sal
	Mit desen voerseechden hof <in HS: i(n) gestr.; am linken Rand: i(n) ?>
	daer de here in ghinck is ghees-
	stelic te verstaen secht ihe-
	ronim(us) dese werlt . daer is
	ih(es)us in ghecomen / om ons
	een exempel te gheue(n) van
	oetmodicheit en(de) doechde te
	leren En(de) al de ghene de den
	heren na gaen in ene(n) sno-
	den leuen mit doetlike(n) sun-
	den teghen de leer der hillighe(n)
	de volghen oen als iudas dede .
	¶ En(de) ih(es)us wiste allent dat
	op em toecomende was / ende
	trat voert De glosa secht .
	Het was redelic dat he dat
	wist Als paulus tughet .
	. Want alle dinghe voer sijne(n)
	oghen openbaer . sijn En(de) he
	trat voert sonder sorghe
	teghens de ghene de he wal
	wist / dat oen vanghen . slaen
	bespyen en(de) bespotten solden .
	ende seer mishandelen o(m)me
	onse salicheit / en(de) om heyl al-
	re menschen secht ambrosi(us)
	So sal de mensche oec vrylic
	mit gueden moede / en(de) mitter
	hulpe godes koenlic gaen te-
	ghens de duuels teghens de
	werlt / en(de) teghens alle beco-
	ringhen / en(de) werderstaen de
	manlic en(de) striden daer te-
	ghen als een ridder (crist)i .
	en(de) verwy(n)nen de becoringhe(n)
	mitten wapenen (crist)i ende
	mitter passien ons heren .
	als de te ouerdencken ende
	altoes in der ghedachten
	<21vb>
	te hebben / daer he dan mede
	gaen mach doer alle sorghe / en(de)
	anxt om te verwi(n)nen alle be-
	coringhe So wort <gestr.: ghe> he <in HS: he ü.d.Z. ergänzt> ghscre-
	uen int boeck des rikes / ende
	mach eten en(de) groyen van den
	holte des leuens ¶ En(de) de ghe-
	sent waren van den princen
	der preisteren / en(de) van den ol-
	desten des volkes / quamen mit
	lanternen / mit wapene / mit stoc-
	ken / en(de) mit sweerden Augustin(us)
	of ambrosius secht den gheeste-
	liken syn . De hier ghesant wa-
	ren van den princen / dat sin de
	doctores / de apostolen / matelers
	confessors / en(de) de reyne maghe-
	den de werden den menschen
	altos voer ghelecht van den
	olden / dat is de soen wtte(n) vad(er)
	ghesproten Onse moder de hil-
	lighe kerke / de lecht den men-
	schen de wijsheit voer / en(de) alle
	de leer der doctores / om mede
	te verhueden een ewich wee / ouer
	wee . de beteikent sin by den lan-
	teernen / Want de wijsheit en(de)
	const luchtet bouen alle doecht .
	en(de) se lecht den menschen voer
	dat leuen der apostolen ende
	martelaren / daer de me(n)sche sick
	na sal dencken te richren myt
	enen harden leuen van penite(n)-
	cien / en(de) mildelic den arme(n) me-
	de te dielen / en(de) der merteler
	leer na te volghen mitten leue(n) .
	als men wal doet sonder bloet-
	stortinghe / en(de) men nochtant
	wal crighet marteler loen .
	Als augustin(us) secht Al de ghene
	de oeren eyghen wil en(de) al ghe-
	noechte ouergeuen om godes
	<22ra>
	wil moghen verdienen mer
	teler loen sonder bloetstortin-
	ghe En(de) oec als de oncuesche
	mensche cueschlic leuet ver-
	dient oec marteler loen Ende
	so voert als de ghirighe sijn
	guet mildelic den arme(n) deylt
	en(de) de hou(er)dighe mensche sick
	v(er)otmodighe(n) . en(de) de gulsighe
	mensche sick maticht in spisen
	en(de) in dranck / en(de) de torninghe
	sick sachtmodicht . ende dit
	allent doen teghens oer eyghe(n)
	natuer / en(de) hadden nochtans
	wal anders moghen doen had-
	den se ghewilt . de verdienen
	al secht Augustin(us) marteler
	loen sonder bloetstortinghe .
	Als men van sunte laurens le-
	set en(de) singhet in sijre hoech-
	tijt . He macht ouerghetreden
	hebben . dat is . in quaetheit
	en(de) he mocht quaet doen / ende
	he en dedes nicht Mer grego(r)i(us)
	secht De sijnen viant kan
	my(n)nen en(de) lief hebben o(m)me
	godes wil . de verdient ene
	guldene crone mit twiuoldi-
	ghen lone / Want augustin(us)
	leert ons en(de) secht Jc en was
	ny so arm . my en dochte dat
	ick te veel hadde Jc en hedde
	ny so veel oueren my en ducht
	dat ic te veel eren had Ende
	waer men my eer dede / soe
	vloe ic . en(de) dit maecte my ene
	reyne consiencie / ende ene
	ganse vryheit ten ewighen
	leuen . Mer dar ic mijnen
	viant konde ghemy(n)nen / en(de)
	guet doen de my quaet doen
	dar maecte my ene dubbelde
	<22rb>
	croen en(de) mertelers loen Als
	ambrosius secht Als de me(n)-
	sche mit desen voerscreuen
	punten ghewapent|is <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> / ende
	dese lere holdet en(de) beleuet
	so en mach oen de duuel noch
	nijemant deren / mer he ver
	crijcht sonder al middel veel
	merteler loen ¶ Des sprack
	onse her . Wen suecty Ende se
	seechden Jh(esu)m van nazareth
	Jh(es)us antworde em Jc bint
	En(de) do ih(es)us <gestr.: s> ghesecht hadde
	ic bint . vielen se acht(er)wert
	neder ter eerden / Jn welke(n)
	woerden beteikent is de god
	like macht . do ih(es)us sprack
	ic bint Augustin(us) O here
	waerdy do so starck dat se
	al mit enen sachten woerde
	daer neder vielen / do men
	iv ordelen solde . wo starck
	en(de) machtich suldi dan ten
	lesten daghe wesen / als ghi
	dat hemelsche here mede
	brenghet en(de) in iuwer god-
	liker cracht sult comen or-
	delen enen yegheliken na
	sijnen wercken / woerde(n) en(de)
	ghedachten Daer op secht
	de glosa . By den ghenen de
	achter rugghe vielen sin
	beteikent al de ghene de al-
	toes achterwert in doechde(n)
	gaen . als de ioden deden En(de)
	iudas de oen verreit stont
	oec mitten luden De glosa
	secht . Dat is de bose gheest
	de altos bi den ghenen is de
	boesheit denken te doen . op
	dat he se te val brenghen
	moghe Oec secht crisotom(us)
	. heeft de here nv so grote
	<22va>
	macht . welke macht sal he
	dan hebben te ordelen . Voer
	welken richter wy ons seer
	behouen tontsien / en(de) te beue(n)
	. En(de) dat se achterwert viele(n)
	beteikent de sunders . de valle(n)
	hier achterwert in oncues
	heit . in oueraet . en(de) ouer
	dranck int slijck deser werlt
	en(de) in ghiericheit / en(de) cort
	daer na mit houerdicheit
	toe oeren gheselle lucifer in
	de helle ewelic te duren .
	¶ Doe vraghede he em and(er)-
	werf . Wen suecty . Se seech-
	den . Jh(esu)m van nazareth Jh(es)us
	antworde Jc heb iv ghesecht
	dat icket bin Jst dat ghi my
	suect so laet dese en wech <gestr.: t>
	gaen . Op dat vervult wor-
	de dat woert dat he sprac
	De du my ghegeuen hebste
	van den en heb ic nyemant
	verloren Jheronimus Dat
	onse here anerwerf den
	ioden vraghede . dat dede he
	daer om / of se yet te ver-
	wecken hadden gheweest .
	en(de) sick hadden willen bekie-
	ren Gheestelic te verstaen .
	Des ghelijcs doet onse lieue
	here noch alle daghe mitte(n)
	sunder secht grego(r)i(us) Soe
	wa(n)neer de sunder in grote(n)
	swaeren sunden lecht of valt .
	ter stont mede en wreecket
	onse here daer nicht ouer .
	noch en toernt sich / mer he
	beidet en(de) verholdet den sun-
	der / of he em yet betere(n) wol-
	de Als dauid secht in den psalm
	<22vb>
	God is een recht richter . starck
	en(de) verduldich . in gheenre wijs
	en wil he em alle daghe toer-
	nen Glosa Op dat of sick do
	mensche yet beteren wolde
	Ambrosius Als dat god v(m)mer
	richten sal . en(de) ordelen na den
	recht sijnre godliker rechtu(er)-
	dicheit . dat sal wesen ten les-
	ten ordel mit afwisinghe der
	guetheit godes . en(de) voert in
	ewigher pinen . ist dat den
	menschen ghene gheiselinghe
	toe en coemt in desen tijtliken
	leuen . dat somtijt alre nutste
	weer . Want wen god hier in
	der werlt castiet . den my(n)net
	he . Als he seluen secht de ick
	my(n)ne / de straffe ic en(de) castie .
	Jheronim(us) secht dat ih(es)us (crist)us
	in sijne godheit nuemmer en
	wort verwa(n)delt / noch en to ernt
	sick nu(m)mer . mer de sunder daer
	de swaer sente(n)cie ten lesten da-
	ghe sal ouergaen mit desen woer-
	de . gaet van my v(er)maledide
	int ewighe vuer / dat een anx-
	telic veruueerlic woert is / den
	sal dan duncken / dat de here
	toernich is . Want he sal stren-
	ghelic en (de) rechtuerdelic richten .
	den riken als den armen . den
	heren als den knechten enen
	yegheliken na sijnen verdiens-
	ten in woerden / in wercken .
	en(de) in ghedachten Gregorius
	Als de ghene toernich wort
	int richten . of schijnsel des
	sunders / de nicht . noch nu(m)mer
	toernich en plecht te werden /
	wo grote verveernisse sal da
	wesen / en(de) wo strenghelic ende
	<23ra>
	anxtelic sal dan dar godlic
	ansicht an te schwouen wesen
	En(de) grego(r)i(us) secht voert Die
	menschen ontfruchten sic
	in anxt . wa(n)neer sick een cley-
	ne teder wolke des somerstijts
	een wenich ruert . mer segt
	dan . als hemel en(de) eerde beuen
	sal ten lesten daghe / so mach
	sick een yeghelic wal ontfruch-
	ten en(de) beuen . bisunder de sun-
	der de sijn tijt o(n)nuttelic en(de)
	onvruchtbaerlkic to heuet ghe-
	bracht in versumenisse vele gue-
	der werken . Se seechden ih(esu)m
	van nazareth Glosa Alle me(n)-
	schen moeten ih(esu)m ten lesten da-
	ghe sueken / en(de) totten auent-
	mael comen . het / sij em leif of
	leet En(de) we nv nicht comen en
	wil secht beda . ghebeden van
	den heren / en(de) mit sachtmodige(n)
	synne . de sal dan comen myt be-
	dwanghe / en(de) mit hardicheit Als
	onse here seluer ghesecht he-
	uet . Dwingt se in te gaen ¶
	Jh(es)us antworde Jc heb iv ghe-
	secht dat icket bin Ambrosius
	secht So sal de(n) menschen to ghe
	secht werden Jc hebt iv ghe-
	secht . dat is mit predicacie(n) . mit
	scriften / en(de) mit veel exempelen
	van my seluen / en(de) van al mijne(n)
	hillighen dat ic redelic rich-
	ten sal . daer iv mede voerghe-
	gaen is / en(de) ghi en woldens
	nicht ghelouen in vreden / en(de)
	in sachtmodicheit . en(de) nv su[...] dies
	ghelouen moeten teghens
	iuwen ondanck . so men wil
	<23rb>
	in onvreden / in droefnisse
	en(de) in hardicheit mit ewi-
	gher pinen Seneca secht
	. Vroe te ghelouen en(de) late
	na den ghelouen te leuen .
	is recht als een de wande-
	ren wil / en(de) late of lancsom
	wttrecket . de coemt oec
	des auents gheern in eene
	snode herberghe . Jst dat
	ghi my suect . so laet dese
	en wech gaen Glosa Jst
	dat ghy ih(esu)m suect . so laet
	de boese gheselscap woerde .
	werken . en(de) ghedachten .
	van iv gaen . so moechdy
	ih(esu)m vinden Als ambrosius
	secht . De bosen sochten ih(esu)m
	en(de) se en vondens nicht En(de)
	so doen noch daghelics veel
	menschen in deser tijt . de
	ih(esu)m sueken mitten woerde(n)
	en(de) nicht mitten werken .
	Daer de here af secht in den
	eua(n)gely Al de ghene de roe-
	pen . here here . de en come(n)
	nicht int rike godes / mer
	de ghene de doen en(de) veruul-
	len den wille mijns vaders .
	de comen int rike godes
	. Op dat verult worde dat
	woert dat he sprac die
	du my ghegeuen hebste / va(n)
	em en(de) heb ic nyemant ver-
	loren Augustin(us) De ghene
	die de vader in der ewich(ei)t
	den soen toegheschicket he-
	uet . der en is een nicht ach-
	ter ghebleuen nich verlore(n)
	Dat sin alle salighe gheloui-
	ghe menschen de dat bele-
	<23va>
	uet hebben mitten wercken
	dat se gheloueden mitter her-
	ten / en(de) mitten ghedachten .
	Daer grego(r)i(us) op secht Al ond(er)-
	scheit wist de vader in sijnre
	claere godheit mer dan ouer
	dusent iaren te voren / woe
	dat een yeghelic mensche le-
	uen solde / en(de) waer he vare(n)
	solde / en(de) wat he wercken
	solde / Augustin(us) So gaen
	ten lesten daghe alle boese
	me(n)schen van em in ewigher
	pinen en(de) de gueden gaen
	mit om in ewigher vroude(n)
	en(de) in oneyndeliker blijscap
	En(de) dan wort vervult secht
	grego(r)i(us) dat he sprac Vader
	de du my ghegeuen hebste .
	van den en heb ic nyemant
	verloren ¶ En(de) de oen ver-
	raden had gaf em een teike(n)
	en(de) seechde So wen ic cussen
	sal de ist . tasten an . holt oen
	vaste / en(de) leyden cloekelic .
	Jheronim(us) De ghene de den
	me(n)schen verradet ter ziele(n)
	en(de) ten lyue / de ghift een tei-
	ken en(de) dat teiken is . dat
	een me(n)sche an sick neme oen
	afghescheiden leuen van al-
	len doetliken werken / en(de)
	bi den teiken so kent men
	de bosen . Als onse here sijne(n)
	iongheren leerde segghende
	By oeren werken suldy se
	ke(n)nen ¶ En(de) alre hant qua(m)
	iudas tot ih(esu)m en(de) seechde .
	Ghegruet sistu meyster En(de)
	he cusste oen En(de) se taste(n) ih(esu)m
	an / en(de) venghen oen Sunte
	bernt secht By ih(es)us sin te
	<23vb>
	verstaen de guede / en(de) de recht-
	uerdighe menschen / ende by
	iudas de bosen en(de) de duuelsche
	menschen / En(de) wa(n)neer de bose
	gheest sijnen willen nicht ghe-
	crighen en kan noch en mach
	an den rechtuerdighen gueden
	menschen / so radet he den <gestr.: g> bo-
	sen menschen daer toe / ende
	de coemt dan myt smekenden
	woerden totten gueden men-
	schen . en(de) mit sachten woerden
	de bi den cussen beteikent sin
	en(de) secht oec Meyster Glosa
	dat is he radet em dat he al
	sinen wil doe . en(de) na sijns vley-
	sches ghenoechten leue . he sal
	langhe ghenoech leuen / en(de) al
	storue he oec rokeloes onse leue
	here is so barmhertich . he sol-
	de doch wal beholten bliue(n) En(de)
	veel der zueter woerde(n) secht
	he em daer|de <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> mensche eer by
	bedroghen solde werden / dan
	mit ghemeynen simpele(n) woer-
	den . Daer dauid af secht Here
	verlose mijne ziele van den
	quaden lippen / en(de) vander <sic> val-
	scher tunghen Glosa De quade
	lippen sin de / den menschen tot
	quaden trecken mit sachten
	woerden . Van der valscher ton-
	ghen . dat is van der smekend(er)
	tonghen de onder eenre ghe-
	daenten guet radet . en(de) arbeit
	al mit sachticheit den me(n)schen
	of te kieren van der salicheit
	En(de) de sachte smekende tonghe
	schadet meest / En(de) so wort de
	mensche dan an ghetast van
	den bosen werken / en(de) valt in
	<24ra>
	doetsunden en(de) wort dan voert
	gheuanghen van den duuel
	en(de) der boser gheselscap ouer
	gheleuert in een ewich liden .
	ist dat em de me(n)Sche nicht
	nauwe en bewaert Daer nicht
	beters teghen en is / dan een
	aling afkieren altos van bo-
	ser gheselscap / en(de) der smeken-
	der woerde / Want dauid secht
	Mitten hillighen salstu hillich
	werden / en(de) mitten verkierde(n)
	werdestu verkiert En(de) chato
	leert oec segghende Wa(n)dert
	mitten gueden . ¶ Do sprack
	onse here tot iudas . Vrent
	waer to bistu ghecomen / Hoert
	doch secht augustin(us) de fontey(n)
	der barmherticheit ende der
	gudertirnheit . dat he spreket
	tot enen verrader . vrient . en(de)
	dat daer om / want he gheern
	haddde ghehadt . dat he em be-
	kiert hadde . Nu denct doch
	woe guetlic he sijnen vriende(n)
	toespreken sal / de sijnen wille(n)
	doen / en(de) sijne ghebode holden
	Daer om ist ons noet en(de) nut
	dat wy den wil ons heren doen
	so en moghe wy nu(m)mer van em
	scheiden / en(de) altos dat guede vol-
	ghen / en(de) nu(m)mer dat quade .
	Crisostom(us) secht Onse here hei-
	te iudas vrient oec . op dat
	nyemant in mistrost vallen
	en sal . des em sijn sunde(n) leet
	sin en(de) berou heuet / en(de) de sun-
	den nicht meer doen en wil .
	en(de) betert se v(er)mits der biecht
	na eens bescheiden preisters
	rade / ones here vergift se
	em altemael gheern / oec wo
	<24rb>
	veel he er ghedaen heuet .
	¶ Judas mitten cussen ver-
	radestu des menschen soen .
	Daer wort ons mede betei-
	kent . dat wy des menschen
	soen verraden in der ont-
	fanghenisse des hillighen
	sacrame(n)tes / als wy dat on-
	weerdelike ontfanghe(n) / als
	iudas dede / want he in enen
	quaden wil was / Do crech
	de duuel rechteuoert meer
	machtes ouer em / dar he de(n)
	quaden wille te wercke satte
	en(de) verreit sijnen scepper
	en(de) sijnen heren . en(de) em selue(n)
	mede / beide an lijf ende an
	der zielen Augustinus secht
	So we dat hillighe sacra-
	ment onweerdelike ont-
	fanct . de is also misdadich
	en(de) schuldich als de ioden
	waren . de onsen here(n) crues-
	ten . Want paschasius die
	pauwes secht aldus Als de
	me(n)sche dat hillighe sacra-
	ment onwerdelike ontfan-
	ghet . Weert sake dat god
	de wrake nicht en v(er)heilt
	mit sijnre ontfarmh(er)tich(ei)t
	de enghelen dent beuolen is
	solden oen mitten sweerde
	der wraken sonder meerre(n)
	doden / en(de) verslaen Also dat
	ghemeenlike de lerers bet
	raden des paesschens en(de) op
	anderen tijden / dat hillighe
	sacrament nicht tontfanghe(n)
	de sick beswaert weren in
	<24va>
	enighen grouen sunden / ter tijt
	toe dat sijt laten en(de) em daer af
	beteren / dan tontfanghe(n) . Wa(n)t
	de me(n)sche daer anders ewelic
	mede verdoemt woert ¶ Doe
	iudas onsen heren cussede / dat
	een teiken is der my(n)nen ende
	des vreden Daer secht augusti-
	nus op Judas de verwandelt
	heeft de tijt in onvreden / in
	dootsalch / in verradenisse / in
	hat en(de) nijt En(de) he secht voert
	van dat se nicht en bekierde(n)
	van den mirakelen des op-
	staens do se achter rugghe
	neder gheuallen waren . en(de)
	so meynt he So watmen <sic> dwa-
	sen en(de) onredeliken menschen
	secht of doet . dat is al verlo-
	ren . hent se oeren onredeliken
	vuelen wil hebben volbracht
	en(de) daer na alst em dan leet is .
	so ist to laete . Also ghingt iu-
	das en(de) pylatus / ende den ande-
	ren een groet deel mede / en(de)
	noch daghelics menighen
	doet . de to late berou hebben .
	¶ Dor se omtrent em ware(n)
	en(de) de apostolen saghen wat
	toecomende was . seechden se .
	Heer wille wy mitten sweerde
	slaen Crisostom(us) Als de synne(n)
	des menschen de omtrent em
	sin bi(n)nen en(de) buten sien . wat
	toecoemende is . het is een ewi-
	ghe ghenuecht of een ewighe
	droefnisse dat is na den dat
	de mensche hier in der tijt wer-
	ket en(de) leuet / so dencken de
	synne / en(de) de consciencie tesamen
	en(de) voelen wal dattet verloren
	<24vb>
	spil is na der werlde loep ende
	der ghemenyre menschen leuen
	en(de) meynden oec . lieue here wol-
	dy ons onse sunde vergeuen
	en(de) nemen to ghenaden / wy
	wolden ons mit scarper peni-
	tencien beteren / veel te vasten
	. en(de) wullen te gaen / en(de) haren
	he inde te draghen / en(de) des mid-
	nachts op te staen / en(de) so voert .
	¶ En(de) een van em als petrus
	sloech enen knecht des princen
	der preisteren en(de) he sloech em
	sijn rechter ore af En(de) ih(es)us
	antworde en(de) seechde . latet /
	nv . En(de) he rorde sijn ore / ende
	maecten ghesont Crisostom(us)
	secht . Als de pastoren en(de) prelate(n)
	schoen woerde wten hillighen
	eua(n)gely / en(de) der hilligher scrift
	leren / en(de) prediken / en(de) dat selue
	dan nicht en beleuen . so is em
	dar rechter ore af ghehouwe(n)
	Dan so coemt de hillighe gheest
	weder / dat is ih(es)us ende secht .
	laet nv iv snode leuen / ende be-
	ruert / se dan weder mitter
	hemelscher sueticheit / en(de) maect
	se ghesont to siele en(de) to liue .
	des se volherden in den gueden
	leuen / en(de) oer wercken dan luch-
	ten voer den menschen . dat se
	schuldich sin te doen / na der
	rechter regel en(de) ordinancie .
	. Want se den arme(n) plompen
	menschen guede exempele sulle(n)
	gheuen . beide mitten woerden
	en(de) mitten wercken / daer se na
	moghen leuen / op dat se weder
	moghen comen totter ewigher
	salicheit Dat ore dat petrus aff-
	<25ra>
	ghehouwen heeft . daer is by
	beteikent . dat de ioden van
	gode ghesneden / en(de) af ghehou-
	wen sint . en(de) oec van den ewi-
	ghen leuen Ons to eenre leer
	secht iheronim(us) . dat wi ons
	afkieren sullen van allen on-
	doechden . en(de) striden mit harder
	penitencien teghen den duuel
	en(de) houwen van ons alle sun-
	delike wercken / en(de) striden oec
	teghen onse eyghen vleysch .
	en(de) teghens de werlt . so moghe
	wi comen daer de ioden af ver-
	wesen sijn ¶ En(de) ih(es)us seghede
	petere / Reier dijn sweert we-
	der in de scheide So we mitten
	sweerde vechtet . de sal mitten
	sweerde verslaghen werden
	Augustin(us) beduet ons dit en(de)
	secht So we mitten sweerde
	richt of vechtet . de sal mitten
	sweerde verslaghen werde(n) . als
	ewelic verwesen te wesen van
	den ewighen leuen . dat om wra-
	ken wil gheschiet . off om hat
	en(de) nijts wil . Want onse here
	en wrack em seluen nicht doe
	em malchus in den nacke sloech
	. mer he wrack sunte thomas
	mit des knechtes hant . de oen
	sloech / en(de) oec heef he wal meer
	hillighen ghewraken Crisosto-
	mus Sulle wy oec de voet-
	stappen ons lieuen heren na-
	uolghen / en(de) wille wy ten ewi-
	ghen leuen comen / so moete
	wy de wrake gode geuen Wa(n)t
	de here salt ons wal versette(n)
	hier in der tijt . of een ewich
	leuen daer voer gheuen / ende
	den werdersake een ewighe helle .
	<25rb>
	of een maledictie op der eer-
	den in deser tijt . Want he secht
	doer den p(ro)phete Ghif my de
	wrake / ende ic sal se weder
	gelden / Want de wrake van
	em seluen / en(de) van sijne(n) vrien-
	den en(de) hillighen gaf onse lie-
	ue here den vader in d(er) ewich(ei)t
	en(de) daer om voer oerre veel
	van den quellic / want her
	wart an oerre een deels gro-
	telic ghewraken to lyue en(de)
	ter zielen En(de) petrus en dacht
	anders nicht dan den heren
	te wreken / want he hads al
	vergeten dat em onse here
	ghesecht hadde Of iv yema(n)t
	an de ene ky(n)neback slaet .
	so suldy em de ander beiden .
	Augustin(us) So wat noet ons
	an coemt . nu(m)mer en sulle
	wy de leer / en(de) den wil godes
	vergeten . so en machet ons
	nicht quellic gaen ¶ Ende
	ih(es)us sprac voert tot petru(m)
	Mendi dat ic mijnen vader
	nicht bidden en solde moghe
	en(de) he my gheuen meer dan
	twelf legio(n)en enghelen Aldus
	moetet gheschien . op dat de
	scrifturen worden vervult .
	Ambrosius Onse lieue here
	onser alre vader beide ouer
	arm en(de) rijck / ouer quaet en(de)
	guet de em bekieren af betere(n)
	willen . en(de) meynt . so wes wy
	onsen vader bidden dat salich(ei)t
	onser sielen is / dat sal he ons
	gheuen . Want he secht selue
	in den eua(n)gely Bidt en(de) iv
	sal gheheuen werden Ende
	he sal ons meer gheuen dan
	<25va>
	een legioen van engelen Want
	he sal ons gheuen een ewich
	leuen vol alre vrouden . des
	wy seluen doen willen dat he
	ons gheleert heeft / ende dat
	beleuen dat wi bidden . so sal
	ons meer ghegeuen werden
	dan wy bidden / of begripen
	connen En(de) so wat wy mit
	den monde bidden / dat sulle
	wy mede mitten ghedachten
	en(de) herten in den synne heb-
	ben / so wort onse ghebet ghe-
	hoert En(de) op dat ghi moghet
	weten wat een legioen is
	Een legioen is een sond(er)ling
	ghetal en(de) holdet in ses du-
	sent ses hundert en(de) ses en(de)
	tsechtich Grego(r)i(us) secht ons
	ter leer Eysschen wy bidden-
	de dat rike godes / en(de) mitten
	herten anders begheren . so
	ist ropende ghesweghen .
	En(de) op een ander stede leest
	men Als dat herte nicht
	en bidt . so arbeit de tonghe
	te vergeues Jn den dat
	wy in den state der gracien
	sin / dat is buten doet sunde(n)
	want anders wort des me(n)-
	schen ghebet selden od nu(m)-
	mer ghehoert ¶ Doe seech-
	de ihesus totten prince(n) der
	preisteren / en(de) de meyster-
	scap de tempels en(de) totten
	olden / de tot em ghecomen
	waren Ghi sijt recht wt-
	ghegaen mit sweerde(n) en(de)
	mit stocken / also to ene(n) mor-
	dener . Ghi en sloecht iv hant
	nicht an my / do ic noch daghe-
	<25vb>
	lics mit iv was Ambrosius .
	Ten lesten daghe sal ih(es)us totte(n)
	princen der preisteren en(de)
	der meysterscap des tempels
	seggen . Dat sin de heren der
	werlt . en(de) de olden . Waer bi
	te verstaen is alre menschen
	leuen int ghemeyne / beide
	der gueden / en(de) der quaden . de
	oldeb en(de) de ionghen / en(de) ambro-
	sius meynt voert So is de
	mensche wtghegaen mit sweer-
	den / en(de) mit stocken als to ene(n)
	mordener . Dat is als he wt
	sijnre bloyender ioghet wtgaet
	in de werlt . mit sweerden en(de)
	mit stocken . dat is mit grote(n)
	grauen sunden / en(de) daer in vol-
	herdet totter doet toe / en(de) ver-
	mordet iamerlike sijne ziele
	en(de) wiset se ter helle wert .
	Ghi en sloecht iv hant nicht
	an my . do ic noch daghelics
	bi iv was Augustin(us) Onse here
	meynt . Wy en sloghen onse
	hande nicht an onsen heren /
	als mit gueden wercken te
	doen / do wijs macht hadden .
	do he by ons was / dat is do wy
	noch o(n)nosel en(de) reyn were(n) va(n)
	sunden / en(de) do wi oec mitter
	hilligher scrift / de ons ghe-
	leert wart / en(de) manighen gue-
	den in val / de ons in quam va(n)
	den hillighen gheest . daer wy
	op de tijt nicht op en achten
	En(de) daer om secht augustin(us)
	sal onse here totten menschen
	seggen Gaet van my int ewi-
	ghe vuer / dat iv bereit is mit
	den duuelen / en(de) al oere(n)|dienres <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	<26ra>
	¶ Mer dit is uwe / en(de) der dues-
	ternisse moghentheit . op dat
	se scrifturen vervult werden
	Augustin(us) secht Der duuster-
	nisse moghentheit / dat sin sno-
	de woerde / ghedachten en(de) wer-
	ken / en(de) so we de hantiert . de
	besit de moghentheit der dues-
	ternisse ewelic in ewicheiden
	mit oeren ghesellen Ende he
	secht op dat de scrifture(n) ver
	vult werden / dat is als een
	yeghelic me(n)sche gheloent
	wort na sijnen wercke(n) woer-
	den en(de) ghedachten Dan soe
	wort de scriftuer vervult
	en(de) gheeyndet . na ene(n) gheeste-
	liken syn te spreken . hier in
	deser tijt . want dan gheen
	tijt meer wesen en sal / mer
	de tijt sal ewelic duren ¶ Doe
	heten oen sijne iongheren en(de)
	vloen So doet oec de duuel
	secht crisostomus / de latet den
	menschen en(de) vlyet van em
	als he bichtet en(de) betert hem .
	. want de mensche te voeren
	des duuels eyghen was / do he
	in den sunden was . mer na der
	biecht vlyet de duuel van em
	En(de) daer om secht augustin(us)
	. Men en mach den duuel nicht
	leyders doen / noch bet veria-
	ghen / dat mit vake(n) te bichte(n)
	Dauid secht Jc en bedecte ny
	mijne qauetheit . daer o(m)me
	verdiende ick veel by gode .
	¶ En(de) een ionghelinc . de mit
	enen syndael ghecleet was
	op sijn blote licham . volghede
	em . Den grepen se Ende he
	warp dat cleet van sick / en(de)
	<26rb>
	vloe van em al naket Cri-
	sostomus secht So langhe
	als de mensche leuet na
	der werlde loep / en(de) na sijns
	vleysches ghenoechte . so is
	he noch een ionghelinc / ende
	is mit syndael ghecleet / dat
	is mit sachticheit sijn le-
	uens / en(de) wallust / sijns licha(m)s
	Mer als de werlt . ende de
	duuel mit veel becoringhe(n)
	na volghen om em te gripe(n)
	mitten syndaelschen clede .
	. waer de mensche dan dat
	olde leuen en wech werpt
	van em en(de) vlyet al naket
	en wech / dat is wt al den
	snoden leuen / en(de) wederstaet
	de becoringhe manlike / en(de)
	bekiert sick tot gode / ende
	lopet naket wt alre boesh(ei)t
	en(de) cledet sick weder myt
	oetmodelicheit en(de) mit reynre
	o(n)noselheit / en(de) dient voert
	an onsen heren mit ganser
	vlijt . so wort he weder een
	man / die de sunden manlic
	wederstaet Augustin(us) secht
	de is een man . He is een man
	de sick nicht te seer en ver-
	heffet in tijtliken ghelucke
	of van groter auenturen
	sick nicht te seer en verblijt
	He is een man / de sick inwed(er)
	stoet nicht te seer en bedroeft
	En(de) he is een man de dat wal
	wederstaet . dat he nicht be-
	droghen en wort van my(n)nen
	der vrouwen / en(de) godes daer
	mede verghetet . / Do de ion-
	gheren ons heren saghen dat
	<26va> $[Bl.] 26[va]$
	he gheuanghen / ghebonden
	en(de) gheslaghen wart ghin-
	ghen se al en wech . mer se en
	ghinghen nicht en wech va(n)
	em . do se ter brutloft ginghe(n)
	noch des wittendonredaghes
	do he mit em at en(de) dranck
	en(de) se wal te vreden waren .
	Des ghelijcs is oec dat ghe-
	selscap der werlt Also lange
	al onse here dat oec maect
	na onsen synne / en(de) na der lu-
	de wille / en(de) ghewoente / en(de)
	ghenoechte / so sin se zedich
	ynnich en(de) gudertiern Mer
	also vroe alst em yet anders
	of quellic gheet . soe sin se
	onverduldich . quaet en(de) on-
	ghesaet . so sweren se / so vlo-
	ken en se / en(de) en danken noch
	en louen onsen here(n) nicht
	mit allen / en(de) en dencken
	nicht der waldaet de he em
	dicke en(de) manichwerf be-
	wesen heuet en(de) ghedaen .
	. Dan so murmurieren se
	teghen onsen heren en(de) seg-
	ghen Wat mach my|god <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	wyten voer ander lude En(de)
	se sin <gestr.: en> also onverduldich /
	so dat em nu(m)mer guet en
	gheschiet . en(de) daer cryghe(n)
	se een ewich verdriet om
	en(de) ene ewighe pine Ende
	want de discipulen de in der
	nacht van em scheiden / en(de)
	in groten twiuel vyelen .
	sonder onse lieue vrouwe .
	daer om soe doetmen <sic> in de
	duustermetten al de kersen
	wt . op een na in ghedenc-
	kenisse onser lieuer vrouwe(n)
	want alleen al dat gheloue
	<26vb>
	do op se bleef staende So sulle
	wy oec in al onsen liden ende
	noeden onse lieue vrouwe
	truwelic anropen / want se
	en wil ons nu(m)mer af gaen .
	want se vol ghenaden en(de) gra-
	cien is / als men van oer singhet
	en(de) leset ¶ Do leiden se onsen
	heren voert tot a(n)nas hues .
	en(de) van daer voert tot cayphas
	hues / de beide bisscop waeren
	en(de) swaghers onder een Ende
	het was cayphas de daer pro-
	phetierde en(de) sprac Tis iv be-
	ter . dat een mensche sterue .
	dan al dat volc verderft Dat
	was wal ghesproken / mer
	he meyndet quellic . So doen
	oec noch veel menschen in
	der tijt . de onsen heren te voe-
	ren grueten / en(de) bidden . lieue
	here dijn wille de gheschie
	. also langhe alst em wal gaet
	en(de) voert alst pater noster
	spreket . mer se meyndent
	al quellic . Want alst anders
	gaet . dan na oeren quaden
	wil . so wolden se dat onses
	heren wil storue / en(de) oer wil
	voert ginghe / op dat se nicht
	en bedoruen / en(de) en betruwen
	onsen heren nicht . dat he em
	ghenoech verlenen sal En(de) so
	grueten se oec veel oerre eue(n)
	me(n)schen . dat se al quellic mey-
	nen . mitter heren va(n) binnen
	. Daer salomon teghen raet
	en(de) secht Men en sal den men
	schen mitten herten nicht be
	drieghen ¶ . Doe vraghede
	em de bisscop van sijnen ion-
	gheren en(de) na sijnre leer .
	<27ra>
	Recht so doen noch de ghene
	de veel boke willen lesen / en(de)
	ku(n)nen veel argueren / en(de) we-
	ten veel te vraghen van der
	leer (crist)i / en(de) der hillighen / mer
	se en willener een nicht bele-
	uen / ya nicht half dat se wete(n)
	en(de) so wolden de ioden oec Au-
	gustin(us) secht Wal te spreken
	en(de) quellic te leuen . dat en is
	anders nicht . dan dat sick een
	me(n)sche verdoemt mit sijns
	selues woerden ¶ Jhesus ant-
	worde em / Wat vragestu my
	Jc heb openbaer gheleert in
	der synagoghen . daer al de
	ioden vergaderen / en(de) int ver
	borghen . Vraghe den ghenen
	dyet ghehoert hebben Augus-
	tin(us) Wes wy nicht en weten
	daer ons macht an leegt / an
	onser zielen . de sulle wy vra-
	ghen der hilligher scrijft .
	den eua(n)gelisten / den doctores
	en(de) voert der preisterscap . en(de)
	sullen dat ontholden / en(de) daer
	na leuen . en(de) en sullen den io-
	den nicht slachten . de onsen
	heren veel vragheden / mer
	se en dachtens een nicht te be-
	leuen Crisostom(us) Ten is ghene
	wijsheit de woerde ons here(n)
	te weten sonder beleuen ¶ .
	. Doe sloech een knecht ihesu(m)
	in sijne ky(n)neback en(de) seechde
	Suldy also den bisscop antwor-
	den . Als men ons de godlike
	waerheit leert of secht . soe
	slaen wy de lerres an oer ky(n)-
	nebacke(n) / dat is mitter quader
	achtersprake / en(de) myt torni-
	<27rb>
	ghen woerden / segghende .
	De papen lieghent al . ten
	is nicht half also als se seg-
	ghen / se sijn seluer argher
	en(de) quader dan wy sin Ende
	se en willen de waerh(ei)t nicht
	hoeren segghen / noch oec
	daer na leuen mitten wer-
	ken Segt onsalighe men-
	schen / en ontfruchty nicht
	datter ghescreuen staet . de
	iv versmaet . dat sin de preis-
	sters en(de) ander pastoers int
	ghemeyne / wer se guet off
	quaet sin . de versmaet my .
	Want se van godes weghe(n)
	ghesat en(de) gheordiniert sin .
	secht de glosa En(de) daer om
	so krech onse here den slach
	want he em de waerheit
	seechde . Hier op secht crisos-
	tom(us) O guede ih(es)u wo gueder-
	tierlic verdroechdy den slach
	in iv seluen / dat ghi na so scarpe-
	lic wraect in der ewigher
	pinen an uwen knecht ¶ Doe
	antworde em ih(es)us Hebbe ic
	quellic ghesproken . so ghif
	ghetuech van den quade En(de)
	heb ic wal ghesproken . waer
	om slastu my Augustinus
	. Wy en sullen gheen wraecke
	doen noch begheren / Mer wa(n)-
	neer ons onrecht gheschiet .
	dt mote wy mit rechte wal
	kieren / of ten mynsten den
	ghenen seggen de ons misdoe(n) .
	of se em yet beke(n)nen wolde(n)
	en(de) beterent in em en(de) in ons
	Mer wy en sullens nicht mis
	quade / of mit arch wreken
	Crisostom(us) secht onsen heren
	<27va>
	nemelic dre puntten toe / ende
	anders nyemant . Dat ierste
	is wraecke / want <gestr.: se> he sel-
	uen ghesecht heuet . Gheuet
	my de wrake . en(de) ic sal se
	weder om gheuen Dat an-
	der is te ordelen / Daer onse
	here af secht My is ghe-
	geuen alle macht in de(n) hemel
	en(de) in der eerden Glosa te or-
	delen ouer leuede en(de) doden
	Dat derde is eer . Want an-
	celm(us) secht . He is alleen alre
	eren weert . of de hillighen
	in gode ¶ Do sende annas
	(cristu)m tot cayphas mit ghe-
	bondenen handen En(de) de iode(n)
	wroechden oen veel / mer se
	en konden nicht ghedencke(n) .
	dan dat he em de soen godes
	gheheiten hadde / en(de) dat he
	den tempel ghebroken in
	drien daghen weder make(n)
	wolde / Ambrosius Ghelijc
	dat de ioden deden mit onsen
	heren . also leydet de duuel
	den menschen noch alle daghe
	tot sympelen doetliken sun-
	den / daer he em sijne hande
	mede bindet en(de) redet / ende
	helpt oen voert tot cayphas
	hues / dat is tot grouen gro-
	ten sunden . dat sin der doet-
	sunden swaghers / en(de) doen oen
	dan voert den naem sijns
	godes versaken / en(de) alre gue-
	der wercken / also dat oen
	de duuel dan wroeghet mit
	quaden valschen ghetughe
	en(de) brencten / waer dat he
	oen hebben wil / en(de) en mach
	nicht meer de godes soe(n) heite(n)
	<27vb>
	¶ Doe sprack cayphas Jc be-
	sweer dy bij den leuendighen gode
	. dattu ons sechste / oftu bist des
	leuendighen godes soen Jh(es)us
	antworde em . Al seechde ic iv
	de waerheit / ghi en ghelouede(n)s
	doch nicht Augustin(us) Wy en
	sullen nicht te veel de godheit
	te diep gronden / noch enighe
	besweringhe leren / of myt /
	enighen valschen rade yet on-
	dersueken . Dan wy sullen ons
	holden an de ghebode godes / de
	god gheboden heeft . en(de) de hilli-
	ghe kerke / en(de) ghelouen sympe-
	lic mit rechten gansen ghelo-
	ue(n) en(de) mit gueden hope <in HS: hopte; te gestr.; e ü.d.Z. ergänzt> . Want
	waer wy dat wal holden / en(de)
	doen . dat wy weten / so en be-
	houe wy nicht veel vraghens
	noch ondersuekens / noch be-
	swerens . want so come wy
	wal mitter hulpe godes totte(n)
	ewighen leuen . En(de) so hadden
	de ioden oec wal na ghedaen .
	hadden se gheloeft de wercke
	ons heren / de claerre waren
	dan allent dat se ondervinden
	en(de) bevraghen mochten Gre-
	gorius De vleyschelike me(n)schen
	en sullen de godlike dinghe
	nicht te diep ondergronden .
	¶ En(de) ih(es)us sprac voert Wetet
	dattu my to gherichte(n) sulst
	sien sicten ter rechter hant
	mijns vaders / Den richteren
	der werlt secht augustin(us) toe
	Daer sal dan ghesloten ende
	gheeyndet werden alle ghericht
	des hemels / en(de) der hellen / ende
	een yeghelic sal daer gheloent
	werden / na al sijnen woerden .
	<28ra>
	wercken / en(de) ghedachten / va(n) den
	meesten totten mynsten / dat ye-
	ghedaen / ghedacht . of ghesproke(n)
	wart ¶ Do schoerde de bisscop
	sijn cleder en(de) seechde / Wat beho-
	ue wy meer ghetuechs . Waer-
	lic secht augustin(us) he sprack
	wal en(de) waer . wolde wyes ghe-
	louen / dat onse here seluen
	ghesproken heeft En(de) cayphas
	heeft ons gheleert mit al den
	heydenen en(de) ioden / en(de) mitten
	scriben en(de) phariseen / dat de
	here om onsen wil veel / ende
	seer veel gheleden heeft Wa(n)t
	se seechden dat wy nicht meer
	ghetuechs en behoueden Daer
	om laet ons oen sunderlinghe
	ontsien . louen en(de) my(n)nen . en(de)
	dancken / van manigher wal-
	daet . de he ducke an ons bewe-
	sen heuet . en(de) noch daghelics
	bewijst / en(de) holden voert an
	neernstelic sijne ghebode / daer
	al de leer (crist)i opslutet ¶ Doe
	vraghede cayphas sine gheselle(n)
	en(de) ondersochte wat se mit ih(es)u(m)
	doen wolden En(de) se seechden / He
	is des dodes schuldich Ende se
	bespotten en(de) bespeghen oen / en(de)
	se bedecten sijn ansicht . ende
	sloghen oen an sijnen hals / en(de)
	seechden dat he p(ro)phetiere(n) solde
	we oen gheslaghen hadde .
	. Recht so doen noch somighe
	menschen de meeste deel / wan-
	neer se gode gheuanghen heb-
	ben des paesschens in den hilli-
	ghen sacrament . te hant daer
	na . so vraghen se . Wat wille wy
	nv doen . de tijt wort ons lanck
	so secht daer een . wy wille(n) gaen
	drincken / de ander secht wi wil-
	<28rb>
	len dobbelen / de derde secht wy
	willen oncuesch(ei)t . bedriuen .
	en(de) also een yeghelic daer sijn
	natuer to gheneicht is Ende
	dan so moet onse here des doots
	schuldich wesen / na oere(n) synne .
	so sweren se . so drincken se
	vol en(de) spyen dat / weder wt .
	so vechten se . so vloken / en(de) so
	manigherleye quaetheit . ende
	onredelicheit bedriuen se / en(de)
	verordelen onsen lieuen heren
	tienwerf meer . dan de ioden
	deden / en(de) verweruen em ene
	ewighe verdoemnisse Also dat
	et em beter weer . dat se in
	oerre moder licham v(er)smoert
	weren / dan se also leuen ¶ Jo
	ha(n)nes was wat bekent mitte(n)
	ioden / en(de) mitten bisscop . alsoe
	dat petrus mit em in ghinck
	by dat vuer staen / <getilgt: en(de) [...]>
	en(de) warmede em / Do sprac em
	ene maghet to En bistu nicht
	van sijnen iongheren He sprac
	Neen . ic en bins nicht Augus-
	tinus secht . Do petrus dat
	vuer <getilgt: verloren> verlore(n) had
	van binnen . do socht he dat
	vuer van buten En(de) do he
	oec dat vuer van binnen
	verloren hadde . so wat me(n)
	em to seechde . dat em an sijn
	lijf ginck . daer waechde he
	de ziel om Mer he beterde
	dit na mit bitteren tranen
	. Want onse here secht in den
	eua(n)gely Ghi en sult oen nicht
	onstsien de iv dat lijf neme(n)
	mach / en(de) nicht de ziel . mer
	ghi sult den ghenen ontsien
	de iv lijf en(de) ziele neme(n) mach
	en(de) verwisen se tsamen ter
	<28va>
	ewigher pinen ¶ Do sprac
	noch een ander knecht Ghi
	sijt een galileus man iv sel-
	ues sprake vermeldet iv.
	Do sweer he dat hyes nicht
	en kende Crisotom(su) De ierste
	versakinghe was mit slich-
	ten woerden / dat beduuet
	de daghelicsche sunde / dat is
	als wy sundighen mit ghe-
	dachten / De ander versaki(n)-
	ghe was al swerende . dat
	beduet ons de dootsunde /
	dat is als wy sundighe(n) mit
	woerden / so vermeldet / ons
	onses selues sprake Su(n)te
	peter versaecte onsen here(n)
	driewarf Jerstwarf myt
	slichten woerden / anderwerf
	mit gheloeften / derdewerf
	mit sweren Ambrosius De
	eirste versakinghe beduut
	ons daghelicsche sunde / de an-
	der scheit ons van gode / ende
	beduet ons dootlike sunde .
	Mitter derder varsakinghe
	gheuen wy ons den duuel
	en(de) beduet ons grote lelike
	hoeftsunde de wy doen / en(de)
	nicht en ku(n)nen te recht ghe-
	beteren Als wy godes ver-
	saect hebben als voerscrue(n)
	steet . so moete wy oec betere(n)
	als sunte peter dede . dat is
	mit rechten rouwe / biechte .
	en(de) beteringhe / na onsen ver-
	moghen ¶ So sprac noch
	een ander knecht / ende was
	des knechtes neue den pe-
	trus dat ore af sloech / en(de)
	seechde / Du bist waerlic
	des mans discipel / want
	ic sach dy mit em in den
	<28rb>
	hof / do he gheuanghen wart
	Do began petrus seer te swe-
	ren / ende te versaken Neen
	neen ich en bins mans nicht .
	Jc en weet nicht we he is Cri-
	sostom(us) secht Dese derde ver-
	sakinghe was meer dan swe-
	rende / want hijs mit allen
	lochende . dat beduut ons
	stantachticheit / en(de) volherde(n)
	in den sunden / dattet alre arch-
	ste is / en(de) beduet oec als wy
	sundighen mitten wercken
	. En(de) do he aldus onsen heren
	driewerf versaect hadde
	en(de) de haen kreyde / en(de) ih(es)us oen
	do ansach . so wart he dencke(n)de
	der woerde / de onse here tot em
	ghesproken hadde En(de) he ghenc
	buten . en(de) screyde bitterlike
	seer mit groten rouwenden
	herten . Soe moete wy oec
	doen sullen ons de drie voer
	seechde sunden vergeuen wer-
	den / En(de) wy sundighen alle da-
	ghe / en(de) en willen daer ghene
	penitencien voer doen Ende
	petrus en dede nicht dan vier
	sunden . dat was . do he onsen
	heren ontvloe / en(de) dat he oen
	driewerf versaecte / daer he
	bina al de daghe sijns leuens
	om screyde . Want de tranen
	sijnre oghen hadden grote ga-
	tere in sijn wanghen ghema-
	ket . dat ment em al sijn leue-
	daghe an sach En(de) wanner he
	enen haen hoerde kreyen . so
	screyde he wtermaten seer
	Ons ter leer . dat wy oec ons
	heren passie nacht en(de) dach
	<29ra>
	en(de) altoes ouerdencken sullen
	en(de) sullen oen grotelic daer af
	dancken en(de) louen van al sijne(n)
	pinen en(de) smerten / ende dat
	altoes voer oghen hebben mit
	tranen . mit ghebede / ende mit
	allen gueden wercken / en(de) bid-
	den oetmodelic / dat sijn bitter
	passie / en(de) pijn nu(m)mer an ons
	en moet verloren bliuen .
	Van der prime tijt :
	REcht doet vroe schoen
	morghen was / do name(n)
	se ih(esu)m en(de) leidene(n) tot pilatus
	hues / Dat en was gheen iode .
	mer he was een verwaerre|va(n) <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	des keysers weghen to ih(e)r(usa)l(e)m
	ghesat Augustin(us) secht Alsoe
	is een me(n)sche een verwaerre
	der zielen van des keysers we-
	ghen / dat is van godes weghe(n)
	en(de) so coemt de vader in der god-
	heit . en(de) seynt den hillighen
	gheest totten menschen als
	tot pilatus . des morghens vroe .
	dat is in der dopen . en(de) voert al-
	toes gheerne bi den menschen
	te bliuen / Mer de mensche he-
	uet anxt . dat he ontsat sal
	werden / en(de) heeft oec anxt
	voer ghebrec . als pylatus had
	en(de) beghint in sijnen opwassen
	ghirich te werden / en(de) also secht
	he dan / castyet oen en(de) laten <sic>
	gaen / als pilatus seechde / en(de)
	dan so gaet de hillighe gheest
	van em / ghelijc he van pylat(us)
	dede En(de) sorchlic ist of he oen
	v(m)mer weder ghecrijcht ghelijc
	pylatus ny en ghedede / en(de) dat
	is onser ghiericheit schult Als
	sunte gregori(us) secht . dat de ghie-
	<29rb>
	richeit verdrijft den me(n)schen
	en(de) verderften beide an der
	zielen / en(de) an den lichame En(de)
	also ghescheidet myt pylat(us) .
	¶ Do iudas sach dat me(n) ih(esu)m
	daer ghebonden in leyde . so
	sprac he Jc heb ghesu(n)dighet
	want ic heb dat rechtu(er)dighe
	bloet verraden En(de) he warp
	dat ghelt en wech / en(de) ghinc
	hen en(de) verhing em seluen
	En(de) het al ghenoech ghewe-
	set / en had he in ghene(n) mis-
	troest gheuallen Ons ter leer
	dat wy nicht en sullen sundi-
	ghen op de barmherticheit
	godes . mer so wat sunde(n) wy
	doen / dat sal ons altoes leet
	wesen / en(de) bichten se / en(de) wesen
	in gueden rouwe mit gansen
	opset nu(m)mer dat te doen / en(de)
	beteren de na ons preisters
	rade En(de) weet dat vorwaer
	als wy aldus staen in deser
	gueder meninghe ons te be-
	teren / onse lieue here is soe
	barmhertich en(de) ghenadich
	he sal gheern ons al onse
	sunder vergeuen Ende daer
	om en sulle wy in ghenen
	mistroest vallen / op dat
	ons nicht arghers en ghe-
	schie En(de) do em iudas selue(n)
	verhinck viel he ter stont
	neder en(de) barst ontwee . dat
	sijn inghedoemte daer hene
	vielen / En(de) daer voer sijne
	ziele wt / en(de) nicht ten mo(n)de .
	en(de) voer voert ter stont in
	de helle / daer ewelic te bliue(n)
	want he nicht werdich en
	was / dat sijn ziele ten mo(n)de
	<29va>
	wtuaren solde daer he onsen
	heren mede ghecuest hadde
	en(de) verraden / en(de) daer mede ter
	doet ghebracht hadde Ons
	ter leer . dat wi onsen mont
	nicht en sullen we(n)nen by on-
	sen lieuen heren te sweren .
	noch bi onser vrouwe(n) / noch
	bi enighen anderen dinghe(n)
	de onse lieue her ghescape(n)
	heeft . mer onse woerde sulle(n)
	altos sijn als in den eua(n)gely
	ghescreuen staet . ya ya . neen
	neen . en(de) dat wy meer daer
	an hanghen / dat is sunde .
	¶ De ioden en achteden op
	iudas woerde nich mit al-
	len . mer se haddenen te spotte
	en(de) seechden / Wat vraghen
	wy daer na / wer ghi wal
	of qualic ghedaen hebt .
	des siet an iv Crisostomus
	secht Recht also doet dat
	gheselschap der werlt ende
	der werliker lude . also lan-
	ghe alst wal gaet en(de) valt .
	en(de) dattet em euen wal gaet .
	so ist al guet Mer alst ene(n)
	anderen quelliken gaet . so
	claecht he oec . hier to hebdy <sic>
	my ghebracht . dit en had
	ic nye <in HS: e ü.d.Z. ergänzt> ghedaen en haddy
	ghedaen So seggen de an-
	dere wat vrage wy daer
	na des seet iv seluen an Also
	meynt oec crisostom(us) ende
	waernt ons haestelic . de
	wile dat wy verstant en(de)
	syn hebben . Laet ons selue(n)
	nauwe toe sien . want nye-
	mant en mach de pine voer
	den anderen liden / noch helle
	noch veghevuer Daer om
	<29vb>
	laet ons guet gheselscap sueke(n)
	daer wy ewelic mede beholden
	moghen bliuen . op dat men ons
	nicht to en segghe als mallic
	sijnen wil heeft . Hebdy ouel
	ghedaen / des siet iv seluen toe .
	daer en vraghe wy nicht nae
	Nochtant secht augustinus .
	dat iudas bet dede / dan de woe-
	keners doen / En hadde oen de
	mistroest ghedaen . he en hadde
	van der sunden weghen nicht
	verdoemt gheworden . Want
	he bekende sijne sunde . do he
	seechde . ic heb ghesundicht . en(de)
	he gaf dat onrechte guet wed(er)
	do he de dertich pe(n)ninghe ouer
	gaf . en(de) warp se voer der ioden
	voete Mer en recht wokener
	is te vreden / en(de) en wil sick nicht
	sundich ke(n)nen . noch he en wil
	oec dat onrechte guet weder-
	kieren . en(de) daer om is he argher
	dan iudas ye ghewas ¶ Doe
	de ioden vernamen dat iudas
	em seluen hadde verhanghen .
	so seechden se van den dertich
	pe(n)ninghen . Ten doch nicht ghe-
	worpen in den stock / noch toe
	orberen totten werck ders tem-
	pels . Want tis dat loen des
	rechtuerdighen bloedes Su(n)te
	ugustin(us) secht . dat oer meny(n)-
	ghe beter was / dan veel der
	lude nv is / als van den quade(n)
	gelde . dat / den armen af ghe-
	broken wort . dat is van den
	bloede der armen / dat se bloe-
	delic . en(de) suerlic moeten wy(n)nen
	en(de) gheuen|dan <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> dat derde deel .
	of nauwe half den preisters
	en(de) den kerken als se steruen
	<30ra>
	en(de) dat ander eruen se oeren kin-
	deren / en(de) so sin se argher dan
	de ioden . ten weer dan sake / dat
	se den armen luden dat oere we-
	dergheuen . wanttet anders soe
	heel verloren is / als der ioden
	wederkieren ¶ Doe coften se
	mitten boesen gheelde ene(n) acker
	daermen <sic> de peelgrems op groef
	en(de) heite acheldemach Crisostom(us)
	secht Mijn alre leifsten om (crist)us
	bloet is ghecoft een acker
	om te begrauen de peelgrems .
	want he ons mit sijnen duer-
	baren blode verworuen ende
	ghecoft heeft de begrauinghe
	en(de) de opuerstandenisse des ewi-
	ghen leuens Ons ter leer secht
	crisostom(us) voert . dat wy den
	acker . dat is onse licham also
	regieren en(de) bewaren moten .
	dat ons herenbloet <sic> ende sijn
	bitter doot an ons arme sun-
	der nicht verloren en bliue .
	En(de) do iudas doet bleff so ver-
	loes he siele lijf / eer / ende guet
	Augustin(us) secht De rike quade
	ghyerighe mensche . want se
	verkiesen dat gelt . dat se quellic
	ghewo(n)nen hebben / als iudas dede .
	so verliesen se oec oer lijf siele
	al stinckende . als iudas dede .
	als se ouerdencken wo se ghe-
	leeft hebben / en(de) werden begra-
	uen in der hellen / als in den
	eua(n)gely ghescreuen staet va(n)
	den riken vracken man Ons
	ter leer . dat wy dat onse is
	altjt gheern mede sullen dey
	len den armen ene yegheli-
	ken na sijnre macht / en(de) we-
	sen barmhertich . sachtmodich
	<30rb>
	en(de) vmmers rechtuerdich . so
	is dat ewighe leuen ganslic
	onse En(de) so we dit doet . dat
	he sculdich is te doen / de en
	wort nu(m)mer verwesen va(n) den
	ewighen leuen En(de) hadde iudas
	so ghedaen . he en had onsen
	heren nu(m)mer vercoft . want
	he manich waluaren va(n) em
	hadde En(de) want he des nicht
	en dede . so besaten de worme
	sijn vuel vleysch / de duuele
	sijn ziele / en(de) de bose valsche
	ioden sijn gelt En(de) des ghe-
	lijcs salt al den ghenen gaen
	en(de) sulc loen sullen se ontfan-
	ghen / de iudas leuen ghelijc
	sin / hier in deser werlt ¶ Doe
	leyden se ih(esu)m voert voer py-
	latus ghericht En(de) het was
	vroe . En(de) se en ghinghe(n) daer
	nicht in . om dat se nicht be-
	ulect en solden werden / om</U>
	oers passchens wil . Want
	pylatus mit em nicht een
	ee / en heilde Augustin(us) secht
	Dat onse here vro morghe(n)s
	voer dat gherichte quam .
	beduet ons / dat wy vroe en(de)
	altoes dat ordel <gestr.: ei(n)> en(de) dat
	gherichte godes in onsen ghe-
	dachten hebben sullen . Want
	wy nicht en weten wa(n)neer
	de here comen sal . vroe of laete
	En(de) daer om sulle wy onsen
	doet en(de) dat leeste ordel vroe
	dat is in onser ioghet leren
	beke(n)nen / en(de) ghedencken / op
	dat alst daer to coemt ende
	men rekenen ende richte(n) sal
	<30va>
	dat wy weten moghen reden
	te gheuen van al onsen wercke(n)
	woerden . en(de) ghedachten / dat
	ganselic gheringhe vroe ghe-
	schein sal en(de) haest Augustin(us)
	secht De ioden meynden had-
	den se in pylatus hues ghe-
	gaen / dat had seer quellic
	ghedaen gheweest / ende dat
	ontsaghen se em te doen / mer
	se en ontsaghens em nicht .
	dat se onsen heen seluen bon-
	den sloghen ende vinghen / en(de)
	speghen em in sijn ansicht .
	en(de) der ghelike / en(de) ten lesten
	brachten se oen ter doot Ons
	ter leer . als wy van clenen
	saken / daer ons gheen ver-
	lanck an en lecht . dat wy
	in ons selues syn ende herte
	opnemen / of saken de wy la-
	ten of doen willen / de nicht
	gheboden of verboden en sin .
	daer solde wy alte veel om
	liden eer wy de breken . off
	nicht en helden Mer dat on-
	se here gheboden of verbode(n)
	heeft . of dat de hillighe ker-
	ke inghesat . gheboden / aff
	verboden heeft . als vieren
	vasten . en(de) voert al ander
	ghebode der hiligher ker-
	ken daer en achten wi nicht
	op . mer ons selues guetdunc-
	ken / en(de) ons eyghen syn moet
	voergaen So slachte wi|oec <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	den ioden . de van sunde we-
	ghen nicht in pylatus hues
	gaen wolden / mer se dorste(n)
	onsen heren wal al de sma-
	heit an doen de men denken
	<30vb>
	mochte En(de) daer om veruoe-
	ren se al ten lesten / dat men der-
	tich ioden om enen pe(n)ninc cofte
	en(de) so sullen se oec al veruaren
	en(de) allensekens to nichte gaen .
	die de ghebode godes nicht en
	holden / en(de) daer in steruen . Ende
	wy ontsien oec te mael seer on-
	sen heren te vertoernen / ende
	ons mit sunden te beulecken
	twee of drie daghe voer paes-
	schen / en(de) en willen oec in pyla-
	tus hues nicht gaen / als de io-
	den en deden / dat is wy sorghe(n)
	in sunden te vallen . mer te ha(n)-
	tes als paesschen ghecome(n) is
	secht crisostom(us) . so crucen wy .
	onsen heren . so gheyselen wy .
	en(de) bespotten oen / so sin wy dan
	also quaet als te voeren / en(de)
	vraghen of dit is een coninck
	der ioden En(de) we ons dan straf-
	fet of berispet . den en wil wy
	nicht liden / noch hoeren / ende
	wy drincken vol . wy vloeken .
	wy ba(n)nen / wy wokeren / wy
	bedrieghen / wy sweren / ende
	pinen onsen euen menschen
	te hinderen . mit woerden mit
	werken / daer wy moghen en(de)
	ku(n)nen / en(de) werden dan quader
	en(de) valscher / dan wi te voeren
	ye ghewaren / en(de) quader dan
	de ioden ¶ Do ghenc pilatus
	daer buten totten ioden en(de) seech-
	de / Wat tichte hebdy op desen
	menschen / of wat wyldy dat
	ic mit em doe / Daer secht cri
	sostom(us) sine(n) syn op / en(de) oec ihe
	ronim(us) en(de) ons al ter leer Wa(n)t
	<31ra>
	crisostom(us) secht Also gaet die
	hillighe gheest dicke / ende ma-
	nichwerf wt / des vader schoet
	totten redeliken menschen / en(de)
	stotten an sijn ghedachte / soe
	dat he mit toedoen des hillige(n)
	gheestes vake denket . tfy <?> .
	my vuele me(n)sche . wat tye ic
	mijnre armer zielen / ende my
	seluen Jc weer my lieuer doet
	eer icket meer dede / ic en wil
	oft god wil de sunde nu(m)mer
	ghedoen . Tehantes daer na
	als de vonke en wech is . soe
	ist al vergeten . so willen se
	em ghenuecht an doen / wy
	varen daer wy varen segge(n)
	se dan . so willen siet alle cruce(n)
	als de ioden onsen heren wolde(n) .
	en(de) also vaert de hillighe gheest
	van em . ghelijc pylatus wed(er)
	in ghinck to onsen heren van
	den ioden Jheronim(us) secht Soe
	sal onse here ten ionxtenda-
	ghe ten ordel comen / en(de) sal
	bewisen / wat ghi den arme(n)
	me(n)schen en(de) uwer zielen ghe-
	geuen hebt . Wat wildy seech-
	de pylatus . dat ic em doe Soe
	sullen de menschen werke(n)
	oen ordelen / en(de) seggen Doet
	oen en wech / doet oen en wech .
	en(de) werpten <sic> in de wterste
	duesternisse daer sal wesen
	screyen / en(de) knyrsinghe der
	tanden ¶ Do seechden de iode(n)
	En weert gheen quadye . wij
	en haddens dy nicht ghe-
	bracht . Dat woert steet
	ons ter groter leer . en(de) tis
	<31rb>
	ene corte bedudinghe / Wa(n)t
	en dede wy gheen quaet .
	en(de) deden den wille ons here(n)
	en(de) heilden sijne ghebode na
	onser bester macht . nu(m)mer
	en solde wy comen ten ordel
	tot onser verdoemnisse / mer
	ter ewigher vrouden . Want
	o(n)se <gestr.: dede> here heeft seluen
	ghesecht . als in den eua(n)geli
	ghescreue(n) staet . De ghene
	de wal ghedaen hebben . de
	sullen gaen . of vpstaen in
	de verrisenisse des leuens
	dat is des ewighen leuens
	En(de) waerlic de quaet hebbe(n)
	ghedaen / de sullen opstaen
	in de v(er)risenisse des ordels .
	dat is der ewigher pinen
	¶ Doe sprac pylat(us) Wat
	heeft he doch quaets ghe-
	daen Crisostom(us) secht Soe
	sullen de quaden in oeren
	ghedachten seggen ten or-
	del / als se verwesen werde(n)
	Och leue here / wat hebbe
	wy doch ghedaen / O lieue
	here verstet doch hent mor-
	ghe toee . of se soe segghen
	mochten secht augustin(us)
	Se en wolden ghene(n) hude(n)
	of morghen hebben / noch
	ke(n)nen . do se ke(n)nisse hadde(n) .
	en(de) daer om en sullen se
	gheen verst hebben nv noch
	v(m)mer / mer ewighe pine .
	So bidden se dan lieue here
	laet ons doch / een cleen tijt
	by iv bliuen Neen secht onse
	<31va>
	here . gaet van my Augustin(us)
	secht . Lieue here sulle wy
	v(m)mers van iv gaen / soe en
	verspreect ons doch nicht
	en(de) benediet ons op dar
	waer wy comen nv wy va(n)
	iv moeten scheiden / dat wy
	gheseghent sin voer alle
	quaet / Neen secht onse here
	Gaet van my vermaldide
	Och lieue here segghen se
	dan sullen wy v(m)mers ver-
	maledijt van iv wesen / soe
	wijst ons doch ene rusteli-
	ke stede / daer wy sonder py-
	ne moghen wesen Soe
	secht onse here noch Gaet
	van my int ewighe vuer .
	So seggen se Moeten wy
	v(m)mer van iv gaen en(de) ver-
	maledijt wesen int ewighe
	vuer lieue her so wiset
	ons doch guet gheselscap .
	Want wy doch daer ewelic
	wesen moten So secht onse
	here Gaet van my ghy v(er)-
	maledide int ewighe vuer
	dat iv bereit is gheweest
	va(n) beghi(n)ne der werlt . en(de)
	den duuelen / en(de) al sijne(n) ghe-
	sellen Daer op secht ancel-
	mus So wort den me(n)schen
	al sijne boesheit gheloent
	de he ye ghedede of dachte
	de he hijr in der tijt nicht
	beteren en wolde ¶ Doe
	seechden de ioden Wy hebbe(n)
	een ee / en(de) na der ee sal he
	steruen / Want he em de
	<31vb>
	godes soen heeft gheheiten
	Jheronim(us) secht wy sin alle
	kinder godes / en(de) wy hebben
	enen vader / de in den hemel is
	en(de) de heft ons beuolden en(de)
	gheboden altesamen ene ee
	te holden . dat sin de ghebode
	godes / de alle kerstene men-
	schen schuldich sin te holden .
	en(de) so we der een breket / ende
	daer mede steruet sonder
	waeren rouwe / en(de) gherechte
	bichte / de wort vorwaer ewe
	lic verdoemt En(de) so moghen
	de me(n)schen dan wal segghen
	mitten ioden Wy hadden een
	ee / en(de) na onser ee sin wy mit
	rechte ghestoruen . Want wy
	kinder godes heiten na sunte
	iheronim(us) woerden / en(de) daer
	mede steet ons ter leer . dat
	wy altoes de ghebode godes
	in onsen herten hebben sullen
	. Want ons daer an licht . een
	ewich leuen / of een ewighe
	verdoemnisse ¶ Pylatus
	ghenc weder int richtehues
	tot ih(esu)m en(de) sprac So bistu
	een coninck der ioden Jh(es)us
	antworde em . Hebstu dat va(n)
	dy seluen / of hebbent di and(er)
	lude van my ghesecht / Ons
	ter leer . dat wy onsen kers-
	tenen name / en(de) ons lieue(n) here(n)
	mij(n)ne nu(m)mer loghenen en sul-
	len / en(de) lieghen als de ioden
	deden / Ende de ander punten
	dat he secht hadde / dat he een
	coninck / en(de) de soen godes weer
	<32ra>
	ende den tempel breken wolde
	en(de) in drien daghen weder op
	ty(m)meren wolde / en(de) dat was
	meni(n)ghe / want he meyndet
	van den tempel sijns lichae(m)s
	als de eua(n)gelist tughet Dat
	beduet ons dat he den recht-
	uerdighen guetlic to spreke(n)
	sal ten lesten daghe / en(de) seg-
	ghen / Jc was naket . en(de) ghi
	cleiden my En(de) also voert / va(n)
	den anderen werken der ont-
	farmhertich(ei)t . Coemt ghi ghe-
	benedide int rike mijns va-
	ders . dat iv bereit is gheweest
	van beghi(n)ne der werlt En(de)
	want se onsen heren hier
	mede ouerloghen / so secht
	augustin(us) . dat een openbaer
	loghen gheen antworde toe
	hoert . noch weert en is Doe
	pylatur hoerde dat se loghe(n)
	. want he dat volc nicht en
	plach te bedrieghen / mer
	doechdelike te leren / ende den
	tyns en verboet <in HS: ver a.l.R. ergänzt> he den keyser
	nicht te gheuen / mer he
	seechde . gheuet den keyser
	dat sijn is / en(de) gode dat sijn
	is daer om seechde pylatus
	totten ioden . Neemt oen en(de)
	ordelt oen na uwer ee Soe
	salt gaen ten lesten daghe
	secht iheronim(us) Wa(n)neer wy
	al na onser ee verordelt
	sullen werden En(de) dan so sal
	den keyser . dat is den duuel
	ghegeuen werden dat sijn is
	<32rb>
	en(de) gode dat sijn is En(de) daer
	om waernt ons iheronim(us)
	en(de) secht Lieue brueder le-
	uet en(de) wercket so in deser
	corter tijt . dat iv also weert
	sij totter gherechtich(ei)t godes
	als tot sijnre barmhertich(ei)t .
	Want daer gheordelt sal
	werden na der barmher-
	ticheit . en(de) een yeghelic sal
	loen ontfanghen / van al
	sijnen woerden / werken .
	en(de) ghedachten / van den alre
	mynsten totten meesten .
	Crisostom(us) secht Al seechde
	pilatus totten ioden c[ru?]este(n)
	seluen / dat en was sijne me-
	ninghe nicht . mer het / qua(m)
	wt eenre onweerdich(ei)t om
	<gestr.: so> dat se oen mit alsulken
	ghedruysche ghecruyst wol-
	den hebben ¶ De ioden ant-
	worden / ten hoert ons nicht
	toe dat wy yemant sullen
	doden Dat was oer menin-
	ghe secht augustin(us) om der
	hoechtijt . of om des paes-
	schens wil . en(de) oec mede om
	de menichte des volkes Daer
	op <in HS: opt; t gestr.> secht iheronim(us) seer
	suuerlic . dat ons nicht toe
	en behoert onsen euen men-
	schen / of yemant achter
	rugghe sijn ere / of sijn ziele
	te verordelen / of te doden .
	Want wy sin altos schuldich
	dat beste van em te segghen
	en(de) em achterrugghe nicht
	te beclappen En(de) gheestelic
	secht he dat ons nicht toe
	<32va>
	en hoert om der hoechtijt
	of paesschen wil . dat is wy
	en sullen ons van nymant
	laten brenghen van onsen
	ghelouen / noch van den na-
	me ons heren / en(de) nemen ex-
	empel van veel hillighen
	de oer bloet ghestort hebbe(n)
	eer se van den gheloue(n) af
	ghegaen hebben . ¶ Pylatus
	antworde . Jc en bin gheen
	iode / Dijn volc / en(de) de bissco-
	pen hebben dy my ghebracht
	. Wat hebestu ghedaen Augus-
	tinus secht . Also sprect de
	me(n)sche als he op der werlt
	is en(de) oen yemant berispet va(n)
	sijnen sunden en(de) secht Jc en
	bin gheen iode . ic en steel nicht
	. ic en woeker nicht . ic en ver-
	rade oec nyemant . noch ick
	en vermoerde nyemant . en(de)
	ontschuldighen <in HS: zweites n aus m korrigiert> em seer / Neen
	neen sal de duuel segghen
	ten lesten daghe / dijn volc
	en(de) de bisscopen . dat sijn dijn
	ander graue dootsunde(n) heb-
	ben dij hijr ghebracht . Wat
	hebstu ghedaen Daer voer
	gae ter ewigher verdoem-
	nisse . daer scryen <in HS: screyen; e gestr.> is / ende
	knyrsinghe der tanden / Wy
	sin dijne werken / du hebest
	ons ghewracht / wy en wil-
	len nicht van dy scheiden
	secht de consciencie mitten
	werken ¶ Jhesus antwor-
	de em Mijn rijck en is van
	deser werlt nicht . Weer mijn
	rijck van derer werlt . ic
	had noch veel dienres diet
	<32vb>
	my solden helpen kieren / dat
	ic den ioden nicht en worde
	gheleuert So en sij <in HS: sijs; s gestr.> onse
	rijck oec nicht van deser
	werlt . wille wy kinder godes
	sijn / mer tis hier boue(n) in den
	hoghen throen / en(de) daer om
	sulle wy also leuen / en(de) neme-
	lic de rike lude / al hebben se
	veel dienres / se sullen noch-
	tans mit oetmodicheit . sacht-
	moedicheit . rechtuerdicheit
	en(de) mit allen doechden wre-
	ken / so wes em misdaen wort
	ghelijc dat onse here ghe-
	secht heeft in den eua(n)gely .
	Ghi en sult gheen quaet mit
	quade gelden / mer al mit doech-
	den Oec seechde he tot sijnen
	iongheren Jc gheue iv een
	nye ghebot . dat ghi iv onder-
	linghe lief hebben En(de) op een
	andere stede secht . Leert va(n) my
	want ic sachtmodich bin ende
	oetmodich van herten Daer
	om laet ons onses here(n) leer
	na volghen / op dat wy den
	ioden / dat is den duuel nicht
	ouergheleuert en werden .
	¶ Do seechde pylatus Soe
	bistu dan een coninck Su(n)te
	augustijn secht Wy sin alle
	coninghe / en(de) sullen al ghe-
	croent werden in der ewigh(er)
	glorien Jst sake dat wy den
	wil ons heren doen / en(de) myn-
	nen onsen heren god wt alre
	herten . en(de) onsen euen me(n)sche(n)
	ghelijc ons seluen / en(de) leuen
	redelic / ende o(n)noselic noch
	<33ra>
	nyemant en bedrieghen . soe
	sulle wy ganselic ghecroent
	werden mitter ewigh(er) vrou-
	den / en(de) ewelic dat godlike
	ansicht anschouwe(n) ¶ Jh(es)us
	antworde em Du seechstet .
	dat ic een coninck bin Daer
	mede werde wy gheleert secht
	ambrosius . dat wy ons hier
	in der tijt nicht verheffen en
	sullen . Want do pilatus onse(n)
	heren vraghede of he een
	coninck waer / do en seechde
	he nicht ya . ic bin een coninc
	. mer he seechde / du seechstet
	dat ic een coninck bin / o(m)me
	ons mede te bewisen sijne
	grote oetmodicheit ¶ Ende
	ih(es)us seechde voert Daer om
	bin ic gheboren / en(de) in de
	werlt ghecomen / dat ic een
	ghetuech solde gheuen van
	der waerheit . / En(de) want
	onse here de rechte waerh(ei)t
	is / so is he seluen ghestorue(n)
	om onsen wil / en(de) heeft een
	gans vast ghetuech ghege-
	uen / dat wy ewelic by em
	verloest sin . des wy em dan-
	ken en(de) louen sullen / mit woer-
	den werken / en(de) ghedachten
	en(de) sullen sijne bitter passie
	ewelic in der ghehoechnisse
	hebben mit dancbarheit .
	¶ En(de) so we van der waerh(ei)t .
	is / seechde ih(es)us voert . die
	hoert mijne ste(m)me / Dat ons
	seer anstoet / en(de) ruert . of
	wy de waerheit my(n)ne(n) . wa(n)t
	onse here een vader der
	<33rb>
	waerheit is . en(de) so is de duuel
	een vader der loghene Ende
	daer om secht onse here in
	den eua(n)gely So we va(n) gode
	is / de hoert gheern de woerde
	godes En(de) de sulle wy gheern
	horen en(de) beleuen / so werde
	wy kindere der ewigher
	vrouden / Want onse here secht
	Salich sin se de dat woert
	godes hoeren en(de) behueden
	Glosa dat is beleuen Sunte
	augustijn secht Al de ghene
	de oer leuen also schicken
	dat se ten ewighen leuen co-
	men by gode / de hantieren
	de waerheit / en(de) anders nye- <in HS: e ü.d.Z. ergänzt>
	mant . Want se denke(n) wer-
	ken / en(de) spreken altoes van
	der godliker waerheit . De
	se leidt in den rechte(n) wech
	der waerheit . als mitten
	gheboden godes / en(de) ander
	guede wercke / daer se mede
	comen in den wech des leue(n)s
	en(de) der waerheit . dat god
	seluen is . Als he secht in de(n)
	eua(n)gely . Jc bin de wech / dat
	leuen / en(de) de waerh(ei)t . Aldus
	is de waerheit in den he-
	mel / en(de) se stont nochtant
	voer pylatus . do he daer na
	vraghede / mer he en beke(n)-
	der nicht . daer o(m)me / want
	he de ghiericheit also seer
	in den synne hadde Ons ter
	leer secht augustin(us) Wan-
	neer wy onsen euen men-
	schen begheren te v(er)cloken
	myt ghedachten . woerden
	<33va>
	of werken / so en wille wy
	de waerheit nicht weten
	als wiste wy se wal / mer de
	ghiericheit en(de) loesheit ma-
	ken se ons onbekent . als se
	pylatus deden Of als wy
	onsen heren nicht en dancke(n)
	van den dat he ins daghe-
	lics verleent / en(de) oec ghege-
	uen heeft . en(de) en holde(n) sijne
	ghebode nicht . so is ons de
	waerheit veer onbekent .
	. Want he secht in den eua(n)-
	gely So we my lief heuet
	de holdet mijne ghebode .
	. Want dat is de rechte waer-
	heit dat ghi doet den wille
	ons heren . de in den hemel
	is / als sunte augustin(us) secht
	en(de) crisostom(us) en(de) gheliken
	se den ghewyeden water
	. Want al man begheert
	ghewijtwater <sic> . mer alst em
	coemt . so holdet he de hant
	daer voer En(de) dat meynt
	onse here Al man heuet
	gheern . datmen <sic> em de waer-
	heit doe . mer alst weder om
	coemt . dat he de waerheit
	weder em doen sal / so holdet
	he de hant daer voer / dat
	is / he begheert se / ende en
	wil der seluer nicht doen
	dat he van enen yegheli-
	ken begheert te hebbe(n) / en(de)
	dit sin al van pylatus ghe
	sellen ¶ Pylatus seechde
	Wat is de waerheit / Ende
	als he dat ghesproke(n) had
	so ghenck he weder wt
	<33vb>
	totten ioden / Mer in nychode-
	mus passie steet . dat onse heer
	seechde . dat de waerheit waer
	in den hemel / of van den he-
	mel Do sprac pylatus Soe
	en is ghene waerhgeit in der
	eerden Jh(es)us antworde / Woe
	solde de waerheit in der eerde(n)
	wesen . want / de ghene de na
	der waerheit ordelen solden .
	de verordelen de rechte waer-
	heit . dat us (crist)us Ende daer
	mede werden se ghescheiden
	van der rechter waerheit
	Sunte bernt secht en(de) het
	steet ons ter leer na enen
	gheesteliken syn te spreken .
	en(de) he meynt aldus . Wa(n)neer
	de me(n)sche na der rechter
	waerheit bestaet te vraghe(n)
	en(de) wil em ganselic te gode
	wert kieren / so coemt em te
	hants in syne(n) syn / dat em de
	duuel radet . de werlt en(de) dat
	vleysch . so dat een denket . wat
	licht di daer an / du doest so wal
	als de of die en(de) doet als pylat(us)
	dede / en(de) laet onsen heren / ende
	dat guede leuen achter dat he
	bestaen had / en(de) gaet weder
	van onsen heren totten ioden .
	en(de) laet den heren als pylatus
	dede En(de) dat sulle wy neernste-
	like weder staen myt ynnighe(n)
	ghebeden / en(de) bliuen volherde(n)
	de in den gueden leuen ter
	doet toe Als onse here leert
	in den eua(n)gely So we vol
	herdet / totten eynde toe / de
	sal beholden bliuen Jtem doe
	<34ra>
	pylatus ih(esu)m vraghede wat
	de waerheit weer / daer en
	wolde he pylatus nicht op
	antworden . want hijer sel-
	uen nicht holden / noch bele-
	uen en wolde En(de) so wi sick
	behelpet mitter loghene / en(de)
	de waerheit schuwet / die
	schuwet god . Want he secht
	seluer in den eua(n)gely Jc bin
	de waerheit . de wech en(de) dat
	leuen . En(de) so we de waerh(ei)t
	nicht en holdet / de en sal va(n)
	gode nicht ghehoert werde(n)
	so wat he bidt . noch he en
	sal van gode selden guet
	antworde ontfanghe(n) / als
	pylatus en dede / En(de) aldus
	werden se pylatus ghelijc
	de sick mit loghental behel-
	pen ¶ Do sprac pylatus
	totten ioden Jc en vinde ghe-
	ne sake in em Ons ter leer
	secht augustin(us) . Dat wi on-
	se leuen altoes so voeghen
	sullen / en(de) schicken / Want
	wy nicht en weten wa(n)neer
	wy steruen sullen . of wy
	roekeloes / of haestelic be-
	uanghen sullen werde(n) mit
	den doet / op dat de duuele
	gheen sake der verdoem-
	nisse in ons en vinden Wa(n)t
	so claer moete wy v(m)mers
	wesen sulle wy totten ewi-
	ghen leuen comen als ghe-
	bruniert golt En(de) en mo-
	ghe wy nicht bet v(er)crighe(n)
	dan myt dicke te biechten
	. Want sunte bernt secht
	<34rb>
	dat de bicht salich is der
	zielen / want se slutet den
	mont der hellen / en(de) doet
	op den mont des paradises
	¶ Do seechden de iode(n) Dese
	is een eebreker . en(de) he trect
	al dat volc tot een van ga-
	lileen tot hier toe Jheroni-
	mus . Al de ghene de oer
	leuen also schicken en(de) voe
	ghen / dat se nicht en come(n)
	totten ewighen leuen / dat
	sin alte samen eebrekers
	gheweest . en(de) sin argher
	dan de ioden / Want de qua-
	de kersten onder den heyde(n)
	en(de) onder den ioden lieghe(n)
	Als ambrosi(us) bescrijft En(de)
	de ghene de noch de ghebo-
	de godes nicht volcomelic
	en holden / en(de) to oeren iare(n)
	sin ghecomen / en(de) redelike
	synne hebben . en(de) daer me-
	de steruen sonder rechten
	rouwe / en(de) waer bichte den
	ist sorchlic ten ewighen le-
	uen te comen Want een ye-
	ghelic is schuldich va(n) node
	de ghebode godes / en(de) der
	hilligher kerken te weten
	en(de) te holden / en(de) in holde-
	nisse der ghebode / en(de) der
	ee / staet de nederste wech
	te comen ten ewighe(n) leuen
	Ons ter leer en(de) to ene(n) ex-
	empel . dat onse here seghe-
	de totten ionghelinc de oen
	vraghede wat he doen sol-
	de / op dat he dat rike godes
	besitten mochte / antworde
	<34va>
	(crist)us en(de) seechde / Wilstu gaen
	int rike godes . so holt de ghe-
	bode Recht of he seechde Wil-
	stu int rike godes gaen . so
	is dij noet . dattu de ghebo-
	de holdes / en(de) mit nicht myn
	en moghestu daer comen .
	Daer om o mensche / do als
	de heer begheert doer moy-
	ses sprekende O israhel hoer
	de ghebode des heren dijns
	godes / en(de) scrijf se in dijn her-
	te / als in een boeck / en(de) ic
	sal dij gheuen de eerde de
	daer vloyet van melck
	en(de) honighe / dat is de ewi-
	ghe blijscap sonder eynde
	En(de) aldus dan mit holdi(n)ghe
	der ghebode / sal onse here
	ons trecken wt galileen
	tot em / dat is he sal ons
	trecken en(de) vueren wt de-
	ser snoder werlt . en(de) halen
	ons in sijn ewighe rike .
	daer nicht en is / dan ewi-
	ghe vroude / en(de) ale ghe-
	noechte . daer wy sien sul-
	len de schone godheit claer-
	lic mit allen hemelschen
	heere ¶ Do pilatus hoerde
	dat ih(es)us van galileen solde
	wesen / so sande he oen ter
	stont totten coninck hero-
	des / de doe daer een ou(er)ste
	was / en(de) do ter tijt to ihe-
	rusalem was ¶ Wy vinden
	dat onse here seuenwerf
	versant wart . na sunte
	<34vb>
	ioha(n)nes en(de) nycodm(us) woerden
	Gy welken seuen sendinghe(n) ons
	beteikent sin . de seuen hoeft-
	sunden / Want he wart ierst
	ghesant van marien in die
	cribbe voer den osse / ende den
	esel . daer ons bi beteikent is
	de oncuescheit dat een beeste-
	lic leuen is . daer wy ons seer
	voer hueden sullen Augsutin(us)
	Also bequaem alst gode is .
	dat bloken der honde / soe be-
	quaem ist gode oec de deinst
	der preisteren en(de) clerken .
	. of der . dat guede menschen
	willen wesen / de mitter on-
	cuescheit omgaen ¶ Van der
	cribben wart he anderwerf
	ghesent op den berch totten
	bosen gheest . als men inden <sic>
	eua(n)gely leset . daer he becoert
	wart . Daer ons oec by be-
	teikent is de houerdicheit
	Ons ter leer / dat wy nicht
	houerdich wesen en sullen
	. Want sunte iohan secht De
	houerdighe me(n)sche en heeft
	gheen stede in den ewighen
	leuen Augustin(us) secht Hou(er)-
	dye heeft veel dochteren .
	mer ontslaet iv der moeder
	ghi sult der dochteren al wal
	quijt werden ¶ Derdewerf
	sande oen de duuel voert
	van den berch tot iudas de
	oen v(er)riet . daer ons gheeste-
	lic by beteikent is de ghie-
	richeit Want he oen o(m)me-
	<35ra>
	guets wille verreit Om ons
	mede te bewisen . dat wy <gestr.: n>
	noch gelt noch gheen sake
	op eertrike so leif hebben
	sullen / dat wy voer onsen
	heren / onsen god mynnen
	sullen Jheronim(us) We dat
	gelt mynt . de en can god
	nicht|my(n)nen <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> En(de) onse heer
	heuet ghesecht in den eua(n)-
	gely Tis mogheliker ene(n)
	cameel te gaen / doer eenre
	naelden oghe / dan enen
	riken man de ghirich is .
	en(de) vrack te comen totten
	rike der hemelen ¶ Ton vier-
	den mael sande oen iudas
	tot annas . als men hier
	voer vinden mach en(de) betei-
	kent ons ou(er)aet en(de) ouer-
	dranck . Want nycodem(us)
	bescrijft dat iudas een ouer-
	tollich / en(de) een recht ghie-
	rich me(n)sche was / daer wy
	ons seer voer moete(n) huede(n)
	. Want men leest van den
	riken man in den eua(n)gely
	dat he daghelics leckerlic
	at en(de) dranck / en(de) machschie(n) <sic>
	des oec nicht luttich / En(de)
	daer lest men na / dat he
	wart gheworpen int af-
	gront der hellen ¶ Ten
	vijften mael sande oen an-
	nas voert tot cayphas .
	en(de) beteikent ons gheeste-
	lic toernich(ei)t . Nicodemus
	bescrijft dat cayphas een
	recht heastich toernich
	<35rb>
	mensche was altos in sijnen
	leuen Dat ons ter groter
	leer staet . Want een toernich
	me(n)sche selden of nu(m)mer <gestr.: u>
	guet en spreket / denket of
	leert En(de) so we onbesundicht
	wil bliuen . de huede em oec
	dat he nicht om en gae mit
	quaden vnvredesamen men-
	schen . Want dauid secht in
	den psalm Mitten guede(n) wer-
	dy guet . en(de) mitten quaden
	werdy quaet ¶ Ten sesten
	sende oen cayphas voert tot
	pylatus / en(de) pylatus voert
	tot herodes ten seuede(n)mael
	Dese twe hadden groten hat
	en(de) nijdt onder een als men
	hebben mocht . waer bi ons
	beteikent sin de twe leste ho-
	uetsunde . Want pilatus had
	lieuer ghehadt dat men he-
	rodes ghedodet hadde dan ih(esu)m
	En(de) do worden hat ende nijdt
	eens . want dese twe sunden
	hoeren tesamen als pylatus
	en(de) herodes . do dodeden se den
	vrede / en(de) de doechden ende
	verwesen (cristu)m ter doet ons
	ter leer Jst sake dat wi co-
	men willen ter vroude(n) des
	ewighen leuens . so moete wy
	ons neernstelic hueden voer
	dese seuenhoeft <sic> sunden / ende
	voer alle sunden / op dat wy
	de doechden / dat is ih(esu)m (cristu)m
	nicht en verliesen als hero-
	des en(de) pilatus deden Ende
	van daer voert sanden se
	oen an dat cruce / dat ons
	<35va>
	verloesde wt alre noet By
	welker sendinghe beteike(n)t
	is de traecheit . want onse
	here nicht traech en was .
	he en leet willichlic den
	doet om onser aller salich(ei)t
	des wy em schuldich sin te
	dancken nacht ende dach
	to aller tijt . mit woerden
	werken en(de) ghedachten .
	¶ En(de) do herodes vernam
	dat ih(esu)s tot em qua(m) / was
	he seer blide . want he oen
	langhe begheert hadde te
	sien . nicht om ih(es)us wille .
	mer om sijnre teikene en(de)
	miraculen wil de he gheern
	van em had ghesien . so als
	he hadde hoeren segghen
	Recht so is de onredelike
	me(n)sche segghen iheronim(us)
	en(de) ambrosius beide So la(n)-
	ghe alst den me(n)sche(n) wal
	gaet . en(de) te ghelucke slaet
	so ist alte guet . so begheert
	de me(n)sche ih(esu)m te sien en(de)
	te louen . de wile dat he tei-
	kene doen mach / dat is wal
	te eten en(de) te drincken / ende
	also voert dat he begheert
	en(de) dat mit vreden altijt
	besitten ¶ . Mer do onse heer
	herodes een woert nicht en
	antworde van dat he em
	vraghede . so wart he toer-
	nich en(de) sende oen weder tot
	pilatus Ons ter leer Al ist
	sake dat onse here altoes
	nicht en doet na onsen wil
	<35vb>
	so als wy dat gheern hadden
	daer en sulle wy ons nicht
	om toernen / of als ons liden
	of enich druck toecoemt . daer
	sulle wy ons in matighen / en(de)
	gaen onsen heren teghe(n) / en(de)
	begheren sijnre hulpe / ende
	biddene(n) mit oetmodich(ei)t . dat
	he ons teikene / en(de) mirakel
	doe / dat is / dat he ons onse
	noetdruft redelic verlenen
	wil En(de) wy en sullens nicht
	en wech senden mit quaeth(ei)t
	mit onweerdicheit / en(de) on-
	verduldich(ei)t als herodes dede .
	mer wy sullen oen guetlic
	ontfanghen / mit vaste(n) / mit
	beden / mit almissen te geuen .
	so moghe wy vercrighen dat
	ons ih(es)us (crist)us antwort / en(de)
	dan weerdich werden dat he
	onsen willen doe / Want hero-
	des en was nicht weerdich
	dat em onse here antworden
	solde / want he dat loff der
	werlt sochte / en(de) begheerde
	en(de) nicht dat lof godes / ende
	al sijn leuen / en(de) meninghe
	was hou(er)die / en(de) ydel ghech(ei)t .
	En(de) oec do onse here voer he-
	rodes qua(m) / prees oen herodes
	to mael seer van sijnen wer-
	ken . als men de ghecke ple-
	ghet te doen Ons ter leer .
	dat wy van onsen gueden
	werken nicht begheren en
	sullen gheprijst te werden
	Want onse here siet en(de) weet
	allent dat wy doen En(de) he
	en kreech van onsen heren
	<36ra>
	gheen antworde / wanttet een
	loes wesch / en(de) oncuesch man
	was / en(de) daer om dede he su(n)te
	iohan baptisten onthoefden
	En(de) daer om sulle wy ons sel-
	uen oec seer hueden / voer de
	ghierighe lose oncuesche lude
	want se nicht en ghere(n) dan
	onse ziele te v(er)deruen ¶ En(de)
	want onse here herodes nicht
	en antworde / so wes he em
	vragede / do meynde he dat
	et een dwaes weer / en(de) toech
	em an een wit cleet / in spotte-
	nisse / en(de) sendene so weder tot
	pilatus . En(de) daer woerden
	de twe mede v(er)soent . de la(n)ghe
	tjt viande hadden gheweest
	. Van dat onse here herodes
	nicht antworden en wolde
	en(de) van den teikenen de hero-
	des begheerde te sien . daer
	is voer af ghesecht Mer
	van den witten clede dat
	onse here an hadde in bespot-
	te . daer is bi beteikent een
	gheestelic godlic leuen / en(de)
	een reyn salich leuen hier op
	deser eerden . dat onse here
	tot enen exempel voer an
	ghetoghen heeft . en(de) is van
	herodes den hou(er)dighen on-
	cueschen menschen bespot .
	dat is van der werlt . die
	vol alre quaetheiden is . daer
	wt is onse here ghesant
	tot sijnen vader in der god-
	heit . Aldus so sulle wy oec
	antrecken mit Jh(es)us (crist)us
	een wit cleet / dat reyn is
	van allen doechden . als te
	<36rb>
	doen den liefsten wil ons he-
	ren / en(de) oen lief te hebbe(n) wt
	al onser cracht . en(de) ontslaen
	ons herodes dedinghe / dat
	sin alle werlike saken En(de) of
	de werlt dan mit ons ghec-
	ket / en(de) sendet ons van quaet-
	heit mit enen witten clede
	in spotte tot pilatus / dat is
	mit enen salighen leue(n) tot
	onsen heren in de ewighe
	vroude / so werde wy dan ver-
	soent en(de) verenicht mit gode
	in den ewighen leuen . Want
	wi altoes ons heren via(n)de
	hadden gheweest de wile wy
	leueden in dootsunden . als pi-
	latus en(de) herodes waren / en(de)
	al de ghene / die de werlt ha(n)-
	tieren . Do pilatus sach dat
	onse here wederquam ende
	van herodes v(er)loest was .
	so dacht pilatus oen oec te
	verloesen . Dat steet ons ter
	leer / en(de) to groter salicheit
	in deser wysen . Wa(n)neer wy
	van der werliker ghenoech-
	ten verloest sin / ende onse
	witte clet an hebben als
	voerscreuen steet . dat een
	godlic salich leuen beteike(n)t
	na iheronim(us) woerden / en(de)
	dat opset claer is / dat wy
	der werlt mit al oerre ghe-
	noechten vertyen / en(de) af
	laten willen En(de) also vroe
	secht crisostom(us) als een de
	werlt laet . so vroe laet de
	werlt weder den mensche(n)
	. Want wy sien alle daghe .
	de wile dat de mensche leuet
	<36va>
	en(de) mitten luden o(m)me gaet .
	so ist al guet . so begheert
	men sijnre . mer so vroe als
	de mensche doet is . so en den-
	ket men daer nicht veel na
	en(de) daer om en darf em de
	me(n)sche nicht seer bedruc-
	ket dat he de werlt laet
	. Wanttet doch al v(er)ganclic
	is Daer sunte bernt af secht
	. Waer to v(er)gadert yemant
	schat in der eerden Want
	sonder vertreck gaet dat
	en wech dat daer versamet
	is en(de) mede diet v(er)same(n)de
	Daer ancelm(us) op secht .
	De glorie der werlt is be-
	drieghende / en(de) verleyden
	de / want al oer my(n)ners
	werden bi oer bedroghen
	Als de duuel / en(de) dat vleysch
	sien dat de me(n)sche de werlt
	laet en(de) sick daer af breket .
	so sien se wal . dat se nicht
	veel an em en hebben / ende
	denken oen dan oec te late(n) .
	en(de) latene(n) beteyn en(de) wille(n)
	oen dan quijt laten . als pi-
	latus ih(esu)m dacht quijt te
	laten . do he sach dat he
	van herodes handen ver-
	loest was So we dan wal
	verloest wil wesen va(n) der
	werlt va(n) den duuel en(de) van
	sijnen vleische de moet sick
	neerstelic breken van der
	houerdien / van ghiericheit
	en(de) van oncuescheit . want
	wt den drien sunden alle
	<36vb>
	sunden wassen Als iheronim(us)
	tughet / en(de) crisostom(us) Ghe-
	lijc als alle boeme / ofte ic
	vruchten wassen van der
	so(n)nen / en(de) wter eerden / van
	der luchten / en(de) water . soe groy-
	en en(de) wassen alle sunden /
	van der houerdien ghirich(ei)t .
	en(de) oncuesch(ei)t . By der sonnen
	is beteikent de houerdie / bi
	der eerden de ghiericheit / en(de)
	bi den water de oncuescheit
	En(de) so we|dan <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> wal wil ver-
	loest wesen van der ewigher
	pinen / de moet sick nemelic
	seer hueden voer dese drie
	voerseechde sunden / als ho-
	uerdie / ghirich(ei)t . en(de) oncues-
	heit . ¶ Do hadden de ioden
	voer ene ghewonte als se
	twe gheuanghen hadde / de
	dat lijf verboert hadden / der
	plaghen se een quijt te laten
	om oers paesschens wil / ende
	oec mede / want se wt egip-
	ten verloest worden doer dat
	rode mere Mer se leiten bar-
	rabas quijt / en(de) hielten ih(esu)m .
	als na ghesecht sal werden
	Ons ter saligher leer . dat wy
	oec so doen sullen Wy sulle(n)
	ene beter ghewoente an neme(n)
	to onser salicheit dienende .
	dan de ioden hadden Dat is .
	. wi sullen des paesschens en(de)
	altoes quijt schelden barra-
	bam . dat een doetslagher
	en(de) een eebreker is / en(de) sullen
	ons voer alle sunde hueden
	se sin doetlic of daghelics .
	Want bi barraba(m) is ons
	<37ra>
	gheestelic te verstaen drie / ne-
	melike sunden / daer wi ten
	lesten daghe reden af moten
	gheuen . dat sin woerde wer-
	ken / en(de) ghedachten / dat sin de
	gheen de ierst sundighen .
	want se de sunden denken
	te doen / en(de) anderwerf so doen
	sy se . en(de) oec derdewerf / en(de) so
	volherden se daer in / en(de) en
	willen der oec nicht laten
	na sunte grego(r)i(us) woerden
	En(de) daer om sulle wy barra-
	ban mitten drien sunde(n) quijt
	laten / en(de) sullen (cristu)m / en(de) sijne
	lere gheuanghen holden / en(de)
	naghelen sijn bitter pijn
	en(de) passie in onse herte / als
	de nu(m)mer te vergeten / om
	dat he ons verloest heuet
	ouer dat rode meere wt
	egipten . dat is wter hellen .
	ende wil ons mede diele(n) sijn
	ewighe vroude / of wy seluer
	willen / en(de) leuen na den wille(n)
	ons heren / en(de) sijnre leer .
	mit woerden werken ende
	ghedachten ¶ Do men enen
	quijt solde laten om des paes-
	schens wil . als voerghesecht
	is . so meynde pilatus datme(n) <sic>
	ih(esu)m quijt hadde ghelaten
	en(de) barraban ghedodet had
	Sunte ambrosius secht / Weer
	ih(es)us verloest wtten ha(n)den
	der ioden . so en weren wy
	nicht v(er)loest gheweest wt
	des duuels handen / want dat
	hadde pilatus wijf gheern
	ghesien / dat oer de duuel in
	gaf / op dat wy nicht v(er)loest
	<37rb>
	en solden hebben gheworde(n)
	En(de) want he eens de me(n)sch(ei)t .
	vercloect hadde mitte(n) wiue .
	als mit eua / daer adam
	dat ghebot om brack . soe
	meynde he oec nv mit pi-
	latus wijf de menscheit
	en(de) ih(esu)m te vercloken Ende
	en had pilatus ghene(n) anxt
	ghehadt sijn richtampt te
	verliesen van den keyser .
	he had daer wal bet toe
	gheraden / dat onse here
	verloest weer gheworden
	want em was altoes lede
	voer den keyser / mer nicht
	voer god . Dat steet ons
	ter leer / dat wy onsen hope
	nicht setten en sullen in den
	werliken sterfliken here(n)
	Als dauid secht in den psalm
	En betruwe nicht in den
	princen / want in em en is
	ghene salicheit / En(de) noch vint
	men vele lude de pilatus
	ghesellen sin / de van groter
	ghiericheit / en(de) om my(n)nen
	wil des geldes gheen doecht
	en co(n)nen doen Also seer hin-
	dert den menschen ghierich(ei)t .
	om te comen ten ewighen
	leuen / Want sunte pauwel
	secht Ghierich(ei)t is een rechte
	wortel der quaetheit En(de)
	onse lieue vrouwe sprack
	De here het de riken ydel .
	en(de) vervulde de armen mit
	guede ¶ . Doe seechde pilatus
	. Wen wildy dat ic iv quijt
	<37va>
	late . wer (crist)us off barraban
	. Want iv ghewoente is / dat
	ghi enen on uwen paessschen
	quijt pleghen te laten Wildy
	ic laet iv ih(esu)m quijt Soe en
	sal de guede me(n)sche nicht doen .
	men en sal nicht vraghen /
	wer wil ic guet doen of quaet
	der wil ic gode dienen of
	der werlt Sunt bernt secht
	Een guet kersten mensche
	sal slecht wal doen na al
	sijnre macht . en(de) volbren-
	ghen den wil ons here(n) tot
	sijnre wtersten macht toe
	En(de) wy sullen oen altoes <gestr.: n>
	neernstelic dancken en(de) loue(n) .
	Want wy en doruen nicht
	seggen / wil ic doechde doen
	of ondoechde . als pilatus de(n)
	ioden vraghede Want onse
	here heeft ons onsen eyghe(n)
	wil ghegeuen te kieren(n) waer
	to dat wy willen En(de) so had
	he oec pilatus ghegeuen
	en(de) iudas / mer se verkierde(n)
	den gueden wil in quaetheit .
	en(de) dat wrachte an em de gro-
	te ghiericheit . daer se beide om
	verdoemt worden / en(de) ewelic
	sullen bliuen Jheronim(us) Tis
	een guet wil . dat een me(n)sche
	doechde beghint / en(de) brenct se
	ten eynde to / dat is al sijn leue(n)
	lanck . Want onse here secht
	in den eua(n)gely . De in doech-
	den volherdet totten eynde
	de sal beholden bliuen Ende
	dat is ene guede ghewonte
	secht augustin(us) des paessche(n)s
	en(de) altoes / dat en mensche
	<37vb>
	(cristu)m ontfanct en(de) oen bi em hol-
	det ewelic . in sijnen wil in sine(n)
	ghedachten / en(de) in sijnre ziele(n) .
	en(de) en doe nicht als pilatus
	dede / en(de) seechde / wyldy ick
	schelde iv ihesum quijt mer
	he en dedes nicht En(de) crisos-
	tom(us) secht Een mensche sal
	altos een guet opset in den
	synne hebben / en(de) den to werke
	setten . so ist altoes den lichte-
	liker te volbrenghen / dan
	oft een nu(m)mer en bestonde
	. Want onse here helpt al-
	toes den guetwillighe(n) men-
	schen / ende nemelic de gher-
	ne biechtet . want nyemant
	sunder sunde en is . ya een
	kint nicht van enen daghe
	Augustin(us) Do onse here
	totten vrouke(n) seechde . de
	men stenen solde / we sonder
	sunde is de werp den ierste(n)
	steen / en(de) de ioden do en wech
	ginghen / so en sat onse here
	den vrouken anders ghene
	penite(n)cie / dan dat se en wech
	ghinghe en(de) en sundichde nicht
	meer Ons ter leer wa(n)neer
	wy onse biecht ghesproken
	hebben so en is gheen nutter
	dinck / dan dat wy nicht
	meer en sundighen / en(de) of
	wy meer sundighen / dat
	wy duck weder bichten
	Augustin(us) Daghelicsche
	biecht verwect en(de) trect
	enen tot rechter ynnicheit
	¶ De ioden antworden Neen
	nicht desen . mer barraban
	Dat is altos der boser lude
	<38ra>
	antworde / en(de) der gheenre <in HS: zweites e ü.d.Z. ergänzt> de
	sick nicht beteren en willen
	. Want de en moghen van gode
	nicht hoeren spreken in ser-
	monen / of in collacien / of va(n)
	der hilligher scrijft mit oere
	bedudinghe na der leres
	wtwisinghe . en(de) spreken in
	oeren herten / dat is mitten
	ghedachten / als dauid in den
	psalm secht / De dwase sprac
	in sijnen herten . ten is gheen
	god En(de) he secht cort daer nae <in HS: e ü.d.Z. ergänzt> .
	dat de lude gode nicht en sue-
	ken . Waer op augustin(us) secht
	. He en suect gode nicht ghe-
	rechtelic . de dat begheert
	dat onse here verbeit Ende
	dese spreken al . neen nicht
	desen . mer barraban / Dat
	is . neen en predict nicht . of
	en singhet nicht . noch en
	segt ons van enighen biech-
	ten . mer segt ons van bar-
	raban . dat sin ydel woerde .
	loghene . fabelen . achterclap-
	pen / en(de) veel ander on(n)nutter
	callinghe / dat de lerers seer
	verbeiden / en(de) misprise(n) . Wa(n)t
	dauid badt onsen heren seg-
	ghende Sette here mijnen
	monde enen hueder En(de) op
	een ander stede secht he al
	claghende Here de my leet
	hebben / dat is de mijn siele
	haten / de vertelden voer my
	al fabulen / en(de) o(n)nutte dinge .
	mer nicht dijne ee / dat
	sin dijne ghebode En(de) daer
	om en sal men nicht dan
	doecht spreken / of dat va(n)
	gode is . Want salomo(n) secht
	<38rb>
	Jn der tonghen hangt de
	doot / en(de) dat leuen En(de) gre-
	gorius <gestr.: secht> scrijft in dya-
	logo Al de ghene de lide(n) dat
	in oeren huse blasphemie .
	of sweren / of dwase o(n)nutte
	woerde gheschien / de sin al
	mede deelachtich der su(n)den
	Ons ter leer . dat wi altoes
	dat guede begheren sullen
	en(de) schuwen dat quade / mit
	woerden / werken / en(de) ghe-
	dachten / so en slachten wy
	den ioden nicht . ¶ Do seech-
	de pilatus Wat wyldy dat
	ick dan doe mit ih(esu)m De io-
	den antworden en(de) seechde(n)
	Doet oen en wech en(de) crues-
	ten Daer op secht ambrosi(us)
	Dat luttel onderscheits is /
	na groetheit der sunden te
	rekenen / enen mensche(n) te
	doden mitter tonghen . of
	mitten sweerde En(de) om dat
	te bewisen secht de p(ro)phete
	dauid Oer tonghe is een
	scarp swoert . Dat secht he
	na der bitter van den ghe-
	nen / de mitter tonghen rie-
	pen . cruesten cruysten / en(de)
	doet oen en wech Augusti[n](us)
	secht daer op En siet nicht
	an de ghewapende hant .
	mer meret den onghewa-
	penden mont . daer dat
	sweert wt quam / daer
	(crist)us mede verslaghen
	wart Hier om behoue(n) em
	de achterclappers ende de
	oer euen menschen in ander
	lude herten te schande(n) ma-
	ken / wal toe te sien / dat se
	<38va>
	oer tunghe nicht en wetten
	noch en scherpen / ghelijc den
	swerde Want ghelijc als
	dat licham mitten sweerde
	ghedodet wort . also wort
	de guede man / en(de) de naem
	des menschen verdelicht
	mitter tonghen Als de wi-
	seman secht De doet ende
	dat leuen is in der tonghe(n)
	macht gheleghen Sunte
	gregorius secht . Lieue bru-
	ders / en laet ons o(m)mers so
	roekeloes nicht werden
	dat wy begheren (cristu)m
	van ons te doen / dat pila-
	tus vraghede . wat wyldy
	dat ic mit (crist)o doe / Daer
	op secht augustinus Wy
	en sullen nicht vraghen
	na saken / de wy wal wete(n)
	dat onser zielen teghe(n) gaen
	mer wy sullen doen dat doech-
	delic is / ende en sulle(n) pilat(us)
	nicht slachten / Want he
	wiste wal wat nutst ende
	best ghedaen had gheweest .
	al sonder vraghen . mer he
	en wolde nicht wal Su(n)te
	pauwel vraghede wijslic
	do he daer neder ghesla-
	ghen was / en(de) seechde Here
	wat wultu dat ic do / mer
	he en wiste nicht beters
	dan als he dede / want he
	yo vraghen most En(de) do
	he wist waer doeche in
	lach . do en was nyemant
	sijns ghelijc van doechden
	te doen / daer men in sijnre
	<38vb>
	epistolen veel af leset . wat
	he al verdraghen mocht va(n)
	druck / hongher dorst / en(de) li-
	dens / en(de) manigherhande
	wederspoet . dat em to quam .
	daer he al verduldich ende
	sachtmodich in was En(de) al-
	dus en slachte he pilatus
	nicht . Want he wiste wal
	wat he mit (crist)o doen solde
	Dat was he belyede den na-
	me (crist)i / en(de) predicte en voer
	keyser en(de) coninghe / voer
	heiden / en(de) ioden / ya also lan-
	ghe / dat he ten lesten den
	doet daer o(m)me leet En(de) daer
	mede vollenbrachte he dat
	onse here seechde Soe we
	dat mijnen name(n) belyet
	voer den menschen / en(de) my
	navolghet . den sal ic weder
	belien en(de) beke(n)nen voer
	mijnen vader / en(de) he en sal
	in der duusternisse nicht
	wanderen / mer he sal hebbe(n)
	dat lecht des leuens Dat
	ons ter groter leer steet .
	wille wy ten ewighen leue(n)
	comen . dar wy nicht veel
	en sullen vraghen / wat wy
	mit (crist)o doen sullen . anders
	nicht dan den seluen wech
	na te gaen / en(de) de lere ons
	heren na te volghen Ende
	alsoe nicht als pilat(us) dede .
	en(de) voer heeft ghegaen . so
	en cruce wy oen nicht . als
	de ioden onsen heren begheer-
	den te crucen ¶ Pylatus
	antworde . He en heeft des
	<39ra>
	dodes nicht verdient Laten <sic> o(n)s
	castyen . en(de) laten <sic> dan gaen .
	Crisostom(us) secht So wort de
	mensche ghecastijt int ve-
	ghevuer / als men ghene doot- <in HS: zweites o ü.d.Z. ergänzt>
	sunden an em en vermodet
	noch an vynt . So castyet me(n)
	oen voer de daghelicsche su(n)-
	den / en(de) verghetene biechte
	en(de) penitencie / en(de) voer veel
	meer saken / daer he de helle
	nicht mede verdient en he-
	uet . en(de) laet oen dan gaen .
	dat is . so comen de guede
	gheesten en(de) vuerenen in
	de ewighe vroude En(de) hier
	op leert iohan guldemont
	seggende Lieue vrende en
	laet ons v(m)mers nicht ver-
	sumen . noch vergeten de
	pu(n)ten de ons helpen ende
	wisen buten der hellen . op
	dat wy ten mynsten int ve-
	ghevuer comen moghen .
	. Nochta(n)t secht gregorius
	He en weet nicht wat he
	bidt . de dat veghevuer bidt
	So grote onlidelike pine is
	daer / Ons ter leer / op dat
	wy ons neernstelic hueden
	sullen . dat wy den doet nicht
	en verdienen de ewelic duert
	¶ Doe nemen se ih(esu)m ende
	bondenen an ene colu(m)pne en(de)
	sloghenen mit gheysele(n) teyn-
	des mit knopen / also dat em
	dat bloet ouer al sijn licha(m)
	neder leep Sunte iheroni-
	mus secht By der colu(m)pnen
	is ons beteikent al de werlt
	ende daer in is onse here
	<39rb>
	ghegheyselt . Dar he ons
	al ter leer / en(de) to enen exem-
	pel voerghegaen heeft .
	mit groten liden / en(de) druck .
	op dat wy sijne voertstappe(n)
	na volghen sullen Als ons
	sunte peter in sijnre epistole(n)
	tughet . daer he secht . (crist)us
	is voer ons ghepassijt . op dat
	ghy sijne voetstappe(n) navol-
	ghen sult . Daet is dat wy
	gheern en(de) willichlic liden sul-
	len om godes wil / so wat
	liden of druck ons toecoemt
	en(de) sullen onsen vrend lief
	hebben in god en(de) onsen vi-
	ant om godes wil En(de) wal
	ons waer wy verduldich
	liden hebben in deser werlt
	secht iheronim(us) om de liefte
	ons heren . want wy daer
	mede verdienen de hulde ons
	lieuen heren / en(de) den ewighe(n)
	vrede / so als he tughet in
	den eua(n)geli / daer he secht .
	Jn der werlt suldy druck
	en(de) liden hebben en(de) in my
	ewighe ruste / en(de) vrede Dus
	werde wy ghegheyselt an
	der columpnen dat is in de-
	ser werlt De knope an der
	gheysele . is dat eynde daer
	af / dat ons beduut den har-
	den bitteren doet . want de
	seer hart is Augustinus
	So ontbint men onsen here(n)
	van der colu(m)pnen / dat is
	wt deser snoder werlt . en(de)
	trect em an een sacht pur
	pur cleet . dat is de ewighe
	salicheit En(de) dat bloet dat
	onsen heren neder van der
	<39va> $[Bl.] 39[va]$
	columpnen leep . secht am-
	brosius . so sulle wy onse tra-
	nen neder laten lopen om
	de bittere pine ons heren
	En(de) oec om onse sunde(n) sulle
	wy seer screyen . en(de) beclaghe(n)
	dat sijn duerbaer bloet in
	so manighen menschen sal
	verloren bliuen ¶ Doe na-
	men se ih(esu)m en(de) toghen oen
	an een roet purpur cleet .
	en(de) setten em een doerne cro-
	ne op sijn houet in spotte
	Crisostom(us) secht Dat de
	guede me(n)sche de bespottin-
	ghe ons heren van sijnre
	cledinghe altos vor oghe(n)
	hebben sal . op dat he in
	gheenre cledinghe . noch
	habijt van buten enighe
	sunde en doe . noch enighe
	houerdie of ydel glorie in
	der cledinghe en hebbe / ver-
	mits dat ih(es)us in sijnre
	cledinghe bespot was .
	Dat rode cleet secht sunte
	bernt / beduet den me(n)sche(n)
	altos de passie ons heren
	in sijnre herten en(de) memo-
	rie te hebben / daer ons alle
	salicheit af ghecomen is
	En(de) crisostom(us) secht . dat
	ons bi der doerne(n) cronen
	beteikent is / scarpe harde
	penitencie / en(de) he secht voert
	Jst sake dat wy ghecront
	willen wesen mitter cro-
	nen des ewighen leuens .
	dat moet wesen mit liden
	en(de) mit druck op deser eer-
	den / en(de) mit scarper harder
	penitencien Gregorius secht
	<39vb>
	God en heeft sijnen wtuer-
	corene(n) nicht ghelouet vrou-
	den en(de) blijscap op deser eerden
	mer bitterheit . en(de) droefheit
	om te krighen ewighe suetich(ei)t
	En(de) iheronim(us) secht Gheen ar-
	beit en sal yemande hart dun-
	ken noch gheen tijt lanck / daer
	men mede vercrighet blijscap
	en(de) vroude in ewicheit Su(n)te
	pauwel secht De passie(n) druck
	of liden / in deser tijt . en sin
	nicht medeweerdich of te ghe-
	liken totter toecomender glo-
	rien / de in ons gheopenbaert
	sal werden Aldus moete wy
	ons dan cronen mit doerne(n) .
	als mit penitencie(n) wille wy
	ewelic mit gode regnieren .
	¶ En(de) se setten ih(es)us een scep-
	trum in sijn hant . en(de) sloeghe(n)
	em op sijn houet en(de) speghen
	em in sijn ansicht / en(de) seechde(n)
	God gruete iv coninck der
	ioden En(de) se kneylden voer em
	Jheronim(us) secht An welke
	sijdt de wijndt wayet . dat
	reydt bughet sick daer hene
	Ons ter leer / dat wy stantach-
	tich in doechden sullen bliue(n)
	Als onse here in den eua(n)gely
	ghesecht heuet Soe we vol-
	herdet in den eynde toe / die
	sal beholden bliuen / En(de) dat
	onse here op dijn ghebenedide
	hoeft gheslaghen wart . be-
	duet ons dat wy onse hoeft
	vernederen sulle(n) / en(de) wesen
	oetmodich . als he was Wa(n)t
	sunte gregorius secht Soe
	we doecht doet sonder oetmo-
	<40ra>
	dicheit / de arbeit te vergheues .
	recht als de stof draghet in
	den wyndt . En(de) dat he schijnt
	te draghen . daer af wort he
	quelliken blint Sunte bernt
	secht . De waerachtich oetmo-
	dich is / de en wil nicht oetmo-
	dich / mer snode gherekent
	wesen En(de) dat se em in sijn
	ansicht speghen . dat beduut
	ons gheestelic / dat wy den
	duuel in sijn ansicht spyen
	sullen / Als ons quade becorin-
	ghen ancomen / De sulle wy
	neernstelic wederstaen / ende
	kieren de van ons . ghelijc als
	wy den onreynen spekel van
	ons kieren Augustin(us) Soe
	we / een ridder . of een heer
	wil wesen mit gode na desen
	leuen . de sal hartelic weder
	staen de becoringhen de em an-
	comen moghen van der werlt
	van den duuel / of van sijne(n)
	eyghene(n) vleysche / en(de) de ver-
	spyen als een aes So moghe
	wy dan gode ewelic gruete(n)
	en(de) eer gheuen / en(de) segghen
	mitten ioden ghegruet sijstu
	coninck der ioden / nicht alleen
	dese woerde Noemende of le-
	sende mitten monde na oer
	meninghe / mer ynnichlic
	oec mit al onser herten seg-
	ghen . ghegruet sistu coni(n)ck
	der ioden / en(de) heer ouer al
	eertrike . Daer wy ons al dan
	mit gode ewelic verbliden
	sullen / en(de) de ewighe vroude
	besitten / en(de) louen oen altoes
	mitter enghele . sanck in
	ewicheit Ambrosius secht
	<40rb>
	Datmen <sic> driewerf en guede(n)
	vrygdaghe knyelt mitten
	hillighen cruce / en(de) beduut
	ons / dat de ioden voer onsen
	heren knyelden / en(de) sloghenen
	an sijne wanghen Op dat wy
	den ioden nicht slachten en sul-
	len . soe knyelen wy drewerf
	mit oetmodicheit . den vader
	den soen / en(de) den hillighen <gestr.: iv>
	gheest to eren / en(de) te danke(n)
	onsen heren / dat he om on-
	sen willen ghestoruen is
	¶ Do leide pilatus ih(esu)m also
	mismaect . en(de) ghegheyselt wt
	totten ioden en(de) seechde Siet
	desen mensche / Recht of he
	seggen wolde . Laten <sic> quijt .
	want he ghenoech mishan-
	delt is Ende de ioden repe(n)
	scarpelic . Doet oen en wech
	en(de) cruesten . Sunte ambro
	sius . Waernt ons / dat recht
	also den boesen menschen
	ten lesten daghe gaen sal .
	als de veel gheyselinghe
	op der werlt gheleden he-
	uet . en(de) al teghen gode / woe
	sal he gheleyt werde(n) mit
	al sijnen bosen werken
	voer den almechtighen
	gode / Daer salmen <sic> seggen .
	. siet den mensche en(de) sijne
	werken En(de) dan solde de
	mensche gheern wyken .
	en(de) en mach / en(de) dan sullen
	sijne werke segghen / of se
	spreken konden . Wy sin sy-
	ne werke / he heeft ons
	<40va>
	ghewracht . wy willen myt
	em gaen int ewighe vuer . dat
	den duuelen bereit is / en(de) sijne(n)
	gheselle(n) . Soe sal ons toe ghe-
	secht werden Gaet en wech
	van my int ewighe vuer .
	En(de) dan wort de mensche en
	wech ghedaen / en(de) ghecruest
	en(de) ghenoech mishandelt in
	ewicheiden . en(de) wort da(n) quijt
	ghelaten van der ewigher
	vrouden / als nu(m)mer dat
	godlike ansichte an te schou-
	wen / en(de) in mistroest ewelic
	te bliuen van der ewigher
	verloesinghe Want salomo(n)
	secht Jn der hellen en is ghe-
	ne verlosinghe . ¶ Pylat(us)
	antworde Sal ic uwen
	coninck crucen . De iode(n) ant-
	worden . Wy en hebben ghe-
	nen coninck dan den keyser .
	En(de) do pilatus dat hoerde .
	wolde he den volc ghenoech
	doen . en(de) gaf em ih(esu)m ghegey-
	selt ouer . om te crucen / Am-
	brosius / de ziele des me(n)sche(n)
	is een coninck ouer dat li-
	cham . En(de) meynt . Wanneer
	de bose werke voer de doech-
	den gaen / so crucen wy onsen
	coninck . dat is onse siele .
	. Augustin(us) secht Als de onre-
	delicheit des mensche(n) boue(n)
	gaet . so segghen se . wyen heb-
	ben ghenen coninck dan den
	keyser / dat is de duuel / off
	sijne werke . en(de) segghen dan
	meer in oerre dawesh(ei)t . Ten
	is ghene ziele noch helle / noch
	<40vb>
	veghevuer . wy en achten daer
	nicht op . men mach scriuen
	wat men wil So wes ic nicht
	en sie / des en gheloue ic nicht
	. We heeft daer gheweest . de
	dat ghesien heuet En(de) mitten
	boesen woerden / wille / en(de) wer-
	ken / vaert siel en(de) licham beide
	tesamen ter hellen / na sunte
	augustin(us) woerden Ende als
	pilatus / dat is de duuel hoert
	dat wy na sijnen wille ghe-
	wracht en(de) gheleuet hebben .
	so doet onse here den duuel
	ghenoech en(de) ghift den me(n)sche(n)
	ouer in des duuels ghewalt .
	om ewighe crucinghe / ende
	gheiselinghe te liden En(de) hoer
	doch wat sunte bernt secht .
	wo redelic . dat se oer hoechtijt
	eerden / en(de) vierden . want se
	enen doetslagher / en(de) enen
	mordener quijt scholden om
	der hoechtijt wil . de se groet
	achteden . mer se en ontsaghe(n)
	em nicht . dat se also mit rade
	en(de) mit dade byna / van der
	eenre conplete tijt totter an-
	der nicht en rusteden / da(n) dat
	se onledich waren ouer den
	gherechtighen onnoselen ih(esu)m
	wo dat se oen ter doet bre(n)ghe(n)
	mochten mit groten onrechte .
	daer se so veel an wrachten .
	dat se ewelic gheschent moe-
	ten bliuen / en(de) versmaet van
	gode / en(de) van al der werlt .
	¶ Doe de ioden saghen dat
	pilatus onsen heren verant-
	worde / hadden se anxt dat he
	<41ra>
	oen quijt solde laten / so seech-
	den se Wy hebben ene ee / ende
	na der sal he steruen . Want
	he em de godes soen heitet
	Augustin(us) secht Recht so seg-
	ghen de bose menschen / De le-
	uen willen na oerre ghenoech-
	ten / en(de) vraghen nicht na der
	leer (crist)i / ende meynen ten is
	gheen god . wy en hebben ghe-
	nen coninck / mer ene(n) keyser .
	daer de boese gheest is by be-
	teikent / en(de) sullen hier nae-
	maels enen coninck hebben
	in der hellen / wer se willen
	of en willen / de se ewelic cru-
	cen sal . Augustin(us) of ambro-
	sius . wy sin alle kinder godes .
	onse vader / dat is onse here
	en(de) secht Ghelijc als wy al
	enen vader hebben . so hebbe
	wy oec al ene ee / daer wy
	ewelic na leuen ende sterue(n)
	sullen Ambrosius secht voert
	Des menschen ee / daer he
	ewelic by beholden blijft . en(de)
	daer al de scrift en(de) p(ro)pheten
	an hanghen / dat is god den
	heren to my(n)nen bouen alle(n)t
	dat de mensche ghedencken
	mach . en(de) sijnen euen me(n)sche(n)
	ghelijc em seluen / mit allen
	punten en(de) saken / en(de) nemelic
	voer den me(n)schen te bidden de
	em liden pleghen te doen / en(de)
	em dat guetlic te vergheuen
	om godes wil / en(de) geuen dat oec
	guetlic onsen heren ouer .
	. Want he secht . doer den pro-
	pheet Ghif my de wrake . en(de)
	ic sals iv ewelic lone(n) En(de) sijnen
	<41rb>
	vrent sal de mensche my(n)nen
	in god / want he gheformet <in HS: gheformet a.r.R. ergänzt> ghebeldet is
	na den beelde godes Ende also
	crighet de mensche daer aff
	een ewich loen / en(de) een ewich le-
	uen . want he na der ee ghe-
	leuet heeft En(de) augustinus
	secht So we sijnen brueder
	of sijnen euen mensche(n) nicht
	lief en heeft . noch ghene brue-
	derlike my(n)ne en bewijst . en(de)
	nemelic de gheen de oen ha-
	ten . als voersecht is / de sterft
	na sijnre wit . En(de) so mach he
	spreken mitten ioden / Wy
	hebben en ee / ende na der ee
	sal he steruen En(de) he meynt
	Also en can de me(n)sche nu(m)m-
	mer sijnen heren ende sijnen
	god lief hebben Want su(n)te
	iohan secht Of de mensche
	sijnen brueder nicht en my(n)-
	net den he siet . wo solde he
	dan onsen heren my(n)nen de
	he nicht en siet En(de) he secht
	oec op een ander stede Soe
	we secht dat he god myn-
	net . en(de) sijnen euen me(n)sche(n)
	hatet . de is loghenachtich
	. Want by der my(n)nen des eue(n)
	menschen leert men god
	my(n)nen Grego(r)i(us) secht Soe
	we de ee der my(n)nen nicht
	en heuet . de en darf sick
	nicht en kint godes heiten .
	mer en kint des ewighen
	verlieses En(E) dan so steruet
	he oec an der ee als de
	ioden onsen heren sterue(n)de
	wolden hebben ¶ De ioden
	<41va> <keine Seitenzahl!!!>
	seechden voert . Jst dat ghi
	desen quijt laet . so en sijdy
	des keysers vrend nicht . Wa(n)t
	een de sick enen coninck no-
	met te wesen . de doet teghen
	den keyser Jn nychodemus
	passie staet dat se seechden
	En(de) wy willent den keyser
	ontbeiden En(de) pilatus hadde
	sorghe dat he sijns ampts
	quijt solde werden . so dat he
	wt sijnen gueden opset den
	he iersten hadde veyl in ene(n)
	quaden wil / noch argher
	in dat snodeste werck voert
	. dat ye me(n)sche of richter
	ghewracht . Dat ons ter
	groter leer steet . als aldus
	Jst dat de me(n)sche een ghees-
	telic leuen annemet ende
	onsen heren te willen en(de) te
	danke leuen wil . so en ist der
	werlde vrent nicht na ver-
	stande der werliker lude /
	en(de) so sal men den ontsetten
	van den werliken guede en(de)
	nemen oen dat he heuet So
	denct de mensche . tis beter
	dat ic dat mijne beholde .
	en(de) leuer gode ouer in der
	ioden hande / dat is de ziele
	in des duuels banden / en(de)
	de oeren wil / dan ic van der
	werlt ghehatet werde / en(de)
	wt den mijnen ontsat wer-
	de / als pylatus voer besor-
	ghede / Mer so en leert su(n)te
	iacob nicht . daer he secht
	Soe we der werlt vrient
	wil wesen / de wort godes
	viant . De glose en(de) augustin(us)
	<41vb> <keine Seitenzahl!!!>
	seggen daer op Jst dat ghy
	oen quijt laet . so en sydy des
	keysers vrent nicht . want he
	em een coninck heit De ghees-
	telike sin mit augustin(us) woer
	den meynt aldus Jst dat ghi
	den alre liefsten wil ons here(n)
	doet . so en sydy des keysers
	dat is des duuels vrent nicht .
	Want he oen een coninc heit
	. Ambrosius secht Al de ghene
	de des verdienen dat se come(n)
	totten ewighen leuen / dat
	sin al coninghe / en(de) sullen ten
	lesten daghe ordelen en(de) richte(n)
	ouer alle menschen En(de) onse
	here is een ghewaer coninck
	. want daer steet van em ghe-
	screuen dat he is een coninck
	alre coninghe / en(de) een here
	alre heren . Des de ioden nicht
	en gheloefden / noch oec en
	doen de quade kersten / de bi den
	ioden beteikent sin . of snoder .
	dat is na den / dat se wal of
	quelliken leuen . Ambrosius
	secht Als de me(n)sche seer beghi(n)t
	te sorghen voer ghebrec . soe
	slacht he pilatus / ende valt
	ierstwerf wt sijnen gueden
	opset . den he ierst hadde in
	der dope des hillighen gheestes
	in den snoden wil . en(de) soe be-
	ghint oen de duuel te becore(n)
	scarpelic . als he pilatus dede .
	en(de) te hants daer na so coemt
	he mitten quaden wil int sno-
	de werck als pilatus dede .
	En(de) so beghint oen de duuel te
	toenen ende te binden en(de) vast
	<42ra> <keine Seitenzahl!!!>
	te holden / ende dan ter stont
	so coemt he mitten quade(n) wil
	en(de) mitten snoden werken in
	de alre snodeste ghewonte / en(de)
	leuert sijn siele mit allen ouer
	den duuel / als pilatus onsen
	heren den ioden ouerleuerde
	En(de) so sadelt de duuel dan den
	menschen / en(de) holt / oen seer
	vast . dat he hier selden guet
	doet of nu(m)mer / en(de) voertan
	so voert he oen in de ewighe
	pine / daer nicht en is dan
	mistroest . dat al coemt va(n)
	sorghe des eerdesche guedes .
	dat onse here seer verbeit
	in den eua(n)gely . daer he secht
	Ghi en sult nicht sorghe(n) wat
	ghi eten / of drincken / of cle-
	den sult . want iv hemelsche
	vader weet al wes iv noet is
	en(de) de salt iv al besorghen .
	¶ Doe vraghede pilatus
	ih(esu)m / wen he weer / Daer he
	nicht op en antworde Crisos-
	tom(us) secht Recht also sal den
	menschen ghevraghet wer-
	den . als he mitten vijf dwa-
	sen ionferen cloppet en(de) secht .
	Heer heer doet ons op Soe
	sal de here seggen Vorwaer
	ic en ke(n)ne iv nicht Ghelijc
	als pilatus onsen here(n) vra-
	ghede wen he waer recht
	of hijs nicht gheweten en
	hadde En(de) dat dede em sijne
	grote ghierich(ei)t dat he dat
	nicht beke(n)nen en konse / Wa(n)t
	he seer besorghede dat oen de
	keyser van sijnen richtampt
	<42rb> <keine Seitenzahl!!!>
	setten solde En(de) daer om en
	wolde em onse here nicht
	antworden secht augustin(us)
	want he wal wist dat pi-
	latus een kint der verdoem-
	nisse was . Want wat men
	den leert of secht dies nicht
	gheern en hoeren noch oec
	nicht beliuen en willen .
	dat is te vergeues ghear-
	beit en(de) gheleert Als onse
	here eens sijnen iongh(er)en
	toe seechde . mer he meynde
	ons allen / en(de) sprac Ghy
	sult weten de verborghenh(ei)t .
	des rikes godes / mer den
	anderen salment <sic> segghe(n)
	in parabolen / op dat den
	onverstandelen en(de) dies
	nicht <gestr.: en> weten en willen .
	nicht weten noch v(er)staen
	en sullen / en(de) op dat se sien
	de nicht en sien / en(de) hore(n)de
	nicht en verstaen . Dat
	ons sunte gregorius oec
	verclaert . en(de) secht Soe
	wes men den onwisen of
	willens den onverstande-
	len leert of secht . dat is
	al om nicht . en(de) daer om
	secht he salment <sic> em on-
	bekentlic seggen mit lut-
	tel woerden . so sin se des
	te vreden . so gheedt em
	daer na int eynde na der
	onbekentheit En(de) den wy
	sen en(de) verstandelen sal
	ment segghen / en(de) bedude(n)
	na den besten synne en(de)
	gueder verstandenisse(n)
	<41va>
	op dat he sijne guede werke
	tot enen gueden eynde brenge
	¶ Do seechde pilatus Waer
	om en antwortstu <in HS: zweites t ü.d.Z. ergänzt> my nicht
	En(de) woetstu nicht dat ick
	des macht heb dy te cruce(n)
	of dy te verlosen Johan
	guldemont secht Dat vle-
	esch is een hoeft in desen
	leuen / en(de) een here beyde
	ouer de siele en(de) ouer dat
	licham En(de) aldus dan na
	enen gheesteliken syn mit
	augustin(us) woerden so secht
	de redelicheit . en(de) de v(er)stan-
	delheit des menschen totter
	sielen / en(de) totter co(n)sciencie(n)
	de somtijt seer ruem is . Waer
	om en antwortstu <in HS: antwordtstu; d gestr.> my
	nicht . dat is waer om en
	helpestu my nicht / dat ic
	de werlt . den duuel / en(de) dat
	vleysch wederstae ende
	mijne quade zeden achter-
	laet en(de) begheue . en(de) kier
	my tot doechden / en(de) totten
	wille ons lieuen heren te
	doen / en(de) te beleuen mit al
	mijnre macht En weetstu
	nicht dat ickes macht heb
	dy te crucen . dat is in der
	hellen mitter ewigher pine(n)
	of dy te verlosen van alre
	sorghen en(de) liden na desen
	leuen So meynt crisosto-
	mus en(de) secht . dat een yeghe-
	lic ontfanghen sal guet of
	quaet na sijnen verdienten
	<41vb>
	. en(de) secht voert So wes dat
	licham ghedacht . ghewracht
	of ghesproken heeft . daer
	sal beide siel en(de) licham euen
	ghelijc mede ghepijnt werde(n)
	. of ewighe vroude hebben En(de)
	crisostom(us) secht op de voer-
	seechde pilatus woerde Och
	pilate pilate do du dat be-
	kenste dattu doecht Haddest
	moghen doen / en(de) nicht en
	dedes / so wete dattet dijnre
	onwetenheit schult nicht en
	was Och daer salstu ontsich-
	like pine voer liden / mer dan
	ye op eertrike ghelede(n) wart
	. wanttu dat ghedaen hebste
	<gestr.: re> mit willen en(de) mit gueden
	berade Sunte bernt secht .
	So we dat mit willen / ende
	mit gueden berade / een doet
	sunde doet . de sal twiuoldighe
	pine liden voer de ghene de
	se onwetende doen . Nochta(n)t
	en kan sick nyemant daer
	mede ontschuldighen / dat he
	onwetende sundighet . Want
	een yeghelic is schuldich te
	weten . waer he doecht off
	ondoecht mede doet . Want
	daer steet ghescreuen / Wie
	nicht en weet . de en sal nicht
	gheweten werden / Dat is . he
	en sal mit gode nicht verblijt
	werden in der ewicheit ¶ Jh(esu)s
	antworde em Du en haddest
	ghene macht ouer my / en(de)
	weer se dy nicht <gestr.: b> van bouen
	ghegeuen Daer om sundi-
	<42ra>
	ghen se meest de my dy ouer
	leuerden / Galienus een mey-
	ster in der naturen secht Al
	de leden des menschen / ende
	dat alinghe licham wort ghe-
	spijst en(de) gheuoedt va(n) bouen
	doer dat hoeft En(de) meynt
	. Dat hoeft is een coninck / en(de)
	een heer ouer dat ganse li-
	cham So meynen oec de <gestr.: i>
	meysters / en(de) leerers <in HS: zweites e ü.d.Z. ergänzt> als ioha(n)-
	nes crisostom(us) en(de) ander lee-
	rers / dat onse here is een co-
	ninck ouer allent dat is . of
	ye was . en(de) segghen So wat
	doechden of waluaert de men-
	sche heuet . of crighen mach .
	dat coemt em al van bouen
	als van den vader in der
	ewicheit . En(de) daer om secht
	crisostom(us) voert So sal de
	mensche altos de ghedachte(n) .
	dat herte / en(de) al sijn wtterste
	memorie opwert te hemele
	hebben . om te louen ende te
	danken / en(de) te eeren <in HS: zweites e ü.d.Z. ergänzt> gode al-
	mechtich / van allent dat
	he ons ghedaen heeft . ende
	begheeren vlitelic al daer
	in onse erfnisse te come(n) . Daer
	ons altoes na verlanghen
	sal . Als men scrijft van sun-
	te martijn / en(de) van veel meer
	hillighen / de altoes dat an-
	sicht opwert hadden / ende
	seer begheerden daer te co-
	men / Ende want ons gheen
	doechde ghecomen en van
	so en moet ons van bouen
	. comen . so sulle wy dat herte
	<42rb>
	altos opwert hebben ghe-
	lijc als men in der missen
	singt . Hebt iuwe herten
	opwert Sunte pauwel
	scrijft oec in sijnen epistole(n)
	en(de) secht Soeket dat ou(er)ste
	guet . en(de) smaect dat boue(n) is .
	Want wy en hadden gheen
	macht . noch gheen doechde(n)
	en worden se ons va(n) boue(n)
	nicht ghegeuen als onse
	here pilatus to seechde En(de)
	daer om sundighet he meer
	de my ouergheleuert heeft .
	dan du . Dat meynt augusti-
	nus aldus De ghene de den
	menschen quellic radet . en(de)
	wal bet wetet . en(de) dat beste
	nicht en leert sinen euen
	menschen / als een yeghelic
	schuldich is te doen / de sundi-
	ghet meer dan de ghene de
	daer misdoet . nochtant sul-
	len se beide ghepinicht wer-
	den En(de) sunte augustijn mey(n)t
	daer oec mede de prelaten
	en(de) cureyten de daer schuldich
	sin oeren ondersaten en(de) alle(n)
	menschen dat beste te wisen
	en(de) te leren . en(de) en doen se des
	nicht . so sundighen se meer
	dan de anderen / en(de) so vare(n)
	se tesamen ter hellen ende
	so leydet de ene blinde den
	anderen en(de) vallen tesamen
	in de grauen Als de here
	seluer in den eua(n)gely secht
	En(de) se ontsien meer de men-
	<42va>
	schen dan god als pilatus dede
	en(de) verleyden oer volc mit
	quaden exempelen en(de) boser
	leer . en(de) varen daer na ter
	hellen mit ziele en(de) licham
	¶ Do had de duuel ghewilt
	dat men ih(esu)m quijt ghelate(n)
	hadde . en(de) versocht dat an
	pilatus wijf mit dromen .
	en(de) se seechde dat voert pi-
	latus . Augustin(us) secht De
	duuel had den menschen
	eens / dat sijne af gheroeft
	in den paradise mit enen
	wiue / als mit eua doe se
	dat ghebot brack . en(de) dat
	had he nv oec gheern ghe-
	daen . mer de milde guder-
	tirnh(ei)t . ons heren benamt
	altemael Dat steet ons ter
	leer . dat wy des duuels be-
	coringhe sullen wederstaen
	en(de) volghen der leer ons here(n)
	en(de) hueden ons voer de ghe-
	ne de ons ydelheit leren .
	en(de) voer al de ghene de ons
	trecken willen van den
	dienst ons heren / ende van
	den ewighen leuen . Want
	wo hillich dat dauid was
	de vrouwen becordene(n) noch-
	tant . en(de) brachten oen tot
	groten sunden / want he in
	oncuescheit viel myt eens
	mans wijf des wiues man
	vrias voersetten in den
	stride daer he doet bleff .
	<42vb>
	En(de) also brack he twee der ghe-
	bode / als mit oncuesch(ei)t . en(de) mit
	dootslach En(de) daer om bat he
	in den psalm . do he em des
	meer hueden wolde Jc hebbe
	mijne voete omghekiert va(n)
	allen quaden weghe . op dat ic
	hueden wolde dijne ghebode .
	En(de) he secht daer een wenich
	voer . De boesen v(er)telden my
	al fabulen . meer nicht een
	woert van dijnre ee Ende
	aldus so steet ons al to eenre
	leer . op dat wy ons hueden
	voer dat quade / en(de) doen dat
	guede . so moghte wy <in HS: y aus e korrigiert> de ewi-
	ghe vroude besitten Als da-
	uid oec in enen psalm secht
	Neyghet iv van den quaden
	en(de) doet dat guede Crisosto-
	mus . Wanttet de duuel node
	hadde ghehadt dat de men-
	sche verloest had gheworde(n) .
	en(de) so wat he nicht en can
	volbrenghen . dat hoept he
	mitten wiue te volbrenghe(n) .
	want adam om euen wil
	dat ghebot brack . so meyn-
	de he pilatus solde oec om
	sijns wiues wil onsen here(n)
	quijt hebben ghescholden .
	Mer de ghiericheit was te
	groet in pilatus herte / ende
	daer om behoeft em een
	yeghelic wal te hueden voer
	pilatus / voer den duuel . voer
	dat wijf / en(de) voer iudas De
	duuel dat is de houerdich(ei)t
	<43ra>
	Dat wijf is de oncuescheit
	Judas ende pilatus sin die
	ghiericheit Wt welke(n) drie(n)
	sunden veel quader sunden
	spruten ¶ Do pilatus sach
	dat he nicht en vorderde va(n)
	enighen quijtschelden ons
	heren so wyesch he sijn han-
	de / en(de) seechde Jc bin onschul-
	dich van den blode deses me(n)-
	schen . Het was daer ene ghe-
	wonte / so we dat eenre sake(n)
	onschuldich was / de wiesch
	sijn hande voer al den volke
	openbaerlic . op dat he des
	v(m)mers onschuldich solde we-
	sen . Sunte augustin(us) secht
	Al dat water des meers en
	hadde pilatus nicht schoen
	moghen maken / noch was-
	schen / want he wart van
	den ioden van hat en(de) van
	nijt ghedodet . en(de) daer o(m)me
	se wolde pilatus / des dodes
	onschuldich wesen / want he
	meynde . wes he dede / dat he
	dat mit rechte dede / mer he
	en wiste dat wterste recht
	noch nicht En(de) dat steet ons
	daer om ter leer . dat wy
	onse penitencie de ons ghe-
	sat wort . of de wy va(n) ons
	seluen annemen / mit open-
	baer nicht doen en sullen .
	noch mit ghenen berome(n) .
	mer wy sullen ons onse
	sunde leet laten wesen / en(de)
	biechten / en(de) beteren se na
	ons priesters rade Dat
	<43rb>
	pilatus em reynighen wol-
	de mit wasschen . dat was
	in em seluen guet na der
	ghewonten des landes . mer
	sijn herte . en(de) sijn synne wa-
	ren van bi(n)nen quaet / ende
	mit groter ghiericheit be-
	uanghen . also dat he sorghe-
	de van den keyser ontsat
	te werden van sijne(n) ampt
	en(de) daer om en betaemdet
	em nicht Des ghelijcs doen
	noch veel menschen / de em
	des paeschens reynighen
	mit biechten / mit penite(n)cien
	na der ghewoenten / mer
	dat herte en meynt <in HS: meynte; e gestr.> des niet .
	want se te hant na paes-
	schen weder doen dat se
	voer ghewonlic weren te
	doen . en(de) hebben anxt van
	der werliker gheselschap
	ontsat te werden / wolden se
	gheestelic leuen / En(de) de biecht
	noch penitencie en batet em
	nicht veel . want se gheen
	guet opset ghehadt en hebbe(n)
	Sunte bernt secht De men-
	sche moet v(m)mers drie pun-
	ten in den sy(n)ne hebben den
	de biechte helpen sal ten ewi-
	ghen leuen te comen / Dat is
	dat he de sunden claerlike
	biechte . sonder enighe bewy(m)-
	pelinghe . so als he de ghedae(n)
	heeft / en(de) lieuer den doet te
	steruen / dan enighe doot su(n)-
	de meer te doen / en(de) willich-
	lic en(de) starkelic te doen myt
	enen gueden opset so wat
	<43va>
	boete men em daer voer set-
	tet En(de) dat solde wesen na
	den ghescreuen rechte voer
	elke doot sunde seuen iaer in
	penitencien . als grego(r)i(us) tuegt
	Mer onse moder de hillighe
	kerke / set dat ghenoechdoen
	in bescheidenheit des preisters <in HS: zweites r ü.d.Z. ergänzt>
	in allen su(n)den heymelic of
	openbaer / mit enen redelike(n)
	ansien des sunders / sijns sta-
	tes / en(de) sijns vermoghe(n) En(de)
	want pilatus mit quader
	gheselscap o(m)me ghinc daer
	he ewelic om verdoemet
	wart . daer om leert ons
	thomas van aquinen seer
	te schuwen quaet gheselscap
	. Want quaet gheselscap
	doet dicke ghewo(n)nen guet
	achter bliuen / en(de) ghelaten
	quaet weder opheffen ¶ Doe
	namen de ioden den doot
	ons heren op em / en(de) seechde(n)
	Sijn bloet coem op ons en(de)
	op onse kindere Augustin(us)
	Hoert doch wat schoenre
	erfnisse se oeren kinderen
	lieten / en(de) oeren nacomelin-
	ghen . daer se altesame(n) ewe-
	lic om verloren sullen we-
	sen en(de) bliuen Recht alsoe
	doen de ghene / de dat eerd-
	sche guet weruen / wy(n)nen
	en(de) crighen waer se moghe(n)
	en(de) rapent te samen en(de) dri-
	uen daer groten arbeit om .
	als de ioden om ons heren
	doot dede mit loghentael
	woeker / voercoep / en(de) loesh(ei)t
	<43vb>
	en(de) waghen daer lijf en(de) ziele
	om . op dat se oeren kinderen
	veel an eruen moghen / en(de) de
	werden dan recht gheeeruet
	als der ioden kindere en(de) oer
	achterlaet . Want dat bloet
	(crist)i blijft an em verlore(n) / alst
	an den ioden dede / en(de) vader .
	moder en(de) kindere varen te-
	samen ter hellen en(de) werden
	mitten ioden gheloent / ende
	oec al de nacomelinghe de
	dat guet besitten Want nye-
	mant en werden sijne sunden
	vergeuen . dat onrechte guet
	en sy eerst weder ghekiert
	Als onse here in den eua(n)gely
	secht En(de) wy en sullen myt
	recht na der rechter ordina(n)-
	cien der hilligher scrijft na
	ghenen eerdschen guede vor-
	der staen dan onse noetdruf-
	te eysschet . want dit eerdsche
	guet en is onse nicht / mer tis
	ons gheleent Het hoerde den
	anderen toe / dat wy hier von-
	den en(de) wy sullent oec den an-
	deren laten als wy van hier
	sullen moeten scheiden / Waer
	om wille wy dan ons en(de) onse
	kindere setten in aldus grote
	perikel ? Ons en hoert daer
	nicht meer af dan onse noet-
	druft . dat wete wy wal / en(de)
	dat sien wy wal . Want al on-
	se guet / dat sin al in den hemel
	Daer om co(n)nen wy wat gue-
	des ghedoen dat sal ons wal
	gheloent werden En(de) do seech-
	den se en(de) begherden dattet
	bloet ons heren queem op
	<44ra>
	em ende op oer kindere Also
	secht crisostom(us) sal dat bloet
	ons heren comen ten gherech-
	ten ordel / en(de) ter ewigher pine(n) .
	allen heyden / ioden / en(de) oec alre
	meest . op de quade kersten de
	in dootsunden ghestorue(n) sin
	en(de) na den gheboden godes
	en(de) der hilligher kerke(n) nicht
	gheleuet en hebben de sullen
	ewelic te samen v(er)doemt bli-
	uen Ende op onse kinder Dat
	meynt grego(r)i(us) dat de ghene
	sin de den quaden wech na vol-
	ghen den de ioden / heyden / en(de)
	quade kerstene voer hebbe(n)
	ghegaen . de sullen al ter
	ewigher pinen navolghen
	ghelijc een kint sijnre moder
	of vader na volcht . so waer
	se hen gaen Salomon leert
	dat een yeghelic schuldich is
	sijne kinder te leren in drier-
	ley wijs / dat is te leren . te
	wysen / en(de) oec te dwinghen
	Als in der wijsheiden boeke
	staet ghescreuen . dat he sy-
	nen soen mit woerde(n) leerde
	den anxt godes voer oghen
	te hebben . Want daer steet
	ghescreue(n) Dat beghin der
	wijsheit is de anxt godes
	En(de) he leerde oen mit wise(n)
	of mit gueden exempelen .
	de he em na heite volghen
	Als de gherechte war(er) salo-
	mon dat is onse here ih(es)us
	(crist)us heeft ghedaen ende
	ghesproken / Een exempel
	heb ic iv ghegeuen / dat ghi
	<44rb>
	. des ghelijcs doen sult Ende
	salomon leerde oec sijnen
	soen / mit dwinghen . Want
	he oen dwanck mit rechter
	sueticheit . en(de) zedicheit . en(de)
	oec wal mit hardich(ei)t . alst
	noet was . En(de) also heeft
	onse here oec ghesecht in
	den eua(n)geli Dwinct se in te
	gaen / Daer he mede meynde
	int rike godes En(de) mit suetiche-
	den / als onse here oec ghe-
	secht heeft Mijn iuck is zue-
	te / en(de) mijne borden is licht
	En(de) aldus solde een pastoer
	oec sijne gheestelike kinder
	dwinghen / mit gueden woer-
	den / mit exempelen va(n) gue-
	den leuen / en(de) mit bedwan-
	ghe / en(de) harde penitencie .
	op dat dat bloet ons heren
	dat is dat ordel ons heren
	nicht en come op sijn onder-
	saten / dat sijn gheesteli-
	ke kinder / en(de) oec op em Au-
	gustin(us) Een mensche sal al-
	so sijne kinder / dat is sijn
	ziele en(de) leuen dwinghe(n) mit
	woerden / werken / en(de) wysen
	myt ynnighen ghebeden .
	mit exempelen . als dat
	woert godes gheern te hoere(n) .
	mit dwanghe / als vlitelick
	dat te beleuen / op dat dat
	bloet ons heren / noch sijn
	strenghe ordel . nicht en co-
	me op lijf en(de) op ziele ¶ Doe
	leuerde pilatus den riddere(n)
	ih(esu)m ouer om oen te crucen .
	en(de) liet barraban quijt / de
	<44va>
	van manslacht was gheua(n)-
	ghen . Ons terleer <sic> secht ihe-
	ronim(us) . dat wy van ons sul
	len doen / onse boese werken
	als barraban / en(de) sullen doech-
	delike saken annemen / en(de) gue-
	de werke oefenen leren / en(de)
	by ons holden / als (cristu)m Au-
	gustin(us) secht By pilatus is
	beteikent schone woerde so(n)-
	der werke als pilatus den
	ioden gaf . En(de) also doen oec
	nv de prelaten en(de) pastoren
	Voert secht augustin(us) By
	den ridderen is beteikent
	hat en(de) nijt ouerspil / ende
	den euen menschen te ver-
	drucken . als de riddere on-
	sen heren deden / den se van
	hat . en(de) nijt doededen Ende
	also ghelijc doen nv de weer-
	like ridders / de mit oeren
	bosen leuen gode onteeren .
	en(de) oer eue(n)menschen <sic> de se
	mit groter doechden bescher-
	men en(de) my(n)nen solden / die
	verderuen se nv mit groter
	ouermodicheit . en(de) ghelike(n)
	oec den ridderen de onsen
	heren cruesten / daer se nv
	ewelic om ghecruset sullen
	werden in der hellen Su(n)te
	bernt secht By barraban
	is ons beteikent als de ghe-
	ne de in doetsunden ligghe(n) .
	ende en willen sick nicht be-
	teren / de sin quijt gheschol-
	den van alre vrouden / als
	onse here secht By (cristu)m sijn
	beteikent de guede menschen
	<44vb>
	de in den staet der gracien
	sin en(de) willen em truwelic be-
	teren / en(de) doen dat beste na oere
	macht . de sullen een ewich le-
	uen hebben . als onse here den
	beloeft heuet Mer crisosto-
	mus leert ons . dat wy (cristu)m
	in onsen herten / en(de) mit onsen
	leuen gheuanghen holden .
	en(de) dat wy barraban mitten
	duuelen / en(de) mit sijnen quade(n)
	werken van ons kieren . op
	dat wy mit (crist)o altoes mo-
	ghen regnieren ¶ Doe name(n)
	de ridders ih(esu)m en(de) leyden oen
	in de vierschaer / en(de) toghen
	em dat purper cleet wt . en(de)
	toghen em sijne cleder wed(er)
	an / en(de) bespotten oen / ende
	sloghen / en(de) speghen em in sijn
	aensicht Jn welken voerscre-
	uen woerden / alte veel guets
	en(de) gueder leren sin beteike(n)t
	De glosa secht na der werlt
	te spreken / dat de ridderen
	noch sommich also doen .
	want se nement den arme(n)
	af / den se wat gheue(n) solden
	dat is (crist)us . Want he secht .
	wat ghi den armen doet .
	dat doe ghi my / En(de) se neme(n)
	em er guet / en(de) gheuent
	oeren knechten / op dat se
	de armen mede verderuen
	en(de) schy(n)nen solden / en(de) slaen
	se en(de) vanghen / de se bescher-
	men en(de) doechde doen solden .
	daer se seer quellic an doen
	. Want de sunde ropet in den
	hemel wrake ouer al de
	<45ra>
	ghene de oeren ondersaten
	of den armen oer haue / of
	oer guet nemen / of afhen-
	dich maken sonder reden
	of sunder bescheyt . of oeck
	sonder enich recht Mer se
	solden doen als in den eua(n)ge-
	ly ghescreuen steet . Dat is
	se solde(n) gode laten of gheue(n)
	dat em toehoert . ende den
	keyser gheuen dat em toe-
	hoert Glosa . Dat is / dese
	werlike heren solden oer
	rechten boren / en(de) ontfanghe(n)
	also veer als se recht en(de) rede(n)
	hebben / en(de) mit gode doen mo-
	ghen / en(de) oec nicht vorder .
	En(de) oeren ondersaten solden
	se oec laten / dat em toehoert .
	en(de) mit gueden rechte ende be-
	scheidelic omgaen / en(de) leuen .
	als sijt teghen gode verant-
	worden willen / en(de) dencken
	dicke dat onse here in den
	eua(n)gely secht . Mitter seluer
	maten daer ghi mede metet .
	daer sal iv weder mede ghe-
	meten werden Oec secht
	onse here ter ander stede .
	Jc wil hebben barmhertich(ei)t .
	en(de) ghene offerhande Glosa
	Dat is aldus te verstaen My
	is anghenamer / en(de) ontfanc-
	liker dat ghi barmhertich
	sijt op iv seluen / en(de) ouer iv
	euen menschen / dan of ghy
	wt gueder heren offerden
	manigherhande offerha(n)de
	¶ Na den gheestelike(n) syn .
	so heeft onse here vierleye
	<45rb>
	ridderen . als sunte grego(r)i(us)
	secht . He heeft ridders de
	noch striden / als in der werlt
	en(de) hopen te verwinnen / He
	heeft ridders in der hellen
	de ghestreden hebben / ende
	verwo(n)nen sin . He heeft
	oec ridders in den veghe-
	vuer / de gheua(n)ghen ligghe(n)
	en(de) ghestreden hebben ende
	en hebben em nicht manli-
	ke gheweert / en(de) sin so noch
	gheuanghen / mer se sullen
	quijt werden Oec heeft he
	ridders in den ewighen le-
	uen . de hier in der werlt
	ghestreden hebben / en(de) hebbe(n)
	den zeghe des ewighen le-
	uens verdient . en(de) sulle(n) ghe-
	croent werden van ewen
	tot ewen En(de) daer em soe
	laet ons (cristu)m nemen in
	onsen herten / en(de) annemen
	een ridders staet / en(de) striden <in HS: r in rot ü.d.Z. ergänzt>
	vromelic teghens den duuel .
	teghens de werlt . en(de) teghe(n)s
	onse eyghen vleysch ende te-
	ghens alle becoringhe / op
	dat wy mit (crist)o ghecroent
	moghen werden Mer nyema(n)t
	en wort daer ghecroent . dan
	de vromelic stridet Bernard(us)
	secht Dan nemen wy (cristu)m
	en(de) leydenen in de vierschaer
	als wy in onser conscienscien
	in gaen / en(de) weyden dat qua-
	de wten guede / als mit biechte(n) .
	en(de) trecken onse purpuer cleet
	wt . dat is en sacht en(de) derten
	leuen / daer men de helle mede
	<45va>
	verdient . Als de rike man
	dede. daer onse here af secht
	de leckerlic at / en(de) mit pur-
	per ghecleet was Ende wy
	sullen onse cleder an trecke(n) .
	dat sijn onse cleder der on-
	noselheit . de wy in der dope
	hebben ontfanghen Soe
	slae wy den duuel voer sijn
	hoeft . en(de) bespotten / en(de) bespy-
	en oen in sijn ansicht . als
	wy guede werke doen / en(de)
	laten de quade werke . Als
	ons de p(ro)pheet in den psalm
	raet . ende leert . daer he al-
	dus secht . Neighe van den
	quade / en(de) doe dat guede . /
	. Augustin(us) secht De ioden
	bespotteden onsen heren toe
	drien tijden Ten iersten in
	der nacht toe annas hues .
	dat beduet ons dat wy oen in
	der duesternisse daer aff
	dancken en(de) louen sulle op
	dat wy beschermet moghe(n)
	werden van der ewigher
	duesternisse der nu(m)mer eyn-
	de en wort En(de) daer om sulle
	wy des nachtes opstae(n) en(de)
	danken oen . woe dat he om
	onsen wil bespottet is ghe-
	west of des auents in der
	duesternisse / Crisostom(us) .
	secht Want wy duester va(n)
	der godliker varstandenisse
	sin van onser ghebuerte
	tot onsen twintichste(n) iaren
	toe / of so veel / so doet men
	ons kersten / en(de) holtmen <sic>
	ons ter scholen / en(de) wijst /
	<45vb>
	en(de) leert ons te doen den wille
	ons heren / om te bekennen
	den wech . de totten lichte
	leydet . dat god seluer is Ten
	anderen mael waert he be-
	spot voer herodes / de em in
	spot een wit cleet antoech .
	en(de) dat was des morghens
	vroe / so sulle wy ons to gode
	kieren / en(de) louen en(de) danken
	em / dat he ons voert den
	dach beschermen wil voer
	dootlike sunde / en(de) voer allen
	hinder / en(de) danken em des
	bespottens en(de) al sijns lidens .
	Crisostom(us) Als dat licht in
	ons coemt / en(de) wy godlike
	verstandenisse crighen . soe
	sulle wy onsen wil / en(de) wer-
	ke voert schicken totter ere(n)
	godes / en(de) tot sijnen gheboden
	En(de) danken onsen lieuen here(n)
	des bespottens en(de) al sijnre bit-
	ter passien / de he om onsen
	wil gheleden heeft En(de) wa(n)t
	pilatus en(de) herodes sick daer
	mede onder een verenichden .
	en(de) vrienden . so sulle wy ons
	oec vrienden en(de) verenighe(n)
	mit onsen heren / en(de) senden
	em offerhande der doechden
	en(de) doen den willen godes . ghe-
	lijc als pilatus onsen heren
	herodes sende de een hoeft
	was alre doechden / en(de) versoe-
	nen ons mit gode / op dat wy
	mit em besitten moghe(n) dat
	ewighe rijck Ten derden ma-
	le waert he bespot doe se
	em dat sceptrum in sijn ghe-
	benedide hant gauen / dat
	<46ra>
	. binnen hol was / en(de) grueten
	oen en(de) seechden God gruet iv
	coninck der ioden / en(de) sloghe(n)
	oen an sijne ky(n)nebacken / en(de)
	dat ghescheide hoghe op den
	dach Ons ter leer als augus-
	tin(us) secht Als wy op onse da-
	ghe ghecomen sin / ende veel
	gueder reden en(de) verstande-
	nisse hebben / so sulle wy on-
	sen lieuen heren danke(n) en(de)
	louen / des onverdienden en(de)
	onweerdeliken slaghes / en(de)
	grueten oen als enen heren
	alre heren / en(de) enen coninck
	alre coninghe / en(de) bidden em
	my(n)nentlike wt gronde ons
	herten / dat wy mit em besit-
	ten mohen dat conincrijck
	des ewighen leuens En(de) wa(n)t
	dat reit binnen hol was / oen
	te schempe / des sulle wy oen
	dancken / en(de) bidden dat wy
	vol moeten werden der god-
	liker my(n)nen / en(de) alre doechde(n)
	En(de) des ky(n)nebacken slaghes .
	daer sulle wy oen oec seer
	en(de) grotelic of danken / ende
	slaen voer onse herte myt
	groten rouwe voer onse
	sunden . en(de) biechten / en(de) bete-
	ren se . en(de) wesen in den wille(n)
	de nu(m)mer te doen So secht
	augustin(us) . so sin ons mitte(n)
	slaghen al onse sunden af
	gheslaghen ¶ En(de) pilatus
	gaf ihesum den ioden ouer
	om te crucen En(de) se leech-
	den ih(esu)m voer pilat(us) hues
	<46rb>
	een swaer cruce op sijnen
	hals / om oen wtter stat te
	leyden / en(de) te crucen Augusti-
	nus Onse here wart daer
	wter poerten gheleyt . nicht
	heymelic . mer openbaerlic
	allen menschen te hulpe / de
	sijns begheerden En(de) oec me-
	de dat wy onse synne slute(n)
	sullen van ondoechden / dat
	is buten der poerten / der hel-
	len te bliuen na der glosen
	En(de) mit dien ouergeue(n) ouer-
	gaf pilatus al sijne salich(ei)t .
	Ons ter leer . soe wat liden
	of ongheual ons toecoemt
	onsen herten hebben / en(de) by
	ons holden / op dat wy py-
	latus nicht en slachten En(de)
	wy sullen onse cruce op on-
	sen hals nemen / en(de) na vol-
	ghen onsen heren / als he sel-
	uen ghesecht heuet in den
	eua(n)gely Sunte grego(r)ius
	secht Als wy de passie ons
	heren ouerdenken mit me-
	deliden / en(de) smelike woerde
	van onsen euen me(n)schen
	guetlic liden en(de) verdraghe(n)
	om godes wil . so draghen
	wy onse cruce mit onsen
	heren En(de) so we sijn cruce
	ganselic . en(de) volcomelic dra-
	ghen wil . de moet sijn leue(n)
	lanck sijne lede binden en(de)
	dwinghen van alre werli-
	ker ghenoechtden / en(de) sonder-
	<46va>
	linghe van groten ghenoech-
	ten de teghen de tien ghebode
	godes sin / en(de) der hilligher
	kerken / Want et leydet ma-
	nich marteler leuen in deser
	tijt . de nochtant nicht ghe-
	dodet en wort En(de) dat is daer
	om / want he sijnen wil en(de)
	ghenoechte ouerghift o(m)me
	godes wil / en(de) draghet sijn
	cruce . en(de) crighet marteler
	loen Su(n)te augustin(us) secht
	. We dat liden (crist)i stedelic in
	sijn herte heeft . so veel als
	he vermach / de draghet dat
	cruce mit onsen here(n) Ber-
	nard(us) secht Recht tohants
	do pilatus onsen here(n) ouer-
	gaf den ioden / do ouergaf
	he ene ewighe vroude / ende
	annam een ewighe pine .
	En(de) he secht oec voert . dat
	alsoe oec doen al de ghene .
	de een guet leuen bego(n)nen
	hebben / en(de) laten dat staen
	en(de) begeuent . en(de) annemen
	een werlic leuen . den is bereit
	dat selue loen ten sij dat se
	em claerlic biechten / en(de) em
	scarpelic beteren . of se wer-
	den mitten duuelen ghecru-
	cet . mit ewigher pinen .
	. Pilatus hues was do ter
	tijt dat richtehues Ambro-
	sius secht Geestelic te ver-
	staen en(de) tot onser leer . so
	is pilatus hues te v(er)staen
	dat dal van iosephat ten
	lesten daghe voer dat ghe-
	richte (crist)i En(de) dan secht he
	<46vb>
	voert wort den verdoemde(n)
	een alte swaren cruce op den
	hals ghelecht . als onse here
	seluen sal spreken Gaet ghy
	vermaledide int ewighe
	vuer . dat se draghen moten
	ewelic en(de) v(m)mermeer myt
	veel oneyndeliken pinen .
	Dat is gheestelic te v(er)staen
	als ambrosius secht Se wer-
	den gheleyt wt alre ghenoech-
	ten / en(de) wt alre vrouden / en(de)
	wt / allen hope en(de) troest des
	hemelschen heers / wter stat
	van ih(e)s(usa)l(e)m / dat is wtter stat
	des vreden / en(de) dat leeflick
	godlic aensicht nu(m)mer an te
	schouwen . mer in enen ewi-
	ghen mistroest te bliue(n) / en(de)
	sonder eynde altos mitte(n) du-
	uelen altoes versellet te we-
	sen . mit veel pinen ¶ Ende
	daer quam gaen een man va(n)
	enen dorpe / en(de) heyte symon
	syreneus . den grepen de ioden
	by bedwa(n)ghe / dat he ihesum
	dat cruce solde helpe(n) draghen
	. Ausustin(us) en(de) iheronim(us) seg-
	ghen daer beide een schoen
	woert op tottes mensche(n) be-
	hoef de sick beteren wil ende
	nemen dat cruce ons heren
	oec op sijnen hals . mitten li-
	den (crist)i te ouerdenken / ende
	gheern lijdt en(de) verdraghet
	smelike woerde / en(de) oec slaghe <in HS: h ü.d.Z. ergänzt>
	van sijnen euen menschen
	om godes wil So wort de
	godlike hulpe daer to ghe-
	dwonghen / en(de) onse here co-
	met seluen van|den <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> dorpe
	<47ra>
	dat is wten hemel / en(de) helpt
	den menschen sijn crues dra-
	ghen trouwelic / so dattet den
	menschen al cleyn en(de) licht
	dunct wesen / dat te voren
	swaer en(de) groet was En(de) als
	paulus secht Jc en verblide
	my nicht dan in den cruce ons
	heren So sal de me(n)sche oeck
	doen / en(de) sal em oec v(er)bliden .
	als em liden / en(de) druck toe
	coemt . ghelijc onse here ghe-
	hadt en(de) gheleden heuet . en(de)
	so hebben oec al sijn hillighe(n)
	na em ghehadt En(de) is onse
	here ghegaen / en(de) al sijne
	hillighen na em mit grote(n)
	liden en(de) druck van deser
	werlt ten ewighen vader-
	lande . en(de) he seluen ghesecht
	heeft Soe we mijn discipel
	wesen wil / de neme sijn cruce
	op sinen hals en(de) volghe my
	nae Als sunte peter oeck
	secht Onse here heeft ons een
	exempel ghegeuen want he
	om onsen wil ghepassijt is .
	op dat wy sijne voetstappen
	na volghen sullen So sulle
	wy sijne leer holden . als mit
	enen strenghen leuen onsen
	heren god te my(n)nen boue(n) al
	en(de) onsen euen kersten ghe-
	lijc ons seluen mit v(er)duldi-
	ghen liden en(de) mit ene(n) oet-
	modighen herte(n) Daer he
	af secht in den eua(n)gely . Leert
	van my want ic sachtmo-
	dich bin en(de) oetmoedich van
	herten Also werden de men-
	schen vrende en(de) kinder godes
	<47rb>
	en(de) schuwen de werlt myt
	oeren werken / dat is dit
	verganclike leuen / Want
	sunte iacob secht . We d(er) werlt
	vrient wil wesen / de wort
	godes viant En(de) dan so gae
	wy voert mit (crist)us wtter
	stat van ih(e)r(usa)l(e)m totten berch
	van caluarien . dat is wt
	deser snoeder werlt totten
	rike godes / als iheronim(us)
	bescrijft ¶ Ende ene grote
	schaere volkes van ma(n)nen
	en(de) vrouwen volgheden em
	na / de oen bescreyden . Do kier-
	de em ih(es)us o(m)me / en(de) seechde
	Ghy dochteren van ih(e)r(usa)l(e)m
	en wilt nicht screyen op my
	mer screyet op iv ende uwe
	kindere . Want siet het sulle(n)
	noch daghe comen / daer se
	in seggen sullen Salich sin
	de onvruchtbaren / ende de
	bueke de nicht ghewo(n)nen en
	hebben / en(de) de borsten de nicht
	ghesoecht en hebben Dan sul
	len se den berghen to seggen
	valt op ons / en(de) den houele(n)
	bedecket ons / Want of se
	dit in den gronen holte doen .
	wat sal dan in den dorren
	gheschien Augustin(us) secht
	Dese text en behoeft nicht
	veel glosen . Want he sprect
	al opt ordel dat ten lesten
	daghe comen sal Ten gheeste-
	liken synne / en(de) tot onser
	leer . doch so meynde onse
	here de tocomende tijt de he
	wal wiste van titus ende
	vespasian(us) . wo de stat van
	<47va>
	ih(e)r(usa)l(e)m van em v(er)nyelt solde
	werden / als se dede Sunte
	augustin(us) secht voert ons
	ter leer . dat by der groter
	schare de volkes beteike(n)t
	sin alle bose menschen / ende
	guede menschen de volghe(n)
	onsen heren na mit oeren
	werken . mer nicht effen
	guet By den manne(n) sin
	beteikent alle guede men-
	schen / de den willen godes doe(n) .
	. en(de) by den wiuen alle snode
	menschen . als iheronimus
	secht Daer om seechde onse
	here Ghi dochteren van
	ih(e)r(usa)l(e)m en screyet nicht op
	my / dat was totten onrecht-
	uerdighen ghesproken So
	meynt augustin(us) . de men-
	schen en sullen nv noch nu(m)-
	mer drouich wesen / dan
	voer oer sunden sullen se
	screyen / en(de) om de verlorene
	tijt . de se so onnuttelic toe
	ghebracht hebben Dauid
	secht Dient den heren in
	blijscappen . dat is in enen
	gueden leuen En(de) dat onse
	here o(m)mesach en(de) sprac totte(n)
	dochteren van ih(e)r(usa)l(e)m . Dat
	dede he totten sunderen / en(de)
	nicht totten rechtu(er)dighen
	Crisostom(us) Des sunden en(de) de
	sundelike menschen sin altoes
	achter onsen lieuen heren .
	en(de) sullen altoes achter em
	bliuen / dat is in de ewighe
	pine . en(de) de guede rechtuer-
	dighe menschen sullen al-
	toes in dat anschijn godes
	wesen / dat is in de ewighe
	<47vb>
	blijscap Daer dauid af secht
	Gaet in sin ansichte in blijt-
	scappen . dat is in ewigher
	vrouden En(de) dat se op oer
	kinder solden screyen secht
	augustin(us) . dat is op oer sun-
	den / en(de) boese werken de se
	seluen buten den wille(n) godes
	ghecreghen en(de) ghewonnen
	<gestr.: hebben> hadden . Want dat de
	menschen sundighen . dat en
	is de wille godes nicht . mer
	al des menschen wil / Want
	onse here ghesecht heuet
	Jc en wil nicht den doot des
	sunders . mer dat he em va(n)
	sijnre quaetheit weder om-
	kiere en(de) leue . Op dat se ont-
	gaen moghen de verueerlike
	sentencie des lesten ordels / en(de)
	nicht spreken en doruen
	Ghy berghe en(de) houele bedect
	ons / en(de) valt op ons / en(de) soe
	voert als de here ghesecht
	heeft En(de) of se dat in enen
	gronen holte doen / wat sal
	dan in den dorren gheschien
	Glosa Want se dit deden in
	dootliken werken / en(de) onse
	here em nicht dan doechde
	ghedaen en hadde / ende al
	der sieken ghesont plach te
	maken . wat solden se dan
	ghedaen hebben / de em gheen
	doechde ghedaen en hadde
	Ons ter leer Bernard(us) De
	ghene de groen sin / dat is ku(n)-
	stich en(de) subtijl van sy(n)ne / ende
	dien de scrijft altoes ghe-
	leert ghelesen / en(de) ghepredict
	wort . leuen de na den willen
	<48ra>
	godes nicht . wat sullen dan
	plompe arme onghelerde
	menschen doen / de nicht dan
	slicht sympel <in HS: sympel slicht mit Umstellungszeichen> dinck en wete(n)
	Ten gheesteliken sy(n)ne so is
	bi den groenen holte betei-
	kent de godlike my(n)ne / en(de) bi
	den dorren holte my(n)ne des
	euen kerstens Gregorius
	secht Als wy god onsen scep-
	per en(de) onsen verloeser nicht
	lief en co(n)nen hebben / de ons
	ghift siel lijff guet en(de) eere
	en(de) allent des ons noet is .
	wat sullen wy dan doen
	in den dorren / dat sin onse
	euen menschen / de ons nicht
	dan woerde en ghene(n) Noch-
	tant secht sunte iohan eua(n)-
	gelist . Wy sullen an onsen
	euen menschen / onsen scepper
	onsen heren leren my(n)nnen .
	Ende en doent de gheleerde
	menschen nicht . noch de dor-
	re sympel mensche(n) . so salt
	gaen als dauid in den psalter
	secht . dat de wisen / dat sin
	de gheleerden / en(de) de dwasen .
	dat sin de simpel menschen
	sullen tesamen verdereuen .
	En(de) dan mochten se wal seg-
	ghen Salich sin de buken
	de nicht ghedraghen en heb-
	ben / en(de) de borsten de nicht
	ghesoecht en hebben Ghees-
	telic te verstaen als ambro-
	sius secht de buyck / de nicht
	ghedraghen en hadde en(de) de
	borsten de nicht ghesoecht
	en hadden . dat was maria
	de moder ons heren . eliza-
	<48rb>
	beth . ioha(n)nes baptiste(n) mo-
	der . en(de) voert alle ghebuer-
	ten . de van vrouwen ghe-
	comen sin / en(de) den willen
	godes ghedaen hebben ende
	sijne ghebode gheholde(n) heb-
	ben / en(de) dat woert godes
	gheern en(de) mit vlite ghe-
	hoert hebben / en(de) dat behoedt
	en(de) beleuet hebben . de sin alle
	salich . Want lucas bescrijft
	in den eua(n)gely / dat onse her
	secht Salich sin al de ghene
	de dat woert godes hoeren
	en(de) beleuen En(de) daer om sin
	de voerseechde buyke ende
	borsten salich . want se nicht
	ghedraghen en hebben . dat
	is alle sundelike werke en
	hebben se nicht ghedaen
	Sunte grego(r)i(us) secht Alle
	sunde in oer seluen en is niet .
	of ergher dan nicht . Wa(n)t
	al de ghene de den willen
	godes vlitelike doen / en(de) de
	sunden ghechuwet hebbe(n)
	na oerre macht / en(de) v(er)heue(n)
	sin in den ewighe leuen . de
	en hebben de borsten nicht
	ghesoken / dat sin de sunde-
	like werken / want by den
	buyk v(er)staet men de onkues-
	heit / en(de) by den borsten ho-
	uerdicheit secht grego(r)i(us) .
	dat dat houet van niet en(de)
	van allen sunden is En(de) he
	secht Salich sin de anvricht-
	baren . dat sin de ghene de
	gheen dootsunde ghedaen
	<48va>
	en hebben . of deden sy se de
	biechteden se ter stont ende
	beterden de . die sin salich .
	Want se doghet en(de) vrucht
	ghedaen en(e) ghedraghen
	hebben En(de) daer om sin se
	verciert . en(de) verclaert mit
	gode / en(de) mit allen hemel-
	schen heere in ewigher vrou-
	den ¶ En(de) daer worden oec
	twe bose schalke of morde-
	ners mit em wtgheleyt
	om se te doden Ende dat
	deden de ioden van inwe(n)-
	digher boesheit secht de
	glosa . op dat al dat volc
	ghemeynlic nicht anders
	en solde in ih(esu)m vermoden .
	dan dat he oec alsulken
	man weer . als de twee mor-
	deners waren . want men
	pleecht gheern / ende ducke
	ghelijc by ghelijc te vinde(n)
	of te schicken En(de) daer om
	meynden se datmen <sic> oen
	oec onrechtu(er)dich holden
	solde . als men de twee an-
	deren dede Catho leert
	Du salt mitten guede(n) wan-
	deren / of ghemeenschap
	hebben En(de) dat scheen den
	enen naemals wal an .
	dat he mit den ghewan-
	dert hadde . als mit onsen
	heren . de oen an den cruce
	sijn ewighe leuen beloefde
	En(de) dauid secht oec Mitte(n)
	hillighen werdy hillich
	en(de) mitten verkierde(n) werdy
	<48vb>
	verkiert . Jheronim(us) Also
	is een yeghelics wanderin-
	ghe of leuen / als dat ghe-
	selscap is daer he daghelix
	mede o(m)megaet . het sij guet
	of quaet . So ghinghet
	desen tween / do de een ghe-
	nade an onsen heren bat
	en(de) em sijn sunden rouwede(n) .
	do kreech he ghenade / ende
	wart hillich En(de) do de and(er)
	sijne synne omekierde van
	gode / waert he verkiert
	en(de) ververret van gode .
	Want he sijnen god ende
	sijnen schepper nicht ken-
	nen en wolde / noch oec sij-
	ne sunden em nicht en rou-
	weden / en(de) wart daer o(m)me
	ewelic verloren Daer om
	secht sunte bernt . Het staet
	al in onsen wil / of wi guet
	of quaet doen willen Want
	ons onse here altoes toe ghe-
	naden nemen wil . ist dat
	wy ons biechten en(de) betere(n)
	willen / en(de) ons onse sunde
	rouwen de wy ghedaen heb-
	ben . en(de) te toecomende sunde
	schuwen wilen na onsen
	vermoghen . so is onse here
	altos bereit ons te ghena-
	den te nemen / als he den
	gueden scheker dede Want
	onse here vaeck en(de) neme-
	lic in der vasten heeft ghe-
	sproken . Werdet bekiert
	tot my in al uwen herten .
	dat is mit gueden werken
	<49ra>
	in vasten / in beclaghen / in screy-
	en / dat is mit scarper penite(n)-
	cien Augustin(us) secht Dan
	kiert em de mensche te recht
	om / als he van sijnen snoden
	ghewonliken sunden aflaet .
	bichtet en(de) betert em na sijns
	preisters rade / en(de) na insetti(n)-
	ghe der hilligher kerken .
	Gheestelic te verstaen secht
	grego(r)i(us) . dese twee de myt
	onsen heren wtghinghe(n) . so
	is by den gueden scheker te
	verstaen de ontfarmh(er)tich(ei)t .
	godes / en(de) by den anderen de
	gherechticheit godes Dese
	twee ghinghen mit onsen
	heren wt ghebonden . dat is
	wt sijns godliken vaders
	schoet / ende bleuen by em ghe-
	bonden an den cruce / Dat is
	secht grego(r)i(us) . so sullen se oec
	bi em wesen ten lesten ordel .
	Daer en sal de barmhertich(ei)t .
	ghene macht hebben / en(de) he
	sal enen yegheliken / rechte-
	lic richten na al sijne(n) woer-
	den / werken / ghedachte(n) en(de)
	verdiensten . Als paulus
	secht . en(de) oec onse here selue(n)
	tot manighen steden Ende
	daer sal ih(es)us (crist)us wonder-
	like dinghe wercken secht
	grego(r)i(us) . want voer noch nae
	my sulc wonder gheschiet en
	is / noch nu(m)mer gheschien en
	sal / De een scheker kreech
	barmherticheit . en(de) de ander
	nicht Augustin(us) leert ons dat
	wy hijr onsen heren anropen
	<49rb>
	sullen en(de) nicht aflaten mit
	beteringhe onses leuens / en(de)
	verhalent dat wy versuemt
	hebben / so mach ons hier
	barmhertich(ei)t gheschie(n) Ghe-
	lijc als se den anderen nicht
	ghegeuen en wart . wa(n)t he
	der nicht en begheerde So
	en sal onse here oec te leste(n)
	daghe gheen barmh(er)ticheit
	willen noch begheren . ons
	ter leer / mer alle rechtu(er)dich(ei)t .
	als he spreken sal . Gaet ghy
	vermalediden / en(de) coemt ghy
	ghebenedide ¶ Doe se quame(n)
	in ene stede de caluarie(n) heite .
	daer cruysten se oen . en(de) de
	mordeners mit em . den ene(n)
	ter rechterhant . en(de) den an-
	deren totter luchterhant .
	En(de) dat was een berch daer
	men de menschen op plach
	te doden / daet em heite de
	berch caluarien wa(n)t daer
	veel kaelre hoefde op laghe(n)
	. Van den de men daer plach
	te doden De glose en(de) augus-
	tinus seggen . dat de ioden
	daer om onsen heren op den
	berch cruceden . op dat al
	man . wie dar quame off
	ghinghe / vmmers wal sien
	solde / dat he doot were / op
	dat alle dwalinghe en(de) on-
	gheloue solde weden neder
	ghelecht . Want se meynde(n)
	hadde (crist)us leuendich ghe-
	bleuen al oer rechten / oer
	lant en(de) oer ee solde toe
	nichte ghegaen hebben .
	<49va>
	ghelijc alst ghescheide mit
	sijnen dode . dat se nicht en
	mercten daer oer wyt . en(de)
	al oer salicheit mede verlo-
	ren bleef . en(de) onse gheloue
	en(de) al onse salicheit mede
	beholden bleff Sunte bernt
	secht . dat alle mensche(n) sin
	mordeners gheheiten . de
	also leuen dat oer zielen
	den mordeners gheleuert
	werden / dat is den duuele(n) .
	de se mit lijf / en(de) mit ziele
	moerden en(de) worghen / ende
	werpen se in de ewighe
	moertkuyl . dat is in die
	ewighe helle Gheestelic
	te verstaen secht crisosto-
	mus / so is by den tween moer-
	deners te verstaen de leste
	dach ten ordel / daer sal ih(es)us
	(crist)us tusschen sitten / die
	gueden en(de) de rechtu(er)dighe(n)
	<gestr.: seggende> an de ene syde .
	en(de) de bosen en(de) de onrecht-
	uerdighen an de ander syde
	Den gueden en(de) rechtu(er)di-
	ghen segghende . ghi sult
	huden en(de) altos myt my we-
	sen int ewighe rijck . de bo-
	sen te wisen ter ewigher
	verdoemnisse Gregorius
	secht De sachtmodighe
	gudertirn ih(es)us wart ghe-
	dodet op den berch der hou(er)-
	dien / want bi caluarie(n) is
	ons gheestelic beteikent
	houerdicheit En(de) daer om
	heeft he em op den berch
	der houerdien ghesat . als
	hijr in der tijt oetmodich(ei)t .
	<49vb>
	en(de) cleynheit to bewisen / en(de)
	te leren / en(de) barmhertich(ei)t . te
	doen / en(de) al hou(er)die neder te
	leggen / en(de) ander de vote te
	treden Als ambrosius secht
	En(de) he sal sitten secht mathe-
	us ten lesten daghe neder
	int dal van iosaphat . daer
	by beteikent is nederheit .
	. oetmodicheit . en(de) barmher-
	ticheit secht gregori(us) Die sal
	de almechtighe god dan al ver-
	treden . en(de) sal dan strenghelic
	enen yegheliken recht richte(n)
	na al sijnen werken / als su(n)te
	pauwel secht En(de) de dan ghe-
	ne oetmodicheit . noch barm-
	herticheit en hebben noch
	hebben en wolden op den
	berch van caluarien / dat is
	der houerdien / de sullen se
	dan wonsschen soeken en(de) be-
	gheren int dal van iosaphat .
	dat is der oetmodicheit . en(de)
	so en sullen der nicht vinden .
	noch crighen ¶ Do seechde
	ih(es)us . Vader vergheeftet em
	want se en weten nicht wat
	se doen En(de) dat was dat ierste
	woert ons heren / dat he an
	den cruce sprac . Dat dede
	secht de glose / want se al bese-
	ten waren mitten duuelen .
	want se al duuelic leueden
	Grego(r)i(us) secht Also doen noch
	de bose menschen / de na god
	nicht en vraghen / noch nicht
	wal doen en willen / en(de) hol-
	dent voer nicht datmen <sic> em
	in doechden leert en(de) secht
	Dese sin al beseten / want se en
	<50ra>
	weten nicht wat se doen .
	Een mensche de beseten is
	mitten boesen gheest . den
	moetmen <sic> spa(n)nnen en(de) binden
	So sal den ghenen oec ghe-
	schien de gheen guet doen
	en willen / noch en weten .
	en(de) oeren schepper ende oere(n)
	god nicht en ke(n)nen / noch o(n)t-
	fruchten en willen / dien
	secht onse here salme(n) <sic> binden
	hande en(de) voete / en(de) werpen
	se in de wtterste duesternis-
	se . daer wesen sal screyen
	en(de) knyrsinghe der tande .
	Ten gheesteliken synne soe
	leert ons onse here hier me-
	de . dat wy dat al gheern en(de)
	guetlic sullen vergeue(n) om
	godes wil . so wat ons toecoemt
	van onsen euen menschen .
	so verghift ons onse here
	onese vader oec gheern wed(er)
	dat wy teghens em misdaen
	hebben . want wy bidden
	daghelics Vader verghif
	ons onse schult . als wy den
	ghenen doen de teghen ons
	misdaen hebben Augustin(us)
	secht Gheen meerre mira-
	kel en gheschieter nv in
	der tijt . dan se doen de oer
	viande my(n)nen / en(de) daer
	voer bidden / en(de) de god ke(n)-
	nen / en(de) oeren viande(n) ku(n)-
	nen guet doen om godes
	willen en(de) sonder bedwanc
	¶ En(de) se gauen em wijn te
	drincken mit mirren ghe-
	menghet . en(de) myt gallen
	<50rb>
	. En(de) do he dat smaecte . en
	wolde hijs nicht drinken
	Sunte grego(r)i(us) secht Se
	hadden oen in al sijnen lede(n)
	ghepinicht . als se alre meest
	mochten / en(de) so wolden se
	oen oec nv pinighen i(n) sijn-
	re tonghen . op dat in em
	v(m)mers nicht onghepinicht
	en bleue Matheus secht
	De ioden gauen ih(esu)m wijn
	te drincken mit galle(n) ghe-
	menghet Marcus secht
	Se gauen em wijn te dri(n)-
	ken mit mirren ghemen-
	ghet Joha(n)nes secht Se
	deden en spongy vol edics
	an een reet / en(de) deden dat
	an sijnen mont En(de) de pro-
	pheet secht Se hebbe(n) in
	mijnen dranck edick ghe-
	menghet ¶ Ten gheesteli-
	ken synne secht augustin(us) .
	so sin by desen drancke vier-
	leye ondoechden in den men-
	schen te verstaen By den
	wijn is te verstaen doech-
	den / mit mirren tesamen
	ghemenghet . dat is myt
	ondoechden . secht grego(r)ius
	daer ynnich stedich ghebet
	toehoert . En(de) et sin somighe
	menschen de onsen heren
	schencken wijn mit mirre(n)
	en(de) dat sin lauwe mensche(n)
	Daer sunte iohan af secht
	in apocalipsi Och oftu heet
	of calt waerst / mer want
	du lau bist . so sal ic dy spye(n)
	wt mijnen monde Dat is
	te verstaen Se solden gheern
	<50va>
	doechde doen / ende de werlt
	laten . mer de ghenoechte
	des vleysches dwinct se
	also seer / en(de) de wallust
	oers leuens . dat se em
	nicht ghebreken en kun(n)
	nen onsen heren te diene(n)
	En(de) aldus menghen se de(n)
	dranck mit mirre(n) / wa(n)t
	de doechden de se doen / de
	doen se al in enen werlike(n)
	staet / en(de) mede na der werl-
	de loep / daer se oerre(n) schep-
	per en(de) heren nicht mede
	en moghen dienen Wa(n)t
	sunte iacob secht . en(de) oec
	sint ons heren woerde .
	Soe we na der werlt le-
	uet . en(de) der werlt vrient
	wil wesen . de wort godes
	viant En(de) de dienen onse(n)
	heren van anxt / en(de) som-
	tijt van my(n)nnen . also dat
	oer leuen voer gode nicht
	veel vruchten in en bre(n)-
	ghen de wat doghen Hier
	teghens is guet secht
	crisostom(us) een ynnich
	stadich ghebet Grego(r)i(us)
	secht Dat ynnich stadich
	ghebet dringhet doer
	den hemel / en(de) gaet voer
	den almechtighen vader
	En(de) den voerseechden
	dranck de aldus gheme(n)-
	ghet was / en wolde de
	here nicht drinken ¶ By
	den wijn de mit galle(n) ghe-
	menghet was / is te ver-
	<50vb>
	staen doechde / mit rechter
	harder quaetheit ghemen-
	ghet . daer dese doecht te-
	ghens hoert . als scharpe
	harde disciplijn en(de) stre(n)ghe
	penite(n)cie Grego(r)i(us) Het sin
	menschen de also seer ver
	hart sin in der boesheit .
	dat se selden of luttel guets
	doen ku(n)nnen . als dootslagers
	. verraders / logheners / en(de)
	der ghelijc So wat doech-
	den de doen / de sin alle mit
	gallen ghemenghet / dat
	is mit quader boesheit .
	Desen dranck en wil de here
	nicht . dat is oer leuen en
	doech nicht ter liefte(n) godes
	of ter ghenaden mede te
	comen Ausustin(us) secht .
	De menschen sullen sick
	biechten / en(de) beteren / ende
	den salmen <sic> setten scharpe
	harde penitencie / en(de) geuen
	em strenghe disciplijn . ¶
	By den edick alleen den
	se onsen heren heuen / is te
	verstaen rechte ondeocht-
	licheit sonder enighe doech-
	den mede ghemenghet .
	daer de doecht teghe(n) hoert .
	als te wisen wtter ghena-
	den godes / en(de) van den recht-
	ten der hilligher kerken
	te setten / hent se em beke-
	ren / en(de) gheern betere(n) wil-
	len / en(de) ghenade ghesynnen
	Dat sin de menschen secht
	ambrosius de in de ghewon-
	<51ra>
	te der sunden sin gheuallen
	en(de) em nicht biechten noch be-
	teren en willen . Als wokeners
	voercopers / rouers / dobbelers .
	dieue / en(de) oers ghelijc Soe wat
	doechde dese doen / de en bren-
	ghen ghene salicheit in . Wa(n)t
	se is vol edicks / dat is vol
	boesheit . en(de) sal mit veel pi-
	nen gheloent werden Desen
	dranck en wolde oech onse heer
	nicht . dat is oer leuen en
	doech nicht . en(de) tis em onmo-
	ghelic v(m)mermeer in den
	staet ten ewighen leuen te
	comen Gregori(us) secht Als
	em de menschen bekenne(n) wil-
	len en(de) beteren . den salmen <sic>
	weder heiten gheuen al on-
	recht guet . Want onse here
	secht augustin(us) <in HS: augustin(us) a.r.R. ergänzt> De sunde en wort niet
	vergheuen . dat onrechte
	guet en weder ierst weder
	ghegeuen Sunte grego(r)ius
	secht By den reyt daer de
	spongy an stont versteetme(n) <sic>
	de crancke doechden / de in
	der ghierigher me(n)schen herte
	is . want dat reit is weeck
	en(de) cranck By der spongye(n)
	des armen ellendighen men-
	schen siele . de op ene(n) cran-
	ken staet steet . By den
	vulen edick . de oneyndeli-
	ke bitter pine By den mo(n)t
	ons heren . de wrake te doen
	ewelic en(de) v(m)mermeer . als
	sijn ghebenedide mont spre-
	ken sal . gaet ghi v(er)maledide
	By den wijn de onsen heren
	<51rb>
	gheschenket wart ver-
	steetmen <sic> al de ghene die
	den willen godes gheern en(de)
	wal doen / de sullen secht
	matheus mit ou(er)vlodigher
	vrouden gheloent werden .
	en(de) sullen dat zuete woert
	hoeren Coemt ghy ghebe-
	nedide mijns vaders ¶ En(de)
	do se oen ghecruyst hadde(n) .
	deyleden se sijne cleyder in
	vier stucken / en(de) gaue(n) vier
	ridderen elc een deel Ende
	de ander|rock <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> En(de) dat was
	een ongheneyet rock / en(de)
	bouen ghekreyt mit allen .
	En(de) daer om seechden se ond(er)
	linghe En laet ons desen
	rock nicht snyden / mer laet
	ons dat lot op em werpen
	wes he wesen sal Op dat de
	scrifture vervult worde .
	als dauid secht / Se hebben
	mijne cleder ghedeelt . ende
	op mijn cleet hebben se dat
	lot gheworpen En(de) dit deden
	de ridders En(de) do se onsen
	heren ghecruyst hadden
	ghingher veel van der
	scharen to hues / en(de) deden
	als se voer ghedaen hadde(n)
	en(de) vielen op oer olde leue(n)
	en(de) bleuen nicht langhe by
	onsen heren Gregorius Soe
	doen de menschen al se on-
	sen lieuen heren hebbe(n) ont-
	fanghen / ter stont na der
	ontfanghenisse kieren se
	weder to hues wert . dat is
	weder in oer olde sundelike
	<51va>
	leuen als se voer leueden
	en(de) en bliuen nicht langhe
	by onsen heren / noch onse
	her by em / en(de) crucen oen
	dan weder mitten sundeli-
	ken leuen secht iheronim(us)
	Sunte bernt secht in den
	persoen (crist)i Jc sta naket
	wtgherect . en(de) opghericht
	an den holte des cruces .
	vast ghenaghelt / in grote(n)
	iamer / en(de) drucke / om uwe(n)
	wil <gestr.: en(de)> O mensche ende du
	gaeste in vrouden / en(de) mit
	ydelen lachen / dijne arme
	wtgherect . oftu my to spot-
	te hads / Jc bin ghecruyst
	om dijnen wil in groten
	liden / en(de) du cruces dij in
	vrouden teghens my Jc
	reip lude an den cruce mit
	luder ste(m)men in grote(n) druc
	om dijnen wil en(de) om dyne
	nutticheit / en(de) du sijst blide
	en(de) singhest claer in vrou-
	den teghen mijnen willen
	in o(n)nutticheit . Hier om secht
	grego(r)i(us) Dat cruce (crist)i sal
	ten lesten daghe ten ordel
	staen / den bosen ter wrake
	de sick nicht verblijt en heb-
	ben in den cruce (crist)i / dat
	is in der passien (crist)i Die
	selue secht oec Te verblide(n)
	in der passien (crist)i / dat is
	te leuen mit enen gueden
	godliken leuen Jheronim(us)
	secht De mach wal blide
	<51vb>
	wesen de salichlic . godlic en(de)
	wal leuet . want he sal de
	ewighe blijscap volcomelic
	ghebruken en(de) hebben ¶ De
	vier riddere creghen ellic
	een deel van ons heren clede-
	re / en(de) den ongheneyden rock
	leiten se al heel / en(de) worpen
	daer dat lot om Sunte au-
	gustijn secht . By desen vier
	ridders sin gheestelic te ver-
	staen de vier eua(n)gelisten .
	dien sin ghedielt de cleyder
	ons heren . dat is al de claer
	waerheit ons heren . de se
	voert hebben ghespreyt
	ouer al de werlt . daer de me(n)-
	schen mede moghen comen
	toe enen hoghen staet alre
	eeren . De mit den clederen
	ghecleet mach werden / en(de)
	se antrecket . en(de) an behol-
	det . de en can noch hongher
	noch dorst . noch kolde / of
	enich ghebrec v(m)mer meer
	crighen En(de) mitten stucke(n)
	der cledere coemtmen <sic> dan
	totten onghedeylden rock
	der ewigher wijsheit . die
	god seluen is als augustin(us)
	secht . Daer de rock sonder
	naet by beteikent is . Want
	onse here sonder al beghin .
	middel en(de) eynde is En(de) om
	den helen rock worpen se
	dat lot . so we oen crighen
	solde By den helen rock ver-
	steetmen <sic> onsen lieuen heren
	gheestlic . als augustin(us) secht
	<52ra>
	En(de) by den lot . dat men op de(n)
	rock warp / sin te verstaen
	alle der menschen guede wer-
	ke / en(de) quade . de werpen se al
	op onsen heren Als dauid
	secht . Op mijnen rugghe heb-
	ben / de sunders ghety(m)mert
	. So wat sunden de menschen
	doen / de doen se al myt willen
	of machschien in onwetenh(ei)t .
	en(de) su(n)dighen so op de ghenade
	godes / en(de) op sine barmh(er)tich(ei)t .
	en(de) werpen so dat lot op den
	alinghen rock sonder naet .
	dat is sonder den anxt godes
	dat em nicht veel en vordert
	. Want se en crighen den|rock <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	dat is onsen heren also nicht
	. Want salomon secht dat
	beghin der wijsheit is gode
	te ontsien . En(de) dan te sundi-
	ghen sonder anxt / dat is
	dwaesheit . en(de) / de en coemet
	nu(m)mer of selden totter ewi-
	gher salicheit En(de) de ridders
	deden dit . Dat waren die
	eua(n)gelisten . en(de) apostolen .
	de ghinghen en(de) predicte(n) dat
	woert godes doer al de werlt .
	en(de) deylden also sine cleder
	na gheesteliker v(er)standenisse
	als voer gesecht is ¶ Ende
	se screuen sijnen teytel bouen
	sijn hoeft Jh(es)us van naza-
	reth coninck der ioden En(de)
	de tytel wart ghescreue(n) in
	drien talen / als hebreeusch .
	greecs / en(de) latijns . Den tytel
	screff pilat(us) / en(de) settene
	op dat cruce . Jn desen woer-
	<52rb>
	den steet den menschen veel
	te merken Grego(r)i(us) secht
	. Waerlic dat was recht . dat
	se sijnen tytel setten bouen
	op sijn hoeft . want he secht
	voert . sijnre sake of tytel
	der sin twee . de een is hier in
	der tijt . als barmherticheit
	of ghenade / den bedroefden
	ellendighen / en(de) den berouwe-
	den me(n)schen . Als dauid secht
	Sijne barmherticheit gaet
	bouen al sijne werken Al sij-
	ne werke / als de glosa secht
	sin alle guede menschen / die
	de ghebode godes holden / en(de)
	sijnen willen doen . op den me(n)-
	schen / of bouen dien gaet
	sijne barmherticheit / ende
	nicht op de boesen ¶ Dat
	ander punt sijns tytels is
	gherechticheit . daer he de ghe-
	rechtighen mede richte(n) sal
	ter ewigher vrouden / ende
	de ongherechtighen ter ewi-
	gher verdoemnisse en(de) pine(n)
	En(de) daer om wast wal recht
	dat pilatus desen tytel boue(n)
	sijn hoeft setten dede . Want
	he daer mede heeren sal en(de)
	domineren bouen alle heer-
	scappie / hemels / helsche ende
	eerdsch . daer gheestelic de
	drie namen by beteikent
	sin . Als by hebreijsche . hel-
	sche . by greecsche eerdsche .
	. en(de) by latijn . hemelsche .
	Als paulus secht Alle knye
	moet bughen in den name
	ih(es)u(m) . hemels . eerdsch ende
	<52va>
	heelsch So ist wal recht
	datmen <sic> den namen ih(es)us va(n)
	nazareth coninck der iode(n)
	bouen sijn hoeft screeff .
	. Want he een hoeft is ende
	een beschermer alre sali-
	gher menschen / en(de) een co-
	ninck der ioden Als salomo(n)
	secht De glosa secht oeck
	datter veel volcs wt allen
	landen was ghecomen om
	der hoechtijt wil / en(de) daer
	om screuen se desen tytel
	in desen drien spraken . op
	datten al man lesen en(de) we-
	ten mochte . ofs de ene
	nicht en wiste / datten dan
	de ander solde verstaen / en(de)
	segghent also voert . op
	dat oec nyema(n)t ontschul-
	dinghe hebben solde Augus-
	tinus secht . dat in sijnen
	tytel . een coninck der ioden
	was gheset . dat by den iode(n)
	gheestelic beteikent sin de
	verdoemden / en(de) de verwe-
	sen sullen werden / daer sal
	onse here hardelic en(de) mech-
	telic als een conick ouer
	regnieren / en(de) herscappie ou(er)
	hebben in der hellen myt
	ewigher oneyndeliker pine(n)
	En(de) ih(es)us van nazareth bete-
	kent ons by augustinum .
	een ghesontmaker der wt-
	uercorenre / en(de) der beholde(n)re
	. Den sal god wesen een vro-
	lic mede gheselle / ende een
	sachtmodich here . als bi em
	te wesen / en(de) te bliuen ewelic
	<52vb>
	en(de) vmmermeer . een paerlic
	mit ewigher vrouden / ende
	blijscappen sonder al v(er)driet .
	Als augustin(us) tueght ¶ En(de)
	desen tytel screff pilatus
	seluen / en(de) setten an dat cru-
	ce . Ambrosius secht . so ver-
	steetmen <sic> hier gheestelic by
	pilatus / den almechtighen
	god / en(de) vader in der ewich(ei)t .
	de screff desen tytel langhe
	te voeren . Want de name
	ih(es)us heeft langhe tijt in
	der ewicheit / by den vader
	gheweest . mer den me(n)schen
	was he verborghen hent nv
	toe . Want de soen ghewolt
	en(de) macht ghelijc den vader
	ghecreghen heeft . ende sal
	een here en(de) een coninck we-
	sen altos hier op eertrike .
	en(de) sal regnieren en(de) richte(n)
	na recht / ten lesten daghe
	euen mechtich . en(de) euen
	groet ghelijc den vader en(de)
	mitten vader En(de) desen titel
	sette pilatus selue an dat
	cruce So dede de almechti-
	ghe vader . de sette daer den
	soen seluen an dat cruce .
	Gheestelic te verstaen by
	augustinu(m) . Want en hads
	de almechtighe vad(er) nicht
	ghewilt . de soen en weer
	nicht ghestoruen Als onse
	here seluen secht Jc hebbe
	macht mijne ziele / dat is
	mijn licham te v(er)losen / ofte
	gheuen om ghepijt te wer-
	den ¶ Veel der ioden lesen
	desen tytel . Want de stede
	daer ih(es)us gheruyst wart
	<53ra>
	was by der stat Ende die
	bisscoppen . en(de) de ioden seech-
	den En wil nicht scriuen
	coninck der ioden . mer wat
	he seechde ic bin een coninck
	der ioden . Pylatus antworde
	Dat ic ghescreuen heb / dat
	heb ic ghescreuen Augustin(us)
	secht Veel lude dat sin alle
	menschen lesen desen tytel
	en(de) willen onsen heren diene(n)
	somich in enen werlike(n) state
	mit eenre gheesteliker be-
	mantelinghe . somighe in
	enen gheesteliken state / en(de)
	willen mede werliken saken
	regieren / en(de) hantieren . als
	der heren renten te verwa-
	ren . of grote steden te regie-
	ren daer se woenen . op dat
	se grote heren of prelate(n) ghe-
	heiten werden Noch meer en(de)
	manigherley . menschen lese(n)
	desen tytel . of dese sake . ih(es)us
	van nazareth coninck der
	ioden . mer se en beleue(n)s nicht
	noch en willens oec beleuen .
	en(de) daer om salt em een coni(n)c
	der wraken ewelic wesen .
	en(de) gheen ghesontmaker . Wa(n)t
	veel te lesen secht gregori(us)
	en(de) wenich daer na te doen
	dat batet wenich of nicht
	Als onse here secht Nicht
	al de ghene de daer segghe(n)
	here here sullen beholden
	bliuen / mer de daer doen den
	willen mijns vaders . de sulle(n)
	in gaen int rijck der hemele(n)
	¶ De stede daer ih(es)us ghe-
	cruyst wart was by der
	stat Ambrosius secht Wy
	<53rb>
	sin hijr in der stede / of bi der
	stat . daer wy verdiene(n) mo-
	ghen ewelic ghecruyst te
	werden / of ewelic verloest
	te werden . by exempel als
	barrabas verloest was / en(de)
	(crist)us ghecruyst Ons ter
	leer Want de stede / dat is
	de dach des lesten ordels is
	hier na by . als gregorius
	secht . Want wy in ene(n) cranc-
	ken snoden state staen van
	leuen / en(de) en weten vre noch
	stonde als onse here in den
	eua(n)gely secht . Waket wa(n)t
	ghy en weet noch vre noch
	dach . En(de) so is ons noet dat
	wy ons grotelic betere(n) en(de)
	schicken onsen staet en(de) leue(n)
	to enen godliken leue(n) Want
	de stede is hier by / dat is de
	doot . na den gheesteliken
	syn als iheronim(us) tuygt .
	Gregorius Wa(n)neer de me(n)-
	sche sterft . so weet he ter
	stont sijn ordel en(de) sijn leste
	ghericht En(de) onse wedersa-
	ke de duuel secht sunte peter
	en rustet nicht . mer als een
	gry(m)mende lewe gaet he o(m)me
	soekende wen he verslinden
	sal En(de) so is he altoes na bi der
	stat . dat is bi den menschen
	om den te crucen mit on-
	eyndeliker pinen De glose
	secht Do de bisscop en(de) de iode(n)
	seechden en wil nicht scriue(n)
	coninck der ioden / dat deden
	se daer om / want se also ver-
	hart waren in boesheit . dat
	se den godliken naem nicht
	en mochten sien . noch horen
	<53va>
	noemen Augustin(us) So sin noch
	veel menschen in boesheiden
	verhardet . de den godlike(n)
	naem nicht wal in doechde(n)
	en moghen hoeren noemen .
	noch sien . het sin sermone(n)
	of predicacien / en ander god-
	like guede lere . noch oeck
	nicht gheern en sien godli-
	ke dinghe . als de ioden dede(n) .
	. dat sin . gheestelike me(n)schen
	en moghen se nicht wal
	sien . of liden . en(de) en <in HS: en ü.d.Z. ergänzt> mercken
	noch en denken nicht de on-
	salighen / dat se alre ghees-
	teliker lude ghebet wal be-
	houen solden waren se wijs
	Of em dunct . dat se te guet
	sin . dat se teghen gheesteli-
	ke personen spreken solden .
	en(de) se hebben se te spotte mit
	woerden / en(de) mit werken .
	ghelijc als de ioden onsen
	heren deden . en(de) daer o(m)me
	sullen se mitten ioden to deel
	gaen / des en is gheen twiuel
	. Augustin(us) secht . Dese rekene
	ic argher dan de ioden . Wa(n)t
	se meynen ten is gheen god .
	Als dauid oec secht inden <sic>
	psalter . De dwase secht Jn sij-
	nen ghedachten . woerden .
	wijsen . en(de) werken . soe de
	mensche vermach / wa(n)t dat
	herte is dat houet van des
	menschen leuen / want wat
	dat herte denket . of in set
	<53vb>
	dat doet des mensche(n) licham
	enter guet of quaet Daer
	om secht he in sijnen herten
	¶ Pilatus antworde . dat ick
	ghescreuen heb . dat heb ick
	ghescreuen Gregorius Also
	moet en(de) salt gheschien Ende
	meynt So wat onse here ghe-
	sproken heeft / of so wes van
	em de p(ro)pheten . de leres / die
	eua(n)gelisten . en(de) apostole(n) ghe-
	sproken / of ghescreuen hebbe(n)
	dat moet altemael vervult
	werden / en(de) sal stantaftich
	en(de) waerachtich bliuen ewelic
	en(de) v(m)mermeer Als onse here
	in den eua(n)gely secht Hemel
	en(de) eerde sullen ouerlide(n) . of
	vergaen . mer een screpel
	der p(ro)pheten / of der hilligher
	scift en sal nicht vergaen .
	Een screpelken of en stip-
	ken secht iheronim(us) . dat is
	dat mynste quaet . dat de men-
	sche in onachtsomheit sundi-
	ghet . en(de) sal nicht onghewro-
	ken bliuen . noch oec so en
	sal . de mynste doeghet nicht
	ongheloent bliuen Ala pau-
	lus secht . Dat een yeghelic
	in den lesten daghe gheloent
	sal werden / en(de) sal reden ge-
	uen van al sijnen woerden
	werken en(de) ghedachte(n) En(de)
	oec secht dauid en(de) tot velen
	steden secht onse here in den
	eua(n)gelien / en(de) dan <in HS: dant; t getilgt> vint een
	yeghelic dat ghesproke(n) en(de)
	ghescreuen is waerachtich
	ewich durende / en(de) stantachtich
	te bliuen secht gregorius .
	<54ra>
	¶ Ende se cruysten mit em twe
	moerdeners / den enen ter recht(er)
	hant . en(de) den anderen ter luch-
	ter hant / en(de) ih(esu)m midden En(de)
	de scrifture is vervult de he
	sprac En(de) he is mitten bosen
	gherekent Sunt bernt secht
	. My verwondert . dat de men-
	sche sijnen here sinen schep-
	per van my(n)nen sond(er) bedwanc
	nicht dienen en kan / de soe
	veel om den menschen ghe-
	leden heeft / Sonder bedwa(n)c
	secht he . dat is . als de me(n)sche
	ouertredet . en(de) doet teghen
	den wil godes / so castiet oen
	god vaeke / en(de) manichwerf
	mit siecten an sijnen licha(m)
	of mit ongheual an sijnen
	guede / of an kinder / of an
	sijne vriende En(de) dan so leert
	de me(n)sche god ke(n)nen / dienen
	en(de) my(n)nen . en(de) so wort he
	van gode ghedwonghe(n) wal
	te doen Als onse here secht
	Merre my(n)ne en heeft nye-
	mant . dan de sijne ziele dat
	is sijn <gestr.: lich> licham settet
	voer sijne vriende / als onse
	here voer ons ghedaen he-
	uet Sunte gregorius secht
	de twee mordenars / daer is
	na der glosen bi beteikent
	de leste dach des gherichtes
	daer twe woerde ghesproke(n)
	sullen werden / als coemt
	en(de) gaet mit ons here(n) mo(n)t
	de nicht lieghen en mach
	en(de) daer ny droch wt en
	ghinck Sunte bernt secht
	ten gheesteliken sy(n)ne ende
	ons ter leer . so is ons by
	<54rb>
	desen tween schekeren betey-
	kent een werkende leue(n) / en(de)
	een bescouwende leuen Ende
	ons is oec daer by beteike(n)t
	onse consciencie va(n) binnen
	en(de) een werlic leuen van bu-
	ten / en(de) daer hanghet de me(n)-
	sche tusschen in deser tijt . als
	bernard(us) secht . Want die
	consciencie wrogher ende kna-
	ghet altos teghen dat wer-
	kende werlike leuen / en(de) weer
	gheern totten ewighen schou-
	wenden leuen daer de me(n)sche
	den almechtighen god we-
	sentlike in sijnre claerre
	godheit sien mocht altoes en(de)
	ewelic . van ansicht tot an-
	sichte . op dattet licham en(de)
	de siele na deser tijt nicht
	gherekent en werden mit
	den boesen gheselscap der
	verueerliker duuelen Ende
	daer is dat werkende wer-
	like leuen teghen / ende en be-
	gheert anders nicht dan ou(er)-
	vlodighe sorghe te hebben
	voer dit eerdsche guet / ende
	dat te vercrighen / en(de) als
	dat dan vercreghen is / dat
	dan te ghebruken in weel-
	den en(de) waluaert des licha(m)s
	meer dan de noet eysschet
	Dat grote sunde is / als ber-
	nardus secht En(de) dan soe
	wort de mensche ghere-
	kent mitten bosen / daer he
	ghescrey en(de) knytsinghe der
	tanden ewelic moet hoere(n)
	als onse here seluen ghese-
	ghet heuet En(de) dan wort
	<54va>
	de <gestr.: mensche> scrifture ver-
	vult an den mensche(n) secht
	bernardus . Want he crijcht
	vol loen van al sijnen wer-
	ken . na dat paulus oeck
	tuygt ¶ Ende de daer woer
	hyn ghinghen . blasphemier-
	den oen / en(de) schudden oer
	hoefde segghende . Wan
	dwaes de den tempel ver-
	nyelst . en(de) in drien daghen
	weder op maken woldes .
	. Beholde nv dy seluen Bistu
	de godes soen . so cly(m)me ne-
	der van den cruce De daer
	voer by hyn ghinghen secht
	de glosa . deden dat va(n) son-
	derlingher harder quaeth(e)it .
	en(de) spraken de voerseechde
	woerde Mer sunte bernt
	secht ons ter leer / en(de) toe
	enen gheesteliken synne .
	. So sullen de salighen ten
	lesten daghe voer onsen
	heren oer hoeft va(n) vrou-
	den schudden . als se sien .
	dat se mit volre vrouden
	gheloent sullen werden .
	voer oer harde scarpe ver-
	drietlike leuen . dat se op
	deser werlt ghehadt ende
	gheleden hebben om gos
	wil En(de) se sullen dan voer-
	by hyn gaen / en(de) verspreke(n)
	se / of se seechden / Wanne
	dwaes de den tempel godes
	v(er)nyeldes / dat is ons selues
	licham / Want wij alle tem-
	pel godes sin als paulus secht
	<54vb>
	En(de) dan heb wy den tempel
	godes v(er)melt . als tot ons
	ghesecht solde werde(n) Gaet
	ghi vermaledide int ewighe
	vuer En(de) dan is de mensche
	dwaes en(de) ongheacht ende
	sal loen mitten dwasen ion-
	feren ontfaenghen Daer
	matheus af scrijft Voer
	waer ic en ke(n)ne iv nicht
	En(de) dan werden de bosen con-
	fues . en(de) gheblasphemiert .
	nicht alleen mit woerden
	secht gregorius / mer als
	se sien sullen de salighe(n) voer
	em hen gaen ter ewigher
	vroueden / daer se mede plaghe(n)
	te spotten / en(de) dat se oec wal
	vercreghen hadden / hadden
	se ghewilt Ambrosius secht
	dat em dat weerre ende
	meer pinen sal doen / dan em
	al dat liden der werlt doen
	mocht / oft al te samen een
	liden waer ¶ Beholdy seluen
	bistu de godes soen / en(de) tym-
	mer den tempel in drien da-
	ghen weder op Gheestelic
	secht gregorius / sin wi alle
	kinder godes / en(de) beholden
	ons seluen wal / en(de) dat wesen
	onses tempels in drien daghe(n)
	weder op te ty(m)meren Jn drie(n)
	daghen . dat is in drien pun-
	ten / als mit ghewaere biecht .
	mit rechten rouwe / ende mit
	ghenoech doen voer de sunden
	Gregorius secht des me(n)schen
	tempel / dat is sijne consciencie
	<55ra>
	de in swaren last en(de) in doot-
	liken sunden neder is geual-
	len de sulle wy in desen voer-
	screuen daghen weder op ty(m)-
	meren . so bliue wy kinder
	godes / en(de) cly(m)men neder van
	den cruce dat is secht ihero-
	nim(us) van den cruce der ho-
	uerdien neder totter oetmo-
	dicheit . en(de) gaen mitten be-
	rouweden gueden mordenar
	huden dat is teha(n)tes int
	paradijs ¶ Des ghelijcs be-
	spotten oen de preisters / en(de)
	de princen mitten scriben
	en(de) olden / en(de) seechden Ander
	lude heeft he ghesunt ghe-
	maect en(de) beholden en
	mach he em seluen nicht
	ghesontmaken . Jst een
	coninck van israel . so clym
	he nv neder van den cruce
	en(de) wy willen in em gheloue(n)
	He heb betruwen in gode
	. de verlose em nv of he
	wil . Want he heeft <in HS: t ü.d.Z. ergänzt> ghesecht
	ic bin de godes soen De glo-
	sa secht Dat oen de preis-
	teren / de princen / de bisscop-
	pen / en(de) de olden bespottede(n)
	dat deden se daer om . op
	dat nyemant meer acht(er)
	der tijt na em vraghen en
	solde . want dat de olden
	en(de) de princen deden / dat
	solde dat ghemeyn volc
	volghen Gheestelic te ver-
	staen secht sunte bernt . so
	bespotten onsen here(n) noch
	<55rb>
	veel lude in oeren leuen en(de)
	mit oeren werken . als lan-
	des heren / princen / preisters
	en(de) oec veel gheordende lude
	de olden mitten ionghen . de
	wiue mitten ionferen / ende
	mitten weduen En(de) als een
	yeghelic nicht vry en leuet .
	en(de) holt sick rekelic na den
	staet daer he in ghesat is .
	de spotten al mit / gode ghe-
	lijc dat de ioden deden Gre-
	gorius secht . Alle mensche(n)
	guet en(de) quaet . arm en(de) rijc
	cleyn en(de) groet sin al daer
	to gheschapen / en(de) in sulken
	state ghesat . als dat se den
	alre liefsten wil ons heren
	sullen doen . dat is de ghebo-
	de godes holden . Als lieff te
	hebben / te dienen . en(de) te dan-
	ken sijnen heren god van
	alre herten . van al sijnen
	crachten / van al sijnre zielen
	en(de) van allen ghedachten . en(de)
	sijnen eue(n)menschen <sic> lief hebn <in HS: n ü.d.Z. ergänzt> .
	ghelijc em seluen . Want in
	den tween hanghet als de ee
	en(de) p(ro)pheeten En(de) dit is de staet
	of dat leuen daer god alle
	menschen to ghescapen / in
	ghesat . gheformiert en(de) ghe-
	sicht heuet . Want ten mach
	doch nyemant ter ewigher
	vrouden . of int rike godes
	comen . sonder de ghebode go-
	des te holden ten alre myn-
	sten . Als onse here seluen
	ghesecht heeft Wilstu int
	rike godes in gaen . so holt
	<55va>
	de ghebode / Ander lude heeft
	he ghesont ghemaect / en can
	he em seluen nv nicht beholde(n)
	Daer meynt he mede alle
	preisters / en(de) gheordende lude
	daer de lere en(de) doechden in sin
	de leren prediken . studieren
	en(de) lesen veel / en(de) weten al man
	ghenoech te schelden . te regie-
	ren te wisen / te leren / ende te
	waernen / en(de) als se oec seluen
	schuldich sin te doen / mer em
	seluen versumen se / mit quade(n)
	leuen en(de) exemplen / daer se
	den menschen mede voergae(n)
	so dat de ghemeynte oec daer
	na leuen wil En(de) aldus ver-
	sumen se em seluen ierst / en(de)
	daer na veel menschen / en(de)
	spotten mit gode / als de ioden
	en(de) preisters deden Sunte
	bernt secht O mensche ma-
	ke dij seluen ghesont / ende
	help dy an der zielen / so mo-
	ghestu oec een coninck van
	israhel werden / dat is va(n) den
	hemelschen rijck / Wa(n)t daer
	werde wy als een coninck .
	ist sake dat wy also leuen .
	dat wy mitten salighen ghe-
	rekent werden / en(de) dan sulle
	wy oec mit oneyndeliker
	vrouden / en(de) vol ewigher
	salicheit ghecroent werden .
	Jst een coninck van israhel . so
	clym he nv neder van den
	cruce / en wy willen in em ghe-
	louen Bernard(us) bescrijft
	in een sermoen De lewe van
	den gheslecht iuda heeft
	<55vb>
	verwonnen O ioden ver-
	steende herten . daer roepty
	teghens de salicheit alre gue-
	der menschen . want ghy ro-
	pet oen an dat he van den
	cruce af gae . Segt onsalige
	en wete ghi nicht hadde he
	af van den cruce ghegaen .
	dat nyemant verloest en
	solde hebben gheweest En
	wety oec nicht . dat he te-
	ghens sijns selues leer sol-
	de hebben ghedaen / daer he
	secht . We volherdet totten
	eynde toe / de sal beholden
	bliuen En(de) oec voert om
	te wedestaen uwer blint-
	heit . so seechde pilat(us) Dat
	ic ghescreuen heb / dat is
	ghescreuen En(de) of pilat(us)
	scrijft . dat he scrijft . sal
	dan (crist)us dat werck nicht
	volbrenghen dat he begv(n)-
	nen heeft . op dat al de
	p(ro)pheten moghen v(er)vult
	werden . En(de) wy willen
	in em ghelouen Sunte
	gregorius scrijft in een
	omelie / wo dat de ioden soe
	versteent en(de) verhardet
	mochten bliuen / daer se soe
	grote teikene saghen van
	onsen heren / en(de) sonderlin-
	ghe do he den bittere(n) doot
	leet . Want de steneschorden <in HS: zweites e ü.d.Z. ergänzt>
	de sonne verduusteerde / en(de)
	de eerde beuede / ende veel
	ander teikene en(de) miraculen
	de ghescheiden voer sijnre
	<56ra>
	doot . ende in sijnre doot . en(de)
	nochtant bleuen se altoes
	verduestert / en(de) verhardet
	in oerre boesheit . He heb
	nv betruwen op god . Want
	he heeft ghesecht ic bin de
	soen godes . Jheronimus Al
	menschen de betruwen in
	gode hebben . dat en sal em
	nicht wenich gheloent wer-
	den Als paulus oec secht .
	Wie betruwede ye in den he-
	ren . en(de) wart van em ghe-
	laten . Dat is . de des nicht
	toe groten loen en quam .
	. He meynt . nyemant Ghees-
	telic Soe we in god betru-
	wen wil / en(de) gheern van em
	ghehulpen weer en(de) v(er)loest .
	de moet sijn saken en(de) leue(n)
	voeghen en(de) schicken / na den
	liefsten willen godes . soe
	he best can en(de) vermach .
	so wort he verloest van
	allen quade / en(de) ghehulpe(n)
	van gode / en(de) anders nicht
	secht gregorius Ende dan
	mach de mensche vry en(de)
	mit vryen herten denken
	en(de) seggen . ic bin de godes
	soen / als onse here selue(n)
	seechde / doe em to ghesecht
	wart . siet daer staen dijn
	moder en(de) dijne brueders
	buten en(de) spreken dy gher-
	ne . Want des verdroet
	den ioden dat he em de
	waerheit seechde en(de) leer-
	de . secht de glosa . Doe
	sprac onse here weder
	<56rb>
	en(de) seechde . Dat en sin nicht
	alleen mijne brueders / of
	mijn moder . mer al de
	gheen de daer doen den
	willen mijns vaders . de
	in den hemel is / dat sin
	mijn moder / mijn brueders
	ende mijn suster ¶ Ende
	een van den mordenars
	de daer henck / blasphe-
	mierde oec in em / en(de) seech-
	de . Bistu (crist)us . so make
	dy seluen ghesont en(de) oec
	ons . Do antworde em de
	ander / en(de) berispede oen
	en(de) seechde . En ontsiestu
	dyn gode nicht . dattu in der
	seluer verdoemnisse biste .
	En(de) wy liden te rechte / Wa(n)t
	wy ontfanghen recht
	loen na onsen werke(n) . mer
	dese en heuet nicht quades
	ghedaen En(de) he seechde tot
	ih(esu)m Here ghedenc mijns
	als du coemst in dijn rike
	En(de) ih(es)us seghede em Jc
	seg dy vorwaer . hude(n) sal-
	stu mit my wesen int pa
	radijs En(de) dat was dat an-
	der woert ons heren an
	den cruce By desen tween
	mordeners secht augustin(us)
	is ons gheestelic ende to
	onser leer te verstaen een
	recht werlic staet en(de) een
	werlic leuen . en(de) een ghees-
	telic staet . en(de) een gheeste-
	lic leuen Gregoriu(s) secht
	voert . Dat is een recht
	werlic mensche . de so leuet
	<56va>
	na der begheerten sijns vley-
	sches . dat he anders nicht
	en denket . noch en doet / da(n)
	dat der werlt to hoert . en(de)
	dat werlic is . en(de) verwer-
	ret sijn synne / sijn ziele / en(de)
	sijn consciencie so vast in
	des duuels nette . dat he de
	selden / od nu(m)mer wt en
	can brenghen / en(de) hanct
	em by den duuel an den
	cruce / dat is in der hellen
	om ewelic ghepij(n)t te werde(n)
	en(de) verspryct onsen heren
	en(de) blasphemiert oen myt
	sijnen quaden woerden . als
	mit sweren . en(de) mit v(er)swe-
	ren mit vloken / ende mit
	sijnen quaden wil ende ghe-
	dachten . als oec mit loesh(ei)t .
	sijnen euen menschen te be-
	drieghen mit sijne(n) quade(n)
	werken / en(de) daer in te ver-
	harden / dattet alre quaet-
	ste is / als al ondoechdelike
	werke te hantieren / waer
	mede he em mit allen af
	scheidet van gode / ende va(n)
	sijnre ghenaden Ende den
	scheker en sprac onse here
	een woert nicht toe dan
	als he em eens / en(de) al de em
	ghelijc doen / een woert to
	seggen sal / ten lesten daghe
	. Gaet ghi vermaledide En(de)
	als dese werlike mensche
	licht en(de) sal steruen . so sal
	he seggen mitten bosen sche-
	ker Och sydy de soen godes
	<56vb>
	so helpt ons en(de) iv Ons en(de)
	iv secht iheronim(us) dat is
	helpt mijn lijf / ende mijn
	ziele / de dan ghelijc en(de) te
	samen pijn sullen liden .
	Jheronim(us) secht Tis on-
	moghelic dat de ghene de
	al sijn tijt in wallust sijns
	lichams / en(de) na der werlt
	loep gheleuet heeft . dat
	de vmmermeer ghenade
	van gode crighen kan int
	eynde sijns leuens . Want
	dat coemt daer bi toe / dat
	sulke menschen alteselden
	to enen rechten berouwe
	comen moghen mit reyne(n)
	berouden herten Sunte
	bernt secht . De in enen
	gheesteliken stat is / of de
	mensche de godlic of ghees-
	telic leuet . de starke sijne(n)
	euen menschen altos gheern
	en(de) guetlic . recht als een
	brueder den andere(n) . beide
	mit sachten ghelate / en(de)
	oec mit gueden exemplen .
	als mit enen guede(n) leuen .
	dat alre meerst stichtet .
	Als daer ghescreuen staet
	. Veel weerder <in HS: erstes e ü.d.Z. ergänzt> en(de) crachtigh(er)
	sin de exemplen dan schone
	woerde En(de) al onse here
	oec secht in den eua(n)gely
	Jv licht moet luchten on-
	der den menschen / dat sin
	uwe guede werken / op dat
	se uwen vder glorificiere(n)
	de in den hemel is En(de) segt
	<57ra>
	dan mitten gueden scheker
	en ontsie dy gode nicht <in HS: nicht gode mit Umstellunsgzeichen> Wa(n)t
	dat is een beghin der wijsh(ei)t .
	als salomon secht . ende oec
	de p(ro)pheet . en(de) segghe dan .
	wy hebben recht loen ont-
	fanghen / dat is wy sin
	wal werdich seer ghepijnt
	te werden na onser mis-
	daet / daer wy billics grote(n)
	rouwe om voer onse sunde(n)
	solden hebben / en(de) biechten
	en(de) beteren ons / en(de) spreken
	dan mitten gueden sche-
	ker Here ghedenc mijns
	als du coemst in dijn rike
	Augustin(us) secht Here ghe-
	denc mijns dat is . here ont-
	farm dy mijns hier in der
	tijt ouer mijne manichuol-
	dighe grote sunden . na dijn-
	re groter barmherticheit
	wil als dauid secht So is
	de gudertiren here dan mil-
	de en(de) verghift den menschen
	gheern sine sunden / en(de) secht
	vorwaer seg ic dy . du salst
	noch huden mit my wesen
	in den paradise Gheestelic
	te verstaen secht iheronim(us)<
	De mensche is huden in den
	paradise mitten ghedachten .
	mit woerden / wille en(de) wer-
	ken . ya de ghene de in den
	staet der gracien sin en(de) ghe-
	biecht hebben / gheern ende
	willichlic em betere(n) wille(n)
	na oers preisters rade . en(de)
	starclic in den opset ende
	willen sin / dat se lieuer den
	<57rb>
	natuerliken doot liden wol-
	den eer se de grote sunden
	meer deden mit wille Jc
	seg iv / weert dat dese men-
	sche in den gueden wille of
	staet storue / de voer sunder
	middel huden / dat is teha(n)tes
	mit gade int paradijs / dat
	is in de ewighe vrouden
	. Want sijn wil / wercke(n) en(de)
	ghedachten en(de) begheerte
	anders nicht en is dan . och
	lieue here / oft dijn wille
	weer / en(de) ic van hier weer
	om de ewighe vroude mitti
	te ghebruken Mer dat
	secht iheronim(us) slicht van
	wtuercoren volcomen men-
	schen / en(de) he secht oec gan-
	selic . dat dese selue scheker
	den seluen sin hadde . Wa(n)t
	he en bat nicht om v(er)loest
	te werden van den cruce
	of om enich dinck hijr in
	der tijt . dan slicht sijnre te
	ghedenken / daer he sick
	cleyn / en(de) oetmodich mede
	bekende . en(de) daer om gaff
	em god ene ewighe vroude
	En(de) daer wart dat woert
	waer dat onse here in den
	eua(n)gely secht So we sick
	v(er)oetmodighet . de sal ver-
	heuen werden / Dat is int
	alre ouerste guet secht gre
	gorius . En(de) so tuygt oeck
	onse <gestr.: here> suete vrouwe in
	oeren sanghe aldus He sette
	de mechtighen van den stoel .
	en(de) he verhoeghede de oet
	<57va>
	modighen Sunte augustijn
	secht . Dat was den me(n)schen
	een suuerlic teiken / ende een
	schoen ler / do de mordener on-
	sen heren ter noen tijt bat .
	dat he sijnre ghedenke(n) wol-
	de / als he quam in sijn rijck .
	Do was de godlike gudertin-
	heit . also barmhertich / ende
	louede em / en(de) gaf em dat
	hemelsche paradijs / en(de) de
	ewighe vroude / eer enighe(n)
	anderen hillighen Grego(r)i(us)
	Dat krech he mit enen be-
	rouwe(n)den herten Ons ter
	leer secht albertus / en(de) meynt
	. Wa(n)neer de mensche groten
	ghewaren rouwen voer sijne
	sunde heeft mit enen oetmo-
	dighen herten / en(de) gheern bich-
	ten en(de) beteren wil soe wes
	he dan bidt . dat sal em ghe-
	geuen werden . en(de) dan soe
	wort de me(n)sche ghehoert
	ghelijc den scheker / Want
	do he bat . de en bat he an-
	ders nicht / dan sijnre te ghe-
	denken . Do wart em van
	den godliken monde beloeft
	te geuen . allent dat he behoef-
	de ¶ En(de) van der sexte tijt
	totter noen tijt toe / worden
	daer duesternisse ouer al de
	werlt . En(de) de sonne is ver-
	dunckert . En(de) to noen tijt
	riep ih(es)us mit luder ste(m)men .
	en(de) seechde . Hely hely lama-
	zabathani . Dat is Mijn god
	mijn god / waer om hebstu
	my ghelaten . En(de) dat was
	<57vb>
	dat vierde woert dat ih(es)us
	sprac . En(de) so(m)mich van den de
	daer by stonden seechde(n) . He
	roept helyam an En(de) de ande-
	ren seechden . Laet sien of
	helyas coemt en(de) sal oen ver-
	losen . De glosa secht . Tis wal
	redelic . do dat licht onder-
	ghinc . daer al licht af coemt
	dat do duesternisse wart .
	op der eerden Als de eua(n)ge-
	list van em secht . Jc bin een
	licht der werlt / Geestelic te
	verstaen Gregori(us) secht
	. Van der sexte tijt to noentijt
	toe (et cetera) Dat is secht he mitte(n)
	menschen op deser werlt .
	totten sterfdach toe / neme-
	lic mitten ghenen de quellic
	leuen in groten sware(n) sunde(n)
	en(de) buten den staet der gracie(n)
	. en(de) de ghene den dat guede
	en(de) de hillighe scrift wal
	kundich is <in HS: is ü.d.Z.> ende weren / en(de) dan
	des nicht en volghen / noch
	beleuen / dan al mit ene(n) slap-
	pen wil . de sin alte mael ver-
	duestert van der sexte tijt
	totter noentijt toe / en(de) sterue(n)
	se daer mede mit den leuen .
	so verwrachten se ene ewighe
	duesternisse ouer al eertrike .
	dat is ouer al dat leuen hijr .
	in der tijt . en(de) ewelic te we-
	sen in pinen na deser tijt .
	En(de) de so(n)ne is verduestert
	. Dat is oer wetenheit en(de)
	verstandenisse is so seer ver-
	duestert . dat se nicht wal
	doen en co(n)nen / noch en willen
	<58ra>
	als ambrosius secht Ende de
	en sullen gheen licht op em
	schinende hebben . dan ten les-
	ten daghe de sonne der recht-
	uerdicheit . En(de) ter noen tijt
	reip ih(es)us mit luder ste(m)men
	hely hely Crisostom(us) De me(n)-
	sche wort van ih(es)us in deser
	werlt dicke en(de) veel anghe-
	stoten / dat he em beteren
	solde / en(de) ke(n)nen oen voer ene(n)
	heren en(de) enen god . Den ene(n)
	castijt he mit verdriet . de(n)
	anderen mit druck en(de) lide(n)
	En(de) dat sin de ghene de he
	daer mynt . als daer ghe-
	screuen staet . De ghene de
	ic my(n)ne / de castye ic . dat
	sin de ghene . de dat ver-
	duldelic liden En(de) somighe
	ander roept he an mit sach-
	ten synne en(de) mit ghenoech-
	ten des vergancliken leue(n)s .
	mer dat sin de ghene de nicht
	houerdich en sin op oer gro-
	te rijcheit . en(de) deylen oer eerd-
	sche guet willichlic den arme(n)
	wo in der tijt . en(de) ghebruken
	oer guet godlic en(de) ter eren
	godes . Dese sullen hier in der
	tijt . vrede ruste / vroude en(de)
	ghenoechte hebben / en(de) hier
	na de ewighe ruste in vol-
	re vrouden ewelic durende .
	En(de) dese moghen dan wal
	segghen Mijn god mijn god .
	Bernardus secht Twewerf
	mijn god te segghen . beduet
	<58rb>
	dat de menschen twiuoldi-
	ghe vroude sullen hebben
	dat is mit liue en(de) mit ziele
	En(de) de moghen wal ende te
	rechte segghen mijn god .
	. Want se altoes mit em sul-
	len wesen / mitten vader
	ewelic regnierdene Als on-
	se here beloeft heuet seg-
	ghende Vader ic wil . dat
	so waer ic bin dat daer
	mijn dienre oec wesen sal .
	De en darf nicht veel roepe(n)
	mijn god / mijn god waer
	om hebstu my ghelate(n) Noch-
	tant secht crisostomus dat
	dat woert de verdoemden
	heeslic roepen sullen myt lu-
	der ste(m)men ten lesten daghe .
	als se gheloent wede(n) mit
	ewigher pinen Soe sullen
	se veel blasphemieren op
	(cristu)m / en(de) op em seluen spreke(n) .
	mijn god mijn god . ende soe
	sullen se twiuoldighe pine
	liden . beide in der zielen en(de)
	in den liue . Als de p(ro)phete
	secht God der wrake(n) / here
	god der wraken Ende dan
	wort em oec oer wed(er)gift
	betaelt . en(de) oer loen ghege-
	uen / de em hier nicht bekieren <in HS: nicht a.r.R. ergänzt>
	en(de) beteren en wolde(n) Als
	dauid secht En(de) dat loe(n) en(de)
	de wederghift Augustin(us).
	dat is . gaet int ewighe vuer
	dat den duuelen en(de) sijnen
	ghesellen en(de) enghelen bereit
	is / En(de) somighe seechden
	<58va>
	he roept helyas an Ende de
	anderen seechden Laet ons
	sien / of helyas sal comen en(de)
	verloesen oen . Gheestelic
	te verstaen so secht grego(r)i(us)
	Al dat onghelouighe volc
	roept helyam an ende oec
	ander verhart bose volck
	dat boeslic en(de) onkerstelic
	leuet . dat roept al helyam
	an daer de bose gheest bi
	beteikent is / en(de) een ongod-
	lic leuen Soe meynt oeck
	gregorius . de ongheloui-
	ghe / of de v(n)ghedopet sin
	en(de) ongodlic en(de) quellic leue(n)
	de en moghen nicht v(er)loest
	werden van den cruce der
	ewigher pinen / se en bekie-
	ren em ghehelic tot gode
	mit gansen vlite / ende be-
	teren em na ghebode der
	hilligher kerken / mit biech-
	te ende penitencie / en(de) myt
	bitteren rouwe als sunte
	peter en(de) maria magdale-
	na deden ¶ By den cruce
	ih(es)u stonden sijn moder en(de)
	maria cleophe sijnre mod(er)
	suster / en(de) maria magdale-
	na . En(de) do ih(es)us de moeder
	sach . en(de) den iongher staen-
	de den he my(n)de / seechde he
	sijnre moder / Wijf sich dijn
	kint En(de) dat was dat derde
	woert dat he an den cruce
	sprac . Daer na seechde he
	den iongher Sich dijn mod(er)
	En(de) van der vren nam se
	de iongher in sijnre hoede .
	<58vb>
	Jheronim(us) secht By den drien
	marien is beteikent de hilli-
	ghe drieuoldichiet . de staet
	altoes bi den menschen die
	seer ghecruyst wort mit gro-
	ter becoringhe / . den beuelt
	onse here sijnen iongher
	den hillighen gheest . ende
	helpt / oen wtter becoringhe
	des he vromelic stridet / ende
	manlic de becoringhe wed(er)
	staet . Want paulus secht
	God en laet nyemant hogher
	becoren / dan he wal liden en(de)
	verdraghen mach Crisostom(us)
	secht O guede ih(es)us wo mochty
	uwer lieuer moder so harde-
	lic to spreken / wijf . de iv also
	suetelic plach te wachten en(de)
	mit oerre borsten plach te la-
	uen / en(de) iv van my(n)nen so wter
	maten lief hadde Augustin(us)
	Ten was do gheen tijt suetelic
	to te spreken En(de) meynt had
	onse here sijnre moder guet-
	lic toe ghesproken / dat herte
	mocht oer gheborsten hebben .
	Daer om sprac he / wijf sich
	dijn kint Sunte bernt secht
	O mensche ansie sijn ziele
	dat is dijn leuen / daer die
	godlike mensche also veel
	om gheleden heuet / ende be-
	kier dij tot em Joha(n)es da-
	miscen(us) secht dat ih(es)us in
	twierhande liden was als va(n)
	der pinen des cruces / en(de) van
	den medeliden sijnre lieuer
	moder En(de) totten iongher
	<59ra>
	den he mynde sprac he Sich
	dijn moder En(de) van der vre(n)
	nam he se in sijne hoede .
	Crisostom(us) secht gheestelic
	van der vren voert dat on-
	sen here den ewighen doot va(n)
	den menschen nam / en(de) den
	duuele an den cruce verwan .
	so nam he oen in sijn hoede
	en(de) willen voert an behuede(n)
	en(de) bewaren / hent he oen
	brenct by dat hemelsch heere
	in sijn rijck . des de mensche
	den willen godes doe Su(n)te
	bernt secht . Wat quader
	wyssel dede maria Se ouer-
	gaf den heren / en(de) ontfenck
	den knecht . So sal de me(n)sche
	ouergheuen den heren der
	houerdien / en(de) dat werlike
	leuen / en(de) ontfanghen <in HS: t ü.d.Z. ergänzt> den
	knecht der oetmodicheit
	en(de) een guet leuen Maria
	ouergaf oec den meyster
	secht bernardus / ende ont-
	fenck den discipel So sal de
	mensche ouergheuen den
	meyster der onghehoersam-
	heit . en(de) onwillicheit totten
	dienste godes / en(de) ontfa(n)ghe(n)
	den discipel der ghehoersa(m)-
	heit en(de) guetwillich(ei)t / totten
	dienste godes Maria gaf
	ouer den godes soen secht
	bernardus / en(de) ontfenc eens
	visschers soen So sal de men-
	sche oec ouergheuen des du-
	uels soen de ghiericheit . en(de)
	ontfanghen een arme leue(n)
	en(de) een milde medelidende <gestr.: leue(n)>
	<59rb>
	herte om godes wil ¶ Daer
	na want ih(es)us wist dat alle
	dinghe volbracht sin / en(de) op
	dat de scrifture volbracht
	worde / sprack he My dor-
	stet / En(de) dat was dat vijfte
	woert En(de) een vat vol
	edicks was daer ghesat .
	en(de) se staken een spongie
	vol edicks an een reit / en(de)
	brachten dat to sijnen mo(n)de
	Do ih(es)us den edick ghesma-
	ket hadde / seechde he Tis
	volenbracht En(de) dat was
	dat seste woert ons heren
	Paulus secht Do al dinck
	vollenbracht was / doe wart
	(crist)us een sake der salicheit
	al den ghenen de em ghe-
	hoersam sin ambrosius Ten
	is nicht vreemde dat (crist)us
	ih(es)us de waer godes soen al
	dinck weet . want he al
	dinck van nichte ghescape(n)
	heeft en(de) ghemaect . en(de) son-
	der em en moghe wy nicht
	doen Als he seluen ghesecht
	heeft Gregori(us) Daer om
	steet den menschen seer
	vlitelic en(de) scarpelic toe te
	sien / en(de) em te wachten va(n)
	groten grauen sunden / en(de)
	oec mede van den cleynen
	en(de) em te voeghen to enen
	gheesteliken leuen . Want
	onse here allent siet hoert
	en(de) weet . wat de mensche
	doet . denct of spreket . Als
	de p(ro)pheet secht De ghescape(n)
	heuet dar ore meendy dat
	hijs nicht hoeren en sal . Of
	de dat oghe ghemaect heeft
	<59va>
	. meendy he en <in HS: m aus n korrigiert> merket wal
	Ja he . secht de glose . Allent
	dat in eertrike gheschiet / is
	dat siet he en(de) weet also claer-
	lic in sijnre moghender god-
	heit recht als dat ghedaen
	wort en(de) gheschiet is / ende
	salt cort hier na richte(n) / en(de)
	ordelent / en(de) sal enen yeghe-
	liken loen gheuen / als he
	verdient heuet . de gueden
	mit oneyndeliker vroude(n)
	ewelic . en(de) de bosen myt on-
	eyndeliker ewigher pinen
	En(de) dan wort vollenbracht
	dat van enen yegheliken me(n)-
	schen ghescreuen is / en(de) als
	onse here ghesproken heeft
	en(de) op dat de scrifture ver-
	vult worde En(de) dat he seech-
	de . my dorstet . secht de glose .
	dat was na heyl en(de) salich(ei)t
	der mensche(n) Augustinus
	secht Also als de ioden (crist)o
	enen bitteren dranck te drin-
	ken gauen . also doen noch
	hudendesdaghes <sic> de quade
	kerstene . Want so wie dat
	kersten gheloue ontfa(n)ghen
	heuet . en(de) quellic leuet . de
	schenct (crist)o sueten wijn
	mit myrren en(de) mit gallen
	ghemenghet . Want se ver-
	menghen den wijn der ker-
	stenre puerheit mit mirre(n)
	en(de) mit gallen eens quaden
	leuens / in dien dat se myt
	eeren quaden leuen andere
	guede kersten hinderen en(de)
	scandalizieren Als ghemeen-
	<59vb>
	lic al de ghene doen / de onder
	enen gheesteliken schijn van
	buten van em seluen schinen
	en(de) em totten dienste godes
	ghegeuen hebben / en(de) nochta(n)t
	oer herte veer van gode is .
	daer se ten lesten daghe seer
	om gheordelt sullen werden .
	Crisotom(us) secht Den me(n)schen
	sal altoes dorsten / dat is gro
	te begheerte hebben na der
	rechtuerdicheit . so is de men-
	sche salich hier in der tijt / en(de)
	leuet hier na ewigher salich(ei)t
	Als onse here gheleert heeft
	segghende . Salich sin se den
	honghert en(de) dorstet na der
	rechtuerdicheit . want se sul-
	ken ghesadet werden / dat is
	mit ewigher vrouden ende
	volre blijscap Sunte bernt
	leert So wanneer gheesteli-
	ken menschen / of guetlike(n)
	menschen spise of dranck
	voer ghesat wort . de em na
	den synne / of na den smake
	nicht ghenoechlic en is . dan
	sal he denken dat (crist)us mit
	edick en(de) myt gallen om on-
	ser aller wil ghelaeft wart
	De ioden deden ene spongy
	vol edicks an een riet ende
	boden dat den ghebenedide(n)
	monde ih(es)u Ende hijr ont-
	fanghen hadde / seechde he
	Tis vollenbracht Augustin(us)
	secht By den ioden sin betei-
	kent de quade kersten / die
	doen een spongy vol edicks
	<60ra>
	an een reit De spongy is oer
	leuen / dat vol alre boesheit en(de)
	quaetheit is . dat by den edick
	beteikent is . en(de) doen se an een
	reit . dat is an enen onstan-
	tachtighen staet ghestelics
	leuens . en(de) al beghinnen sie
	duck wat guets / se en volher-
	den daer nicht in En(de) ghelijc
	al dat riet van allen winde(n)
	hier en(de) daer neder ghewor-
	pen wort . so wort de mensche
	neder gheworpen mit allen
	becoringhen de oen toecomen .
	en(de) so wil de mensche dan de
	spongy an ons heren mont
	brenghen / en(de) sijn ghebet dan
	offeren mit eenre vliegender
	y(n)nicheit . mit sijnen snoden
	en(de) grouen sunden de he ghe-
	daen heuet / en(de) en weet nicht
	dat god den sunder nicht en
	verhoert . Dat is also la(n)ghe
	als he in enen quaden leuen .
	. wil . of sunden steet . by wel-
	ken de edick beteikent is Als
	iheronim(us) secht / en(de) dan en
	wil de here der nicht ontfan-
	ghen . en(de) dan wort al vollen
	bracht an den onsalighen
	menschen . als em de here ten
	lesten daghe vol loen gheue(n)
	sal voer al sijne woerde wer-
	ken en(de) ghedachten Augusti-
	nus Geliker wijs als (crist)us
	em gheweerchde om onsen
	wil em edick laten te schen-
	ken en(de) te smaken mer tis
	en dranck . Also sulle wy oec
	<60rb>
	vermits sinen exempel sul-
	ke scadelike menschen / als
	wy des nicht beteren en ko(n)-
	nen leren liden . mer oer
	exemple nicht navolghe(n)
	En(de) dat is den edic te sma-
	ken . mer nicht te drinken .
	nochtant sulle wy de al-
	toes in gode my(n)nen en(de) voer
	em bidden ¶ Ende ih(es)us
	seechde . Vader in dijne(n) ha(n)-
	den beuele ic mijne(n) gheest
	En(de) he riep mit eenre gro-
	ter luder ste(m)men / en(de) ney-
	ghede sijn hoeft . gaf he
	sijnen gheest . Ende dat
	was dat seuende woert
	ons heren Crisostom(us) secht
	dat alle gude gheestelike
	menschen daer de wille go-
	des in gheuonden wort . de
	sin altos beuolen in des va-
	ders handen Alle gheeste(n)
	sullen den almechtighe(n) vad(er)
	altos louen / dat sin alle me(n)-
	schen . om der groter wal
	daet wil . de he den me(n)sche(n)
	ghedaen heeft Dauid secht
	Alle gheest louet den heren
	Dat is beide der menschen
	gheest . en(de) de enghelsche t
	gheest . louet den heren .
	. Want de vleyschelich(ei)t . en(de)
	de weerlike hoecheit ende
	ghiericheit en moghe(n) go-
	de nicht <in HS: t ü.d.Z. ergänzt> loue(n) En(de) daer om
	secht ambrosius . dat de me(n)
	sche altoes sijn leuen sal
	<60va>
	schicken en(de) voeghen / dat he
	in des almechtighen vaders
	handen beuolden sij en(de) spre-
	ken moghe . lieue here lieue
	vader in dijnen handen . dat
	is in dijn ghewalt beuele
	ic mijnen gheest . dat is
	mijn woerde / wille / werke(n)
	en(de) ghedachten / En(de) he reip
	mit groter luder ste(m)men
	De glosa secht . Dat dede he
	dar om / op datten alle me(n)-
	schen hier in der tijt hoere(n)
	solden . sijnen godliken wille
	te doen / en(de) te vollenbrenge(n)
	nv in der tijt der barmher-
	ticheit . op dat se oen nicht
	hoeren en droften al swi-
	ghende of merkelic spre-
	kende in der tijt der stren-
	gher rechtu(er)dicheit . als
	gaet ghy vermaledide int
	ewighe vuer Sunte bernt
	secht De mensche sal gode
	sijnen heren altoes anrope(n)
	mit ynnighen ghebeden .
	mit strengher werdigher
	penitencien vasten / waken .
	didciplijn te ontfanghen .
	Als de eua(n)gelist secht .
	Doet penitencie en(de) dat rike
	godes sal iv ghenake(n) Gre-
	gorius secht Werdighe
	penite(n)cie doe mit euen
	rouwenden oetmodighen
	vroeliken en(de) willighen
	herten en(de) nicht myt suere(n)
	<60vb>
	harden synne / en(de) bliuen star-
	kelic in gueden opset . lieuer
	den doet te liden / dan de sunde(n)
	v(m)mermeer weder te doen .
	En(de) neyghen dan sijn hoeft
	mit onsen heren / mit groter
	oetmodicheit / dat is / al sijne
	werke sal de mensche nedere(n)
	en(de) de tot godewert kiere(n) . en(de)
	gheuen dan sijnen gheest . dat
	is sjn leuen en(de) sijn ziele / de
	dan den almechtighen vader
	beuolen mit em ewelic bliue(n)
	sal in ewicheit . nu(m)mer an-
	ders dan vroude en(de) blijscap
	te sien / en(de) te hoeren ¶ Ende
	dat cleet des tempels schoer-
	de in tween stucken van boue(n)
	tot beneden to De glosa secht
	Do onse here den gheest gaf
	do reten de stene / en(de) de graue
	worden gheoepent / en(de) de so(n)ne
	begaf oer schijnen . en(de) meer
	ander teiken ghescheiden doe / do
	wast oec redelic dat in den tem-
	pel oec wonder en(de) teikene ghe-
	scheiden / en(de) daer om schorde dat
	cleet des tempel . Mer tot ene(n)
	gheesteliken sin / en(de) ons ter leer
	secht ambrosius . Bi den te(m)pel
	is beteikent dat licham des
	menschen / en(de) by den clede daer
	binnen de ziele des menschen .
	en(de) secht Jst dat de mensche sijn
	leuen en(de) sijn tijt o(n)nutelic
	toeghebracht heeft . en(de) onre-
	delic . en(de) quellic gheleeft heeft
	soe dat he in dootsunden / ende
	<61ra>
	buten der ghenaden godes
	steruet . so is sijn tempel / en(de)
	dat cleet daer in gheschoert
	in tween stucken . bouen ende
	beneden . dat is van bouen
	van den ouersten gode der
	ewigher salicheit . totter pi-
	nen der hellen . beneden der
	ewigher verdoemnisse ende
	onsalicheit Augustin(us) secht
	De mensche sal dat cleet / dat
	is sijn eerdsche guet ontwee
	ryten / en(de) deylen . dat den ar-
	men mildelic mede in eten
	en(de) in drincke / en(de) in cledin-
	ghen van bouen tot beneden
	dat is van anbeghi(n)ne sijnre
	wijser verstandenisse hent
	tot sijnen wttersten daghe toe .
	op dat he nicht hoeren en
	dorue de verueerlike sente(n)-
	cie van den ouersten richter
	Gaet van my ghy vermale-
	diden int ewighe vuer (et cetera) .
	Gregori(us) secht Dat cleet
	des tempels / dat is des men-
	schen inwendighe leuen / sijn
	ghedachten . wil . en(de) opset .
	de sal de mensche also schic-
	ken en(de) regieren totten wil
	en(de) ter eren godes / en(de) schoren
	den ontwee van bouen tot be-
	neden . dat is van den leuen
	der houerdien toe enen oet-
	modighen leuen / en(de) ter eere(n)
	godes ¶ En(de) de eerde beuede
	en(de) de stene schoerden / en(de) de
	graue sijn opghedaen Die
	glose secht Doe de godlike
	<61rb>
	siele van den licham scheide .
	do ghecheiden dese grote wo(n)-
	der en(de) teiken / of sick de men-
	schen yet beteren wolde(n) mit
	den leuen / en(de) nemen exe(m)pel
	an den plompen en(de) simpelen
	<gestr.: exempel> elementen / als an den
	stenen . grauen / en(de) an der eer-
	den / de oeren heren beken-
	den in sijnen drucke en(de) liden
	Sunte gregorius secht Ten
	lesten daghe als god onse
	here ten ordel comen sal .
	en(de) richten . so sal de eerde
	seer beuen . En(de) dat ic segghe
	de eerde . dat sin de me(n)sche(n)
	de na der eerden gheleeft
	hebben en(de) eerdsche dinghe
	ghewracht hebben / ende de
	ghenoechte oers leuens al-
	toes ghesocht hebben Dese
	eerde sal alte gruwelike seer
	verveert werden / en(de) beuen
	voer den strenghen richter
	en(de) rechtuerdighen / en(de) voer
	de verveerlike sentencie .
	. De steen schoerden / ende de
	graue sin op ghedaen / Jhe-
	ronim(us) De menschen de also
	verhardet hebben gheweest
	als stene ten doechde(n) wert .
	en(de) sick in der tijt der sacht-
	modicheit nicht en begheer-
	den te beteren / noch em be
	kieren en wolden . de sollen
	gheschoert werden en(de) ver-
	wesen werden ewelic en(de)
	v(m)mermeer van der ewigher
	<61va>
	vrouden / en(de) van den godlike(n)
	ansichte mitten harde(n) ste-
	nighen menschen en(de) ont-
	fanghen de verveerlike
	sentencie Gaet ghi verma-
	ledide int ewighe vuer .
	Gregori(us) secht Dat woert .
	gaet van my . sal dan den
	sunderen harder wesen te
	hoeren . dan al de verveer-
	licheit . of hardicheit de
	op der werlt ye ghequam
	Ja oft redelic / en(de) moghelic
	weer . dat de altesamen an
	ene(n) hoep op een tijt que-
	men . so en solde dat noch-
	tant . daer bi nicht te ghe-
	liken wesen . Want dat
	woert . gaet van my ver-
	maledide . sal den sunder
	scarper snyden int hoere(n) .
	dan enich sweert snyden
	mach Sunte bernt secht .
	. dat des heren woerde sul-
	len snyden den bosen ter
	wrake / en(de) to oerre on-
	vrouden en(de) onghenoech-
	ten . als een scarp sweert
	an beyden syden snyde(n)de .
	en(de) den gueden als een sue-
	te melodye en loen ende
	ter ewigher vrouden En(de)
	dan so sin de graue opghe-
	daen . dat sijn de diepe en(de)
	de afgronde der hellen .
	de sin den sunder dan op
	ghedaen tot sijner ewi-
	gher verdoemnisse . daer
	he ewelic in bliuen moet
	<61vb>
	sonder allen troest ghenade .
	hulpe . of v(er)loesinghe Als iob
	secht Jn der hellen <gestr.: is> en is
	ghene verloesinghe ¶ . Ende
	veel doder lichame de doot
	weren / stonden op en(de) ghinghe(n)
	wtten grauen / en(de) quamen
	na sijnre verrisenisse in de
	hillighe stat . en(de) openbaerde(n)
	em veel liden . So sullen oec
	secht de glose ten leste(n) daghe
	opuerstaen alle menschen
	wtten graue . En(de) nv deden
	sijt toe enen grote(n) teike(n) en(de)
	wonder . mer dan sullen se dat
	doen toe eenre ewigher du-
	rende tijt . enter mit ewigher
	vrouden / of mit ewigher
	pinen Als gregori(us) secht En(de)
	se sullen na der v(er)risenisse in
	de hillighe stat comen / dat is
	in de stat der ewigher glorie(n) .
	mit ih(es)u (crist)o ewelic te regnie-
	ren / en(de) sijns ewelic te ghebru-
	ken En(de) se openbaerden em
	veel luden . Dat is . se sullen
	em openbaren veel marte-
	lers . apostolen / confessore(n) en(de)
	meeghden en(de) allen hemelsche(n)
	heere in alre vrouden en(de) ghe-
	noechten / en(de) sullen de godlike
	gudheit sien en(de) ewelic beschou-
	wen van aensichte to ansichte
	Mer to onser leer / en(de) to enen
	gheesteliken synne secht Au-
	gustin(us) Veel doder lude de doot
	waren . dat sin veel gued(er) men-
	schen de in groten grouen sun-
	den gheleghen hebben / dien oer
	<62ra>
	sunden leet sin / en(de) berouwe(n)
	em . en(de) nv in enen gueden stant-
	achtighen willen sin . de sunde(n)
	nu(m)mer bet te doen / dese ware(n)
	doet na der zielen . mer de sto(n)-
	den op en(de) ghinghen wtte(n) graue .
	dat is se sin op ghestaen wtte(n)
	snoden leuen / de begrauen
	waren mitten sware(n) bant
	der sunden / en(de) daer mede be-
	grauen solden hebbe(n) ghewor-
	den bi den riken man in de
	wtterste verdoemnisse Ende
	dese menschen / de em aldus
	beteren / sullen na desen gue-
	den wil en(de) werken / daer se
	sin / sonder altwiuel <sic> comen in
	de hillighe stat . dat is in de
	ewighe salighe vroude / en(de)
	schone stat . daer de schare(n)
	der enghelen borghers sin .
	mit al den lieuen hillighen .
	. En(de) dese openbaerden em
	veel luden Gregori(us) secht
	Ten lesten daghe sullen em
	de menschen / de aldus wt
	oeren boesen sunden opghe-
	staen sin . openbaren voer de(n)
	heren en(de) voer al de werlt .
	en(de) daer na sullen se sick ope(n)-
	baren in de hillighe stat .
	als ons to ghesecht sal wer-
	den Ay guede knecht . gaet
	int hues dijns heren mit
	blijscappen . Want du ouer
	een wenich truwe gheweest
	hebst . so sal ic dy bouen veel
	setten . Bouen veel secht
	<62rb>
	iheronim(us) . Dat is zeker
	wal recht . dat altos duren
	sal sonder enyde Ende daer
	om secht de here Boue(n) veel
	sal ic di setten ¶ Do centu-
	rio sach de van veer stont .
	dat ih(es)us also ropende den
	gheest gaf . en(de) oec de myt
	em stonden . en(de) saghen de
	eerdbeuinghe / en(de) de ander
	dinghe / de daer ghescheide(n)
	worden se verveert Ende
	he seechde . Waerlic dit was
	de sone godes . By centurio
	is beteikent secht augusti-
	nus alle menschen de doe
	van eertrike ghescheiden
	waren / en(de) secht . de stonden
	van veers dat is se waren
	veer van der hulpen ende
	ghenaden godes / eer god den
	doot leet en(de) v(er)rees / en(de) ver-
	loesde se wtter duesternisse
	en(de) qualen daer se in waren
	De glose secht Doe ihesus
	alsoe ropende den gheest
	gaf . do vervrouden se
	sick / en(de) verhoerde(n) se haes-
	telic . en(de) waren rechte vroe-
	lic . do he seluer quam / en(de)
	haelde sijne vrende en(de) ver-
	loesde se En(de) do seechden se
	mit centurio . Dit is waer-
	lic de sone godes / en(de) bleue(n)
	altos bi em ghelijc dat
	centurio oec na dede . en(de)
	benediden den name ih(es)u
	van ewen tot ewen in
	ewicheit . En(de) de andere
	de daer by stonden ende
	<62va>
	saghen de eertbeuinghe(n)
	en(de) dat wonder dat daer
	gheschiede . worden se ver-
	veert sunte bernt secht / dar ware(n)
	de vorsten en(de) prince(n) d(er) hellen
	de waren seer verueert <in HS: sunte bernt secht - seer verueert a.o.R. ergänzt> en(de) beueden va(n) anx
	te . do se saghen dat won-
	der dat daer ghescheide
	. Gregorius secht Alsulken
	wonder en gheschiede ny .
	als dat onse here also
	crachtelic quam / en(de) haelde
	seluen sijne vrende wtter
	hellen . en(de) ten sal nicht meer
	gheschien . Want onse here
	op de tijt mit groter ghe-
	wolt en(de) cracht qua(m) / Mer
	toe enen gheestelike(n) sy(n)ne
	secht ambrosius . so sin by
	desen / de by onsen here(n) va(n)
	veers stonden beteikent
	al de ghene de verwesen
	sullen werden ten lesten
	daghe . de sullen van veers
	staen bi onsen heren / dat
	is . se sullen verveert sijn
	en(de) verscheiden wesen va(n)
	der almechtigher godliker
	hulpen / en(de) godliken troes-
	tes ewelic en(de) vmermeer .
	als de den ouersten heren
	sijnen gheest al ropende
	hoeren gheuen / dat is . he
	sal dan so lude ropen ende
	spreken dattet alle men-
	schen weten en(de) hoere(n) sul-
	len . den gueden ter ewigh(er)
	ghenoechten en(de) vrouden
	en(de) den boesen ter ewigher
	onghenoechten en(de) pinen
	En(de) dese de van veers stonden
	<62vb>
	worden v(er)ueert . doe se de eert-
	beuinghe saghen Augustin(us)
	De mensche de van der eerde(n)
	ghemaect is / en(de) altos na eerd-
	schen dinghen gheleuet heeft
	en(de) na houerdien / en(de) anders
	nicht dan quade dinghe be-
	gheert heuet . de sal alte seer
	beuen / en(de) verveert wesen
	voer den rechtu(er)dighen scarpe(n)
	strenghen richter Als se dan
	dat wonder sien . dat daer
	gheschien sal / en(de) dat woert
	moeten hoeren / gaet van my
	ghi vermaledide int ewighe
	vuer En(de) dan sal de almechti-
	ghe here de eerde dat sin de
	voerseechde eerdsche me(n)sche(n)
	ansien / en(de) sal se doen beuen .
	Als iheronim(us) secht Ende
	dauid secht De die eerde an
	siet / en(de) doet se beuen De glosa
	secht De here is de ghene de
	ontfarmhertelic . ansiet de
	eerde . als nv hier in der tijt
	der sachtmodicheit / dat is dat
	herte des sunders / de em tot
	den heren bekiert heeft . En(de)
	he doet de eerde beuen v(er)mits
	oetmodicheit . want beter is
	dat beuen der oetmodicheit .
	dan dat betruwen der houer-
	dien En(de) dan sullen de gueden
	segghen mit centurio Waer-
	lic dit is de godes soen / den wy
	op der eerden ghedient hebbe(n)
	en(de) sijnen willen ghedaen heb-
	ben / en(de) sijne woerde en(de) ghe-
	bode gheholden hebben . de ons
	<63ra>
	nv mit ewigher blijscappe(n) en(de)
	vrouden louen sal van al on-
	sen druck en(de) liden / en(de) van al
	onsen werken En(de) de bosen sul-
	len segghen . Waerlic dit was
	de godes soen den wy nicht be-
	ke(n)nen leuen / noch in voerspot
	noch in wederspoet / en(de) nv sulle
	wy oen moeten beke(n)nen myt
	bedwanghe / en(de) in groten liden .
	. Wy en woldens nicht beke(n)nen
	als enen gued(er)tierne(n) en(de) sacht-
	modighen heren . nv moete wy
	oen beke(n)nen / als enen recht-
	uerdighen strenghen richter
	En(de) dit sin waerlic de ghene .
	de wy plaghen te bespotten .
	en(de) seechden dat oer werke
	snode en(de) quaet waren . ende
	sonder eer . en(de) nv werden se
	versellet mitten kinderen
	godes / en(de) ons wort ghegeue(n)
	de ewighe pine ¶ Ende al de
	scharen de daer te gader ghe-
	comen waren to desen wonder
	en(de) saghen wat daer gheschei-
	de . die sloghen oer borsten .
	en(de) kierden weder De glosa
	secht . Al oer scharen / dat sin
	alle bose menschen / de boeslic
	en(de) quellic leuen . Want der
	meer is in der tijt . dan der
	gueder / ofte der rechtu(er)digher
	Augustin(us) secht . Wa(n)neer sick
	de mensche gheern bekieren
	wil / en(de) em beteren . so kieren
	al de scharen / dat sin de bose
	gheeste van em / de by em te
	<63rb>
	wesen pleghen als se dat
	wonder sien . wat daer
	gheschiet . en(de) slaen oer
	borsten . dat is se werden
	gheslaghen in der ewigher
	hellen / want se nicht ver-
	woruen en hebben an den
	menschen Gheestelic te
	verstaen secht gregorius
	Al de scharen / dat sin al de
	guede / werke die de me(n)sche
	doet . de sal he al doen va(n)
	my(n)nen godes / en(de) ter eren
	godes . mer nicht om anxt
	wil enichs tijtlics verlies .
	off des lichams / of om anxt
	wil der pinen der hellen .
	als de menschen doen de
	gode nicht en betruwe(n) En(de)
	so mach de mensche come(n)
	in de schare der enghelen .
	en(de) der hemelscher ghesel-
	scap / en(de) beschouwen daer
	dat wonder dat daer ghe-
	schiet is / dat is de godlike
	vroude . en(de) ewighe blij-
	scap . so wonderlike veel .
	dat se nicht lichtelic wt
	te spreken en is . Want tis
	wonderlic in des me(n)sche(n)
	oghen . of in des me(n)schen
	verstandenisse / als de p(ro)phe-
	te secht . Dan heeft de
	me(n)sche sine borst ghesla-
	ghen . daer dat herte in
	leegt . als dat he dat le-
	uen en(de) herte ganselic
	gheschict heeft ten loue
	ende ter eren godes En(de)
	als he dan mit allen
	<63va>
	hemelschen heere verselt is .
	so is he weder ghekiert in
	sijn stat . dat is in sijn erf-
	nisse / dan he comen is / dat
	is wtter godliker moghent-
	heit en(de) barmhertich(ei)t daer
	he dan een ewighe blijscap
	hebben sal En(de) aldus heeft
	he ih(es)us gheoffert
	an den cruce om des men-
	schen wil . Daer sunte bernt
	enen gheesteliken syn op
	secht aldus So wie dat
	offeren wil . de behoeft
	vier punten / de daer toe
	behoeren . Dat een is de
	tempel . dat ander is de
	preister . de dat offer ont-
	fangt . dat derde is dat
	offer . dat vierde is een
	reyn leuen . Dat is te ver-
	staen reyn te wesen van
	allen dootliken sunden
	eer enich menschen sijn of-
	fer ten altaer brengt .
	En(de) aldus so is sijn offer
	en(de) ghebet voer gode ghe-
	naem / en(de) ontfanclic / ende
	anders nicht Sunte au-
	gustin(us) secht . dat onse here
	dese voerseechde punten
	al ouer em hadde Want
	he was seluen de tempel
	godes / en(de) he was de waer
	priester . want he seluen
	dat hillighe sacrament
	en wtten donredaghe con
	secrierde / en(de) gaft sijnen
	iongheren / mitten seluen
	<63vb>
	woerden / daer dat noch alle
	priesters mede consecrieren
	en(de) andienent ons to eenre
	ewiger ghehoechnisse sijns
	testame(n)tes . dat is . sijnre pas-
	sie mede te ghedenken He
	was oec seluer dat offer . wa(n)t
	he offerde em seluen en gue-
	den vrydaghe an den cuce
	om onser alre sunden willen .
	. He was oec reyn van leuen
	van ghedachten en(de) va(n) woer-
	den / en(de) oec van werke(n) . Wa(n)t
	wt sijnen ghebenedide(n) mon-
	de / en ghinc ny droch noch
	loghen . En(de) hier om sullen
	wy oen billics seer danken
	en(de) louen Sunte pauwel
	secht . Men plach in den olden
	testament te offeren bloet
	van hoeken en(de) van la(m)meren
	voer de sunden / en(de) se daer
	mede af te wasschen Dat be-
	duet ons . dat wy hier mede
	nicht ghewasschen en sin
	van onsen sunden / mer mitte(n)
	bloede des onbeulecten la(m)mes
	ons heren ih(es)u (crist)i Ende onse
	here ih(es)us (crist)us en heeft nicht
	ghedaen . so als men de offer-
	hande plach te loessen . mer
	he heeft ons gheloest myt
	em seluen / en(de) heeft em selue(n)
	gheoffert mit sijne bitter
	passien . en(de) doot ¶ Daer
	waren oec wyue van veers
	toesiende . onder welken dat
	maria magdalena was . en(de)
	maria iacobi / des mynres / en(de)
	maria iosephs moeder ende
	<64ra>
	salome . Wanneer he in ga-
	lilea was so volgheden se em
	en(de) dienden em . en(de) veel ander
	vrouwen / de te gader mit em
	in ih(e)r(usa)l(e)m ghecomen waren .
	De glosa secht De wile dat
	onse here vrede hadde / ende
	dattet al mit sachten leuen
	en(de) mit gueden voertganghe
	duerde . so wes he bestont .
	do bleuen de vrouwen ghe-
	meenlic bi em . mer doert an
	den doot ghenck / en(de) ter wt-
	terster noet . do volgheden
	se em mit versaegheden her-
	ten / en(de) stonden van veers / en(de)
	saghen oen an Ambrosius
	secht So doen nv ter tijt
	veel menschen de onsen here(n)
	dienen / en(de) wal louen en(de) neern-
	stich sin tot sinen dienste . so
	langhe alst na oeren wille
	wonsch en(de) gheluck slaet
	en(de) het em walgaet Mer
	als em enich dinck of lide(n)
	toecoemt . of als em de here
	yet toesyent . om se te vanden
	en(de) te becoren in den gueden
	leuen / en(de) om te besien of se
	stantachtich sin en(de) v(er)duldich
	in den liden . so gaen se van
	veers staen van gode myt
	onverduldicheit . mit quaet
	spreken / en(de) mit veel onghe-
	latenheit . en(de) laten af van
	den guede dat se bestaen
	hadden / ende en volherden
	nicht . noch en verwynnen
	de becoringhe nicht . dat de
	<64rb>
	lerers seer misprisen Wa(n)t
	sunte iohan secht in apoca-
	lipsi . De verwint den sal
	de here gheuen eten van
	den leuendighen holte des
	paradises . dat is de ewighe
	vroude En(de) de here secht
	De ic my(n)ne . de castye ic .
	En(de) de p(ro)phete secht Al casti-
	ende . so heeft my de here
	ghecastiet . De glose secht .
	Dat gheschiede my v(er)mits
	den veruolghers ende tor-
	menten de boeser me(n)sche(n) .
	op dat ic ghereynicht
	worde Ende de p(ro)phete secht
	oec voert En(de) he en gaff
	my nicht ouer ter doot .
	dat is ter ewigher doot .
	Glosa De en werden nicht
	ouerghegeuen ter doot . wes
	sunden hier af ghewassche(n)
	werden mit castijnghe mit
	v(er)duldichiet . en(de) verdrachlic
	liden . Want de vader castijt
	dicke sijne kinder v(er)mits
	quaden knechten . nochta(n)t
	dat he des quaden knech-
	tes pine bereit . en(de) den kind-
	deren sijn erfnisse . Hugo
	van sunte victoer secht
	. De vrouwen sullen sympel .
	. houesch . en(de) sachtmodich
	wesen . So sullen de men-
	schen de een godlic leuen
	annemen / ende leyden wil-
	len een gheestelic leue(n) . de
	sullen sympel . sachtmodich
	en(de) houesch wesen . va(n) woerde(n)
	<64va>
	wijsen|ghelaet <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> . en(de) trecken
	mit gode ih(es)u (crist)o van gali-
	leen / dat is wt deser snoder
	werlt . to dat ewighe ih(e)r(usa)l(e)m
	hier bouen . als mit enen
	gueden salighen leuen . om
	noch een ewigher saligher
	leuen te vercrighen ende
	ewighe vroude te ghebruke(n)
	secht sunte bernt Ende de
	vrouwen plaghen onsen
	heren te dienen in blijscap-
	pen . en(de) vrouden / do he mit
	em wanderde op der eer-
	den . eer he gheuanghen
	wart So sal de mensche
	oec doen . en(de) dienen onsen
	heren myt my(n)nen ende
	blijscappen Als de p(ro)pheet
	secht . Dient den heren in
	vrouden Glosa . Dat is mit
	rechter my(n)nen / ende mit
	gueden willen . Augustin(us)
	secht God ansiet dicke den
	wil . en(de) nicht dat werck .
	De guetwillighe me(n)schen
	sullen vrede hebben in der
	eerden secht gregori(us) . Dat
	is int leuen der eerde(n) hier
	bouen Als de p(ro)phete secht
	Lieue here mijn deel moet
	wesen in de eerde der le-
	uender . En(de) doe de lieue
	here gheuanghen ghesla-
	ghen / ghebonden gheghey-
	selt . en(de) ghecruyst wart .
	do ghinghen se em va(n) veers
	na So en sal de mensche
	nicht doen . mer he sal em
	<64vb>
	volghen . mit enen gueden le-
	uen / en(de) by den heren bliuen .
	dat is by den gueden werken
	ter doot toe bliuen / en(de) dienen(n)
	em in druck en(de) in liden . soe
	wal en(de) so veel als in vroude(n)
	en(de) in groter blijscapper mit
	starker volherdinghe al sijn
	tijt lanck . Als de p(ro)pheet secht
	Jc sal dienen en(de) singhen mijne(n)
	gode . so langhe als ic bin Glosa
	Jc sal oen louen in mijjnen te-
	ghenwordighen leuen v(er)mits
	gueden werken . Want de wal
	leuet secht augustin(us) . de louet
	den heren altoes . En(de) ic sal sin-
	ghen mijnen gode . also langhe
	als ic bin . Dat is . Jc sal loue(n)
	mijnen heren minen god|bei-
	de <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> in desen leuen / en(de) in den toe-
	comenden leuen / dat ic hope
	te vercrighen . daer ic ewelic
	mit gode wesen sal / en(de) oen
	louen sal sonder eynde ¶ De
	ioden wanttet by paesschen
	was / op dat de lichame an
	den cruce nicht en bleue(n) . des
	sabbets . want dat was een
	groet dach des sabbets . soe
	baden se pilatu(m) . dat men oer
	bene breke / en(de) se afdede . De
	glosa secht . Dat de paesdach
	den sunderen / en(de) allen men-
	sche een groet dach is So
	bidden de menschen pilatum .
	als se oer bicht claerlic ende
	wal spreken . op dat de licha-
	me an den cruce nicht en bli-
	uen . dat is . op dat oer sielen
	<65ra>
	en(de) lichame ewelic in der hellen
	nicht ghecru<st en werde(n) mit
	den bosen gheesten . En(de) dat me(n)
	oec oer been breke / en(de) se afdoe
	. Want de penitencie hart is
	ghelijc den benen . so biddende
	menschen in der biechte(n) om
	beteringhe en(de) penitencie tont-
	fanghen . En(de) datmen <sic> se af doe
	om des groten hoechtijts wil .
	Dat doet de preister / en(de) doet
	se so af . dat is . he absoluiert
	se / en(de) set em boete en(de) beteri(n)ghe
	en(de) penitencie / na groetheit
	oere misdaet . en(de) sunden Want
	tis den gueden mensche(n) neme-
	lic een groet dach / ende allen
	menschen de sick bekiere(n) en(de)
	beteren willen Als de p(ro)pheet
	secht Dit is de dach den de
	here ghemaect heeft . laet
	ons verbliden en(de) vervrou-
	wen in em Augustin(us) secht
	De dach der v(er)isenisse (crist)i .
	of de tijt der gracien / ende
	daer wy al in verloest sin
	dat is de dach den de here
	sonderlinghe ghemaect he-
	uet Nicht dat he desen meer
	dan de andere ghemeact
	heeft . mer daer om want de
	here in desen daghe . dat is
	op den paeschdach meer won-
	derliker werke ghewracht
	heeft Want in desen daghe
	so heeft de duuel sijne macht
	verloren . de mensche is we-
	der leuendich gheworden .
	en(de) al de werlt heeft salich(ei)t .
	<65rb>
	. gheuonden / en(de) sal in desen
	aghe van den heren veel
	vrouden ontfanghen / in
	welken daghe billics te
	verbliden is Daer om laet
	ons vervrouwen en(de) ver-
	bliden daer in En(de) in desen
	daghe sijn wi oec verloest
	van den dienste der sunden
	en(de) ons is wederghegheuen
	de ewighe erfnisse / ist dat
	wy seluen willen En(de) want
	dit een dach der vrolicheit
	en(de) der salicheit is . so laet
	ons mit my(n)nen / en(de) myt
	ghenoechten den here(n) die-
	nen / en(de) ontsien sond(er) dwa(n)ck
	. Want iheronim(us) secht Ghe-
	dwonghen dienst en is den
	heren nicht bequaem ¶ Doe
	quamen de ridders / en(de) bra-
	ken des eens been . en(de) des
	anders been de mit em ghe-
	cruyst was . Do se tot ih(esu)m
	quamen / en(de) oen al doot sa-
	ghen . en(de) braken se em sijn
	been nicht . op dat de scrif-
	ture vervult worde / die
	seechde Een been en suldy
	nicht breken in em Een been
	en sal nicht ghebroke(n) wer-
	den in em Gregori(us) secht .
	Een woertken nich een lit-
	terken der hilligher scrift
	en sal nicht ghebreke(n) in em
	se en sullen al vervult wer-
	den / en(de) gheschien . dat den
	bosen seer sorchlic en(de) hart
	<65va>
	te hoeren is Glosa By den
	ridderen is beteikent man-
	licheit . en(de) hartheit te ver-
	staen . de schijctmen <sic> totten
	menschen oer been te breke(n)
	en(de) nicht to ih(esu)m . Gheestelic
	te verstaen / en(de) tot onser leer
	secht ambrosius Als dese
	guede grote dach voerleden
	is / en(de) de doecht en(de) wallust
	des gheesteliken leue(n)s besteet
	te verdrieten / en(de) te misha-
	ghen . so comen de harde rid
	ders / dat sin de bose ghees-
	ten de princen der hellen
	totten menschen wed(er) mit
	al den vulen sunden / wer-
	ken en(de) olde leuen . en(de) bre-
	ken em de been dat sin de
	guede opsette / en(de) gueden
	willen /den de mensche
	ghehadt heeft / en(de) breke(n)
	em de af en(de) dodene(n) also
	mit enen snoden leue(n) tot
	der doot toe . Den enen
	bosen scheker braken se
	de been / en(de) den andere(n) mede .
	Dat is secht augustinus .
	se voerlegghen em de ene
	boesheit voer . en(de) de and(er)
	na / en(de) daer so veel toe .
	als de mensche wal liden(n)
	en(de) draghen can / op dat
	se oen to valle brenghen
	En(de) de mensche sal de bose
	werke woerde / ende ghe-
	dachten ridderlic . en(de) man-
	lic wederstaen / en(de) van
	<65vb>
	. em werpen mit gueden wer-
	ken / en(de) mit ouerdenkinghe
	der passien ons heren / en(de) mit
	ene gansen vryen hope te ver-
	crighen dat ewighe leuen . en(de)
	wesen also een ridder cristi .
	als der een grote schaer is .
	in den ewighen leuen myt
	gode . als sunte iorien / ende
	mauricius mit al sijnen ghe-
	sellen . fabiaen / en(de) sebastiaen .
	en(de) veel meer ontellike marte-
	lers / en(de) al ridders sin gheweest .
	en(de) vromelic ghestreden / ende
	de sunden wederstaen hebben .
	daer se een ewighe blijscap
	mede vercreghen hebben / en(de)
	oec noch al de gheen doen de
	vromelic striden teghen den
	duuel de werlt . en(de) oer eyghe(n)
	vleych en(de) verwy(n)nen . de sul-
	len altesamen ghecroent weer-
	den en(de) ridder loen ontfan-
	ghen in ewigher vrouden .
	mit desen voerseechden mar-
	telaren . en(de) hillighen / en(de) mit
	al den hemelschen heere <in HS: zweites e ü.d.Z. ergänzt> En(de)
	dan so werden se afghedaen
	van allen druck / en(de) liden . be-
	coringhen . en(de) van des duuels
	bedriechnisse om des sabbets
	wil . dat is om oers groten
	strijts wil / den se ghestreden
	hebben en(de) ridderlic en(de) man-
	lic wederstaen hebben / Doe
	dese tot ih(esu)m quame(n) dat is
	do de bose gheeste / en(de) quade
	becoringhe tot ih(esu)m quamie(n) <sic> <in HS: Nasalstich über a gestr.>
	Dat is totten rechtuerdighen
	<66ra>
	ende stantachtighen gueden
	menschen quamen / den vonde(n)
	se doot alles quades secht am-
	brosius / en(de) alre becoringhe
	en(de) in enen gueden opset en(de)
	wille stantachtelic en(de) man-
	lic de sunden / en(de) boeste ghees-
	ten mit al oeren werke(n) en(de)
	becoringhen wederstaen / te
	schuwen / en(de) te laten . Want
	nycolaus secht Den boesen
	gheest mit sijnen quaden
	werken / en(de) becoringhe(n) is
	guet te wederstaen en(de) te
	verwi(n)nen / de oen to tijde we-
	dersteet . Dan ih(es)us / dat is
	des gueden menschen en
	braken se sijn been nicht .
	want se oen doot vonden
	van allen quaden werken
	<gestr.: en(de) becoringhen> woerden
	wille / en(de) ghedachten Ende
	dan wort de scriftuer ten
	lesten daghe in allen men-
	schen vervult . in den guede(n)
	en(de) in den quaden / als een ye-
	ghelic loen ontfangt van
	al sijnen ghedachten woerde(n)
	en(de) werken / alst doch v(m)mer
	gheschien sal . ¶ Mer een va(n)
	den ridderen . dede em sijn zide
	op mit enen spere / of glaui-
	en / en(de) daer ghenck doe wt
	bloet en(de) water En(de) diet
	sach gaf ghetuych / ende sijn
	ghetuych is waer / en(de) he weet
	dat he waer secht . op dat
	ghy dat oec gheloeft dat
	dese dinghe gheschiet sin .
	<66rb>
	Ambrosius Dat water en(de)
	bloet . de wt ons here(n) zide
	liepen beduet ons / als dat <in HS: dat ü.d.Z. ergänzt> wy
	ons mitten blode daghelics
	lauen in den hillighen sacra-
	mente . en(de) mitten water
	. wasschen wy ons in den hili-
	ghen sacrament der dope .
	daer wy in ghereynicht
	werden . als wy gheboren
	sin van onsen sunden De
	glosa secht De ridder de|den <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	heren sijn zide op dede / dat
	was adam / en(de) voert alle(n)t
	dat van em quam / de open-
	de den heren sijn sijde / wa(n)t
	he om dat menschelike ghe-
	slecht den doot leet Ende
	daer liep wt water ende
	bloet . Dat bloet was ons
	ene v(er)losinghe des ewighe(n)
	doots . en(de) dat water een
	afwasschinghe al onser
	sunden / daer wy mede
	creghen een lancheit des
	leuens . dat ons by der gla-
	uien beteikent is / En(de) diet
	sach gaf ghetuech Grego-
	rius secht . Ten sach nye-
	mant bet . dan diet leet .
	dat was ih(es)us (crist)us / ende
	ih(es)us (crist)us ghetuech is
	waer . Op dat ghy dat
	oec gheloeft . Dat is secht
	bernardus . daer meynt he
	mede alle menschen diet
	ghelouen sullen / en(de) na|den <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	ghelouen leuen / en(de) wer
	ken / myt gueden exemplen
	<66va>
	en(de) medeliden (cristu)m na te vol
	ghen . Want daer is ghescre-
	uen Gheloue sunder werke
	is voer gode doot . ende is
	al ene clocke sonder gheluet
	en(de) sonder clepel / als sunte
	iacob secht . Dat dese din-
	ghe gheschiet sin Hugo secht
	Dat is al tottes menschen
	behoef gheschiet . om sijnre
	vrouden wil ewelic / en(de) om
	verlosinghe des ewighe(n) ver-
	lies . Gheestelic te verstaen
	secht gregorius . De grote
	liefte en(de) my(n)ne die de here
	totten menschen hadde .
	dat was de ridder de em
	sijn syde oploeck De la(n)ghe
	glauie daer dat mede ghe-
	scheide / dat waren de olde
	vaders . beyde vrouwe(n) en(de)
	man de langhe in duester-
	nissen gheleghen hadden .
	onsen heren langhe en(de) veel
	ghebeden en(de) angheropen
	hadden / de he ten leste(n) ver-
	loefde mit sijnre passien .
	en(de) sijnen duerbaren bloede
	en(de) oec alle mensche(n)|mede <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	Bernard(us) secht De me(n)sche
	en is nicht v(er)loest mit eni-
	ghen bloede der bocke(n) . der
	la(m)meren / of der gheyten .
	mer mitten alre duerbar-
	sten en(de) weerdesten bloede
	(crist)i . dat wtten schoet des
	almechtighen vaders ghe-
	comen ende ghevloyet is
	en(de) van der reynre maghet
	<66vb>
	marien gheboren is Sunte
	augustijn secht Tis schade en(de)
	groet iamer dattet duerbar
	en(de) mynlike bloet (crist)i ende
	sijn bitter passie so iamerlic
	en(de) so to vergheefs gheleden
	is / en(de) verstort is / voer den
	verharden v(er)steenden men-
	schen . de by den bocken ende
	gheyten beteikent sin . en(de) sin
	so hart verstoruen in den sun-
	den . dat se de nicht laten en
	willen / en(de) sullen daer mede
	steruen / en(de) ewelic verdoemt
	bliuen En(de) bi den la(m)mere(n) sin
	se beteikent . de also weeck sin
	dat se dat guede / of de doechde
	nicht en willen weten / ende
	wistent wal of se wolden .
	en(de) an den altesamen sal de
	passie des heren / en(de) sijn wtghe-
	storte duerbaer bloet dat he
	ghestort heuet verloren bliue(n)
	Jheronim(us) secht By den roden
	blode is ons beteikent dat god-
	like ewighe leuen . en(de) by den
	water dat verganclike leue(n)
	. en(de) secht Sal de mensche come(n)
	by der godheit hier bouen . so
	sal he in dit verganclike leue(n)
	seer screyen / en(de) dat water der
	tranen voer sijne sunden stor-
	ten / en(de) om dat liden en(de) passie
	en(de) dat durbaer bloet (crist)i ons
	heren / so verdient he . dat god-
	lic ansicht ewelic te schouwe(n)
	en(de) sijns altos te ghebruken
	. En(de) de dit sach gaf gh[et]uych
	Nycolaus . dat is de co(n)scie(n)cie
	<67ra>
	des menschen gheestelic en(de) secht
	De consciencie is een tuech des
	menschen inwendich ende wt-
	wendich / in gheestelicheit / of
	in ongheestelich(ei)t in doechden of
	in ondoechden / Want de worm
	der consiencien knaghet den
	menschen altos / als iob secht .
	En(de) sijn ghetuech is waer Als
	sunte iohans eua(n)gelist . diet
	ghehoert en(de) ghesien heeft . en(de)
	daer by was . Op dattet alle|me(n)-
	schen <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> sullen ghelouen / dat dese
	dinghe sin gheschiet . dat de here
	sijn durbar bloet ghestort heeft
	en(de) ghepassijt is om des me(n)sche(n)
	wil . op dat he mitten gheloue(n)
	coem ten ewighen leuen ¶ . En(de)
	noch een ander scrifture secht
	Se sullen sien in wen se doer-
	steken hebben . De glosa secht
	De besten de daer by stonden
	saghen en(de) mercten wal / dat
	se nicht wal ghedaen en had-
	den / dat se oen so iamerlick
	ghedodet hadden / en(de) doerste-
	ken . en(de) een deel dent leet /
	was / en(de) dent rouwede / als
	centurio / en(de) longinus / en(de) veel
	anderen . beyde man en(de) vrou-
	wen / der sick oec naemaels
	een groet deel bekierde / ende
	em beterden / en(de) lieten <in HS: n aus m korrigiert> / em
	doepen / en(de) leiden na een sa-
	lich leuen / als in der apostel
	werck staet ghescreue(n) Crisos-
	tomus secht . Dan sal de men-
	sche syen in sijnen sterfdach
	wen he doersteken heuet
	<67rb>
	. dat is sijns selues ziele en(de)
	lijf heeft he doersteken
	mitten seuen dootsunden .
	en(de) oeren dochteren . myt
	enen ondoechdelike(n) leuen .
	en(de) dat ansiet he dan al tro-
	rende . en(de) wolde dan gheern
	beteringhe / en(de) penitencie
	doen / en(de) so ist to late / Want
	he tijt noch vre|noch <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> ston-
	de en heeft . en(de) de siecte
	dwincten so seer / dat he alle
	guede saken verghet . ende
	nicht wachten en can / ende
	wort onversiens al slape(n)-
	de van hen ghevuert . in
	druck en(de) groten lide(n) ewe-
	lic te wesen . Daer om secht
	onse here . Waket want ghi
	en weet noch vre noch ston-
	de . Als gregori(us) secht . De
	mensche solde altos waken
	en(de) in den staet der gracien
	staen . op dat als de here
	dat is de doot queem / dat
	he dan rede weer / em myt
	gode ewelic te verenighen .
	en(de) op dat de duuel gheen
	ghewolt ouer em en crighe
	Salomon secht Selde(n) ist
	gheschiet . dat de mensche
	de al sijn leuen in rokeloes-
	heit . en(de) in sunden gheleuet
	heeft . dat em de int leste
	bekierde En(de) oec secht he
	Dat quaet te beteren is in
	enen daghe / of in eenre
	vren . dat de mensche in
	<67va>
	twintich iaren / of dertighe(n)
	ghebroect v(er)suemt / en(de) mis-
	daen heeft . Daer om solde de
	me(n)sche altoes in den staet
	leuen / daer he wal vryelic
	in steruen doerste / of de here
	onversiens queme Als au-
	gustin(us) secht Jc en hebbe
	gheen vyantliker ende
	sorchliker dinck ghesien .
	dan dat de mensche in den
	staet doer leuen / daer he
	nicht in steruen en doer .
	. Gheestelic secht ambrosi(us)
	so sullen se sien / we se doer
	steken hebben Dat sullen
	de ghene wesen . de onsen
	heren hier in der tijt nicht
	beke(n)nen en wolden / ende
	oen mit vloeken / en(de) swere(n)
	en(de) mit onsuueren leuen
	doersteken hebben Den sul-
	len se dan ten lesten daghe
	sien sitten in sijnre moghe(n)t-
	heit terichten <sic> / en(de) te orde-
	len ouer leuendighen en(de)
	doden / en(de) enen yegheliken
	loen gheuen na sijne(n) wer-
	ken . Dan sullen se oen sien
	<gestr.: l> myt beuender herten .
	en(de) mit groten druck en(de)
	anxt . de oen wo nicht sien
	en willen in lijdsamheit
	en(de) verdrachlicheit / Ende
	oec sullen sient secht gre-
	gorius . de oen doersteken
	hebben myt ynnighen ghe-
	beden myt penitencien
	<67vb>
	en(de) mit vasten . mit waken .
	en(de) mit doechdeliken werken
	do se wal macht hadden quaet
	te doen . en(de) lieten dat om godes
	wil / en(de) en woldens nicht doen .
	en(de) deden doechden Als in den
	boeck der wijsheit ghescreue(n)
	staet Se mochten quaet ghe-
	daen hebben / en(de) en dedens nicht .
	se mochten ouer ghetreden
	hebben / en(de) en ouertrede(n) nicht
	Als men van den hillighen
	leset En(de) al de ghene de alsoe
	gheleeft hebben en(de) ghedaen .
	de sullen den here alre heren
	ten lesten daghe an schouwe(n)
	mit groter vrouden / en(de) sullene(n)
	voert an schouwen ewelic en(de)
	v(m)mermeer in volre blijscappe(n)
	van ansicht tot ansicht mit
	al den hemelschen here . ¶ En(de)
	doet late gheworden was .
	quam ioseph van arimathie(n)
	een edel ridder / de ouer tyen
	ridders gheset was . / ende he
	was ih(es)us hemelike discipel
	om anxt wil der ioden / en(de) het
	was een guet man / en(de) ghe-
	rechtich Dese en(de) consentierde
	oeren raet nicht . en(de) oere(n) wer-
	ken . want he was verbeide(n)de
	dat rike godes En(de) he ghinck
	koenlic in tot pilatum / ende
	eysschede dat licham ih(es)u al bid-
	dende En(de) pilatus verwo(n)derde
	hem dat he alrede ghestoruen
	weer . Do et late gheworden
	was / Dat is secht de glose . als
	<68ra>
	em de mensche in sijnen older
	bekiert en(de) betert . da quam io-
	seph van arimathiam een edel
	ridder . dat is . do quam de on-
	noselheit . en(de) de doechde weder
	totten menschen / van arima-
	thien / dat is van den ionghe(n)
	sundeliken en(de) werliken leuen
	totten olden gheesteliken leue(n)
	Een edel ridder de ouer tyen
	ridderen ghesat was . De me(n)-
	sche is vry edel secht de glose
	de sijn leuen al daer na schic-
	ket . dat he hier na mit gode
	v(er)enicht wort in ewigher vrou-
	den . en(de) he is hier in der tijt
	ouer tien ridderen ghesat . dat
	is ouer de tien ghebode die / de
	godlike hant selue ghescre-
	uen . en(de) gheboden heeft te hold-
	den . die de mensche weten / be-
	waren en(de) holden sal . so wort
	he ih(es)us heymelike discipel
	om der ioden wil Bernard(us)
	secht . Dat is . die de ghebode
	holdet om anxt willen der
	hellen . dat is guet . mer so
	guet / nicht als diet va(n) myn-
	nen doet En(de) als de me(n)sche
	dan der sunden raet noch
	oer werken nicht en volghet
	noch oec consentiert . so is he
	gherechtich voer gode ghe-
	uonden / en(de) voer allen recht-
	uerdighen menschen / ende
	so mach de mensche mit io-
	seph van arimathien ganse-
	lic verbeidende wesen dat
	<68rb>
	rike godes Als gregorius
	secht Dat rike godes is der
	o(n)noselren / en(de) der rechtuer-
	digher En(de) daer om seechde
	onse here op een tijt . Laet
	de kynderkens / of de clene(n)
	tot my comen / want oer
	is dat rike der hemelen
	Als beda secht Daer om
	wolde onse here de kinder
	hebben . want se onnosel
	sin van woerden / van wer
	ken / en(de) rechtu(er)dich Ende de
	p(ro)pheet secht Jc en sach den
	rechtuerdighen ny tachter
	ghebleuen / noch van sijnen
	sade yemant bi vet bidden .
	Ambrosius Dan gaet de me(n)
	sche koenlic in tot pilatum
	en(de) eysschet dat licham ih(es)u .
	als he de boesheit en(de) de su(n)-
	den koenlic wederstaet . en(de)
	eysschet dat licham ih(es)u . dat
	is als he alle guede werke
	gheern en(de) vlitelic doet . en(de)
	den anderen dat beste leert
	en(de) radet na sijnen besten ver-
	moghen . En(de) he bat oen em
	dat licham Ambrosius secht
	So sal de mensche den here
	alre heren bidden vlitelic
	om een tijtlic he(n)ne comen
	en(de) om een ewich leue(n) Als
	salomon secht Here en gif
	my rijcheit noch armode .
	mer allene noetdrufte . daer
	ic dy mede dienen moghe
	en(de) nicht en vergae in der
	ewicheit En(de) pilatus ver-
	<68va>
	wonderde em . dat he aldus
	gheringhe ghestoruen weer
	So verwonderen em oec nv
	de bosen en(de) de weerliken men-
	schen secht augustin(us) als em
	de gueden beteren . en(de) seggen
	is de ionghe vrolike mensche
	der werlt mit oerre ghnoech-
	ten alrede ghestoruen . ende
	nicht meer en vraghen se
	daer nae Beda secht Wie
	sick van der werlt breket .
	en(de) der werlt steruet . veel
	eer en(de) gheringher steruet
	de werlt sijnre in der afbre-
	kinghe . ¶ Do pilatus cen-
	turio tot em gherope(n) had .
	vraghede he em / of he nv
	al doot waer En(de) do he dat
	wist . gaf he ioseph dat li-
	cham Augustin(us) secht .
	Als de guede mensche on-
	sen heren tot em gherope(n)
	heeft . mit biechten . mit
	rouwe . mit beteringhe . en(de)
	penitencie . en(de) de sunden
	wal in em ghestouren sin .
	so roept de duuel . ende de
	werlt den menschen weder
	om . als pilatus centurio
	dede en(de) vernymt of de me(n)-
	sche al doot is . en(de) al sijnre
	sunden wal ghestoruen is .
	en(de) dan ghift he dat licha(m)
	ioseph . dat is . de werlt
	ghift em weder wallust .
	ghenoecht sijns lichams
	<68vb>
	. der wyuen schoenheit . Heer-
	licheit . en(de) oec houerdie . De
	duuel ghift den menschen
	oec weder . dat licham des
	toerns groten hat ende nijt .
	twistinghe / en(de) veel onrusten
	op der eerden / en(de) manighe
	grote becoringhe / so dat de
	doechden en(de) gheestelicheit
	in em versteruen / en(de) kiert
	sick weder totten sundeliken
	leuen / en(de) beco(m)mert sick wed(er)
	mitten olden sunden . de he to
	voeren te hantieren plach .
	. Want de here ih(es)us in em
	ghestoruen is / als he myt
	pilatus was En(de) want de
	mensche de olde ghewonlike
	sunder weder anneemt / secht .
	gregorius en(de) daer in volher-
	det . so sal oen de olde drake
	sathanas veel swaerliker pi-
	nen in der hellen / dan of he
	de voernste sunden nicht ghe-
	bicht noch ghebetert en had .
	des he daer mede steruet sond(er)
	waren rouwe / en(de) gherechte
	biechte . ¶ Nychodemus quam
	oec de ierst tot ih(esu)m des nach-
	tes ghecomen was / en(de) hadde
	ene menghinghe van mirre(n)
	en(de) van aloes / als omtrynt
	hondert pont . om dat licha(m)
	dar mede te saluen / en(de) deden
	oen van den cruce tesamen
	Augustin(us) secht By nycodem(us)
	en(de) by ioseph van arimathien
	<69ra>
	is de mensche beteikent die de
	godlike my(n)ne heuet . en(de) oec
	de my(n)ne des euen menschen
	. De godlike my(n)ne / als by ny-
	codemus . de quam tot ih(esu)m
	by nacht dat was / de in doot-
	sunden lach / en(de) daer in ver-
	duestert was . en(de) leerde em
	sijne biecht spreken / de|by <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> der
	mirren beteikent is / en(de) gro-
	te swaer penitencie te doen .
	mit screyen . en(de) berouwend(er)
	herten . By der aloes is betei-
	kent al dat licham / dat is de
	inwendighe consciency / dat
	daer besaluet is mitter sal-
	uen van hondert pont . dat
	is tienwerf tien . daer ons
	by beteikent sin de tien ghebo-
	de So comen dan nycodem(us)
	en(de) ioseph van arimathien
	te samen / dat sin twierley my(n)-
	ne . als de my(n)ne godes bouen
	al / en(de) de my(n)ne ons euenkers-
	tens . den ghelijc ons seluen
	te my(n)nen / en(de) nemen dan dat
	dode licham van den cruce .
	dat is dat dode licham der
	zielen / dat doot was in doot-
	liken sunden liggende / en(de) ghe-
	cruyst solde hebben gheweest
	myt ewigher pinen der helle(n)
	en(de) slaen dat licham in een
	reyn wyt cleet . dat is in een
	puer en(de) claer conscie(n)cy / ende
	daer in te bliuen mitten here(n)
	crachtelic op te verstaen . en(de)
	myt em te varen int ewighe
	paradijs Sunte bernt secht
	<69rb>
	De guede menschen de dat
	hillighe sacrament wal ont-
	fanghen . de gheliken den
	ghenen / de dat licham ons
	heren van den cruce name(n)
	En(de) meyt . dattet is veel
	meerre dat licham (crist)i te
	nemen van des preisters
	handen . dant was va(n) der
	galghen des cruces Daer
	om secht gregori(us) We dat
	licham (crist)i van my(n)nen ont-
	fanct . de ontfanctet te rech-
	te en(de) wal . ghelijc den tween
	de dat licham (crist)i van my(n)-
	nen van den cruce namen .
	¶ Do namen se twe ih(es)us
	licham / en(de) wondent in ene(n)
	linen doeck / mit der salue(n) .
	als der ioden ghewont is
	de doden te grauen By der
	stede daer he ghecruyst
	was . daer was een hof . en(de)
	in den hof een nye graff .
	daer noch nyemant in ghe-
	lecht en was . Om der ioden
	paesschen wil . want dat
	graf daer by was / dat
	ioseph had doen houwe(n) in
	enen steen / leechden se oen .
	en(de) wentelden enen groten
	steen daer op / opt ope(n) des
	graues / en(de) ghinghe(n) en wech
	Augustin(us) secht . dat de
	menschen sullen ih(es)us licha(m) .
	dat is dat leuen des men-
	schen mitter voerseechder
	saluen nemen in dat witte
	linen cleet / dat is in een
	reyn consciencie Dat witte
	linen cleet was ghewassen
	<69va>
	van em seluen van den doit
	we / en(de) van der sonnen des
	hemels van bouen Also sal
	oec de mensche sijn leue(n) en(de)
	ghedachten altos opwert
	hebben / en(de) en werke(n) noch
	en doen noch en denken an-
	ders nicht . dan allent dat
	van den hemel is / of va(n) bo-
	uen coemt Als de apostel
	secht Sueket anders nicht
	dan dat van bouen coemt .
	Dat is den willen godes te
	vollenbrenghen / en(de) te doen .
	en(de) te versmaen dat eerdsch
	of werlic is Want grego(r)i(us)
	secht De my(n)ners der werlt
	sullen veer wesen van der
	guetheit godes En(de) se gro-
	uen oen na der ioden ghe-
	wonten Jheronim(us) secht
	. De mensche wort int diep-
	ste der hellen begrauen . de
	in ghewonliken groten
	sunden valt . en(de) daer in bli-
	uet / en(de) steruet . de wort
	begrauen . daer he nu(m)mer
	wt en mach comen / Daer
	was een hof by der stede .
	daer he ghecruest was .
	. Augustin(us) secht Jn den hof
	deser snoder werlt wort
	de mensche ghecrucet alte
	seer mit manigher groter
	becoringhe . en(de) secht . dat
	de mensche mit nernstighe
	ouerdenkinghe der passie(n)
	ons heren om te wederstae(n)
	en(de) te breken sijnen vuelen
	wil . so wort he mit gode
	<69vb>
	ghecroent in sijnen rike Ende
	de selue mensche secht bernar-
	dus / sal oen int nye graf leg-
	ghen . dat is / he sal sijne conscie(n)-
	cie vernyen mit godlike(n) en(de)
	doechdeliken werken / in een
	stenen graf / dat is . he sal dat
	verharde / en(de) dat stenen herte
	en(de) de wrede sy(n)ne bedwinghen
	en(de) breken / en(de) kieren sijn we-
	sen weder totten willen godes .
	en(de) tot doechdeliken werken .
	en(de) so coemt he dan in de schoen
	staet de daer na bi stont daer
	dat graf was . De here ihesus
	is altos na by den ghenen de
	sick gheern beteren willen / en(de)
	dat beste doen / na oerre macht .
	en(de) he is veer van den sunder .
	de em altos totten sunde(n) ghift
	Als de p(ro)pheet secht De salich(e)it
	is veer van den sunder . Want
	se de rechtu(er)dicheit nicht en
	sueken . En(de) se leechden oen in
	een nye graf / daer noch nye-
	mant in gheleghen en hadde
	Dat is secht grego(r)i(us) De men-
	sche sal em grauen int nye
	graf . dat is in der deiper wo(n)-
	den der zyden ons heren / de
	do wal nye was / en(de) sal sick
	daer in versynken en(de) bliue(n)
	mit stantachtigher ghedach-
	ten / en(de) mit groter mynne(n) te
	ouerdenken dat liden ons he-
	ren . wo seer he ons ghemynt
	heeft . en(de) wo truwelic he ons
	verloest heuet . mit sijne(n) dur-
	baren blode / en(de) danken em des
	<70ra>
	altoes / en(de) dan so coemt de me(n)-
	sche int nye graf . daer nye-
	mant in gheleghen en heeft
	Ambrosius secht Dat is in
	dat schone hemelrijc . daer
	nyemant in ghecomen en
	konde . voer sijnre doot . daer
	sal em de mensche in begra-
	uen / en(de) gaen dan voert doer
	de poerten der zyden ons he-
	ren in totten ewighen rike .
	Want ons mit der poerte(n) op
	gheloken wort . de poerte des
	ewighen paradises onses vad(er)-
	lants Als gregori(us) secht Wa(n)t
	ten mach nyemant secht onse
	here to hemelrike comen . dan
	doer my . Augustin(us) secht Dat
	wy de gheestelic den sunden
	ghestoruen sin . als voerghe-
	secht is / de sullen mede myt
	(crist)o begrauen werden Also
	dat wy ons van der begheer-
	licheit der werlt v(er)berghe(n)
	sullen . en(de) rusten van den
	sunden . op dat de olde men-
	sche voert an in ons num-
	mer weder op en stae / Paulus
	secht Wy sin mit (crist)o mede
	begrauen v(er)mits den doep-
	sel in der doot En(de) onse here
	heeft den olden menschen
	vast an dat cruce ghena-
	ghelt . ons to enen exempel .
	op dat wy onse olde snode
	leuen an den cruce ende an
	<gestr.: l> der passien naghelen sulle(n)
	myt ghedenkenisse / en(de) mit
	medeliden / en(de) begraue(n) ons
	<70rb>
	so mit (crist)o . op dat wy gheen
	ghehoechnisse daer af en
	beholden / op dat als de olde
	mensche in ons so ghecruest
	ghestoruen en(de) begraue(n) is .
	dat wy dan in alre doecht
	mit (crist)o op moghen staen
	en(de) wanderen in een nye leue(n)
	. En(de) se namen enen groten
	steen / en(de) wentelden den opt
	open des graues en(de) ghinghe(n)
	en wech Crisostom(us) secht
	By den groten steen is betei-
	kent de grote gudertirnh(ei)t .
	en(de) barmherticheit ons here(n)
	ih(es)u (crist)i . Als wy ons myt
	em aldus begrauen en(de) cru-
	cen / als voersecht is myt
	volcomen beteringhe . dan
	so worpt de lieue here sijne
	grote barmherticheit opt
	open onses graues / daer wy
	mit sunden in begraue(n) wa-
	ren / en(de) verloest ons van
	alre qualen Als de p(ro)pheet
	secht . Sijne barmhertich(ei)t
	gaet bouen al sijne werke .
	. Ende ghinghen en wech . Dat
	is . do ghinc de bose gheest
	en wech van den guede(n) me(n)-
	schen / en(de) liet oen in vreden .
	to ghedenkenisse / so als de
	duuel van den cruce scheide
	doe onse here an den cruce
	henck Ambrosius secht De
	riken sullen iosephs van
	arimathien exempel nae
	volghen . dat is se sullen (cristu)m
	<70va>
	cleden . do he oen van den cruce
	nam / dat sullen se doen in al
	sijnen leden / als de elle(n)dighe(n)
	en(de) armen te cleden Ende soe
	moghen se (cristu)m mit costelen
	crude / en(de) mit saluen gueder
	werken int graf oerre herte(n)
	begrauen ¶ Daer was maria
	magdalena / en(de) de ander marie(n)
	sittende bi den graue / ende de
	ander wyue / de na gheuolgh(et)
	weren / en(de) mit em queme(n) wt
	galileen saghen dat graf / en(de)
	wo sijn licham ghelecht was
	en(de) kierden weder / en(de) berei-
	den oer saluen / en(de) na den
	ghebode <in HS: gheboden; n gestr.> rusteden se des
	sabbets De glose secht mit
	crisostom(us) . By magdalena
	is beteikent volcome(n) my(n)ne .
	de was altoes by den graue .
	da was by ih(esu)m . Want he
	den verloren menschen vol-
	comelic mynde . do he soe
	smeliken doot om des men-
	schen wil leet Als he seluen
	seecht Niemant en heeft
	meerre my(n)ne . als ic . de sine
	siele / dat is dat licham settet
	ter doot to / mit wil en(de) mit
	weten voer sijne vriende
	. En(de) de ander marien sitten
	de by den graue / Dat ware(n)
	de ander doechden / de (crist)us
	ouer em hadde / secht augus-
	tinus . daer he oec siecten
	mede plach te ghenede . en(de)
	plach also te leren|en(de) <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> pre-
	dicte mit ghelikenisse in
	<70vb>
	parabolen mit veel doechdeli-
	ken werken . daer he op de tijt
	den menschen mede voerghenc .
	en(de) heeft ons achteghelaten
	de leer der hilligher scrijft . der
	meyssters . der p(ro)pheten / ende der
	eua(n)gelien . daer ons allen na
	behoert te leuen . En(de) dese quame(n)
	van galileen mit em / ende vol-
	gheden em . Dat is . alle doechde(n)
	en(de) guetheit sin mit em hier
	neder ghecomen wtte(n) schoet
	des vaders / om den menschen
	te verloesen van de ewigher
	qualen / en(de) te brenghen in
	een ewich leuen . Dese ansa-
	ghen daf graf . en(de) wo he ghe-
	lecht was Dat is secht sunte
	bernt . des ghecruesten soen
	godes ouersiet dat licham
	dat int graf deser werlt ghe-
	lecht wort / dat is . wo de men-
	sche sijne woerde en(de) werke
	schicket . of he de wal ghebru-
	ket . en(de) gheheel ghekiert he-
	uet ter eren godes / en(de) na der
	leer / en(de) leuen (crist)i . so een ye-
	ghelic moet leuen / en(de) loen
	ontfanghen . va(n) al sine(n) wer-
	ken . als paulus secht Ende
	se kierden weder / en(de) bereiden
	oer saluen / en(de) na den ghebo-
	de <in HS: gheboden; n gestr.> rusteden se des sabbets
	Dese guede werke en(de) lere
	(crist)i daer af ghesecht is kie-
	ren wed(er)om van den me(n)schen .
	als he sick verkiert en(de) wed(er)
	omkiert tot ondoechden / en(de)
	<71ra>
	comen totten guetwillighen
	ghehoersam vredesamighen
	menschen / en(de) rusten daer des
	sabbets . dat is daer rusten de
	guede werken / en(de) de leer (crist)i .
	en(de) daer bliuen se Als onse here
	ghesecht heeft Mijn gheest .
	dat is de hillighe gheest en
	rustet nerghent . dan op de
	sachtmodighen / en(de) vreedesa-
	men menschen En(de) se bereide(n)
	oer saluen . Dat is . als de god-
	like leer / en(de) exempelen (crist)i
	an den menschen becliuen .
	en(de) daer na wil leuen mit gue-
	den wil / en(de) opset . so woert
	he ghesaluet . en(de) verlucht
	van den hillighen gheest . en(de)
	van der godliker cracht <in HS: crachte; e getilgt>
	mit volre wijsheit . en(de) wort
	ghesaluet mitten zueten oly
	der godliker doechden / soe dat
	em alle dinghe ydel en(de) nicht
	dunken wesen / anders dan
	dat gheestelic en(de) godlic is .
	en(de) en verblijt sick nerghe(n)t
	in / dan in der passien ons here(n)
	en(de) in sijnen liden ende cruce .
	Als paulus leert ende secht .
	De mensche en sal sick ner-
	ghent mede beco(m)meren dan
	mitter passien des heren . en(de)
	sal sick vervrouwen . en(de) den-
	ken op dat bitter liden (crist)i .
	en(de) dat sal een paerlic wesen .
	em daer af te danken en(de) te
	louen / dat he ons so mynlic
	. verloest heeft So mach de
	<71rb>
	mensche dan na den ghebode
	des sabbets rusten / dat is . so
	sal de mensche ten lesten ghe-
	boden en(de) beuolen werden
	in de ewighe ruste te ruste(n) .
	Als gregori(us) secht . Den men-
	schen sal van den godliken
	monde toeghesecht werden
	Coemt ghi ghebenedide in
	een ewich rijck / en(de) in ene
	eweighe ruste . daer nicht
	en is . dat onvrede off on-
	ruste in brenghen mach .
	¶ Des anderen daghes der
	bereidinghe teghens paes-
	schen vergadderden de prin-
	cen der priesteren / ende de
	pharizeen / en(de) quamen tot
	pilatu(m) en(de) seechden Heer ons
	ghedenct wal . dat de bedrie-
	gher seechde / do he noch leue-
	de . Na drien daghen sal ic
	op verstaen . To onser leer
	en(de) to enen gheesteliken syn-
	ne Des anderen daghes der
	bereidinghe secht gregori(us)
	dat is daer na als sick de
	mensche bereit heuet tot
	doechden / en(de) een doechlic le-
	uen anghenomen / en(de) wil
	voert an daer na leuen . te-
	ghen paesschen / dat is teghe(n)
	een gheestelic leuen / mit ver
	beidinghe eens ewighe(n) rijcks
	en(de) der ewigher gueden . soe
	vergaderen de princen dat sin
	de bose gheesten . en(de) de preiste-
	ren / dat is de snode werlt
	en(de) seer bedriechlic / en(de) de phari-
	<71va>
	seen / dat is dat vuele vleysch
	en(de) onse snode wil . en(de) een ye-
	ghelic coemt mit sinen loesen
	vonden / en(de) mit groter bedrie-
	ghenisse totten walleuenden
	menschen en(de) segghen . Here
	ons ghedenct wal . dat de be-
	driegher seechde do he noch
	leuede / Dat is secht iheronim(us)
	Se heiten oen heer . dat doen
	de princen der houerdien . daer
	alle sunden wt spruten . Wa(n)t
	hou(er)die ie een wortel alre su(n)-
	den secht iheronim(us) Ons ghe-
	denct dat de bedriegher sege-
	de Dat segghen de preistere(n)
	der werlt de vol ghierich(ei)t . is .
	daer menich mensche mede
	bedroghen wort . Als iudas
	was / want oen de ghierich(ei)t
	ter ewigher verdoemnisse
	bracht . daer he ihesu(m) om
	verriet . en(de) em seluen ver-
	doemde . Do he noch leuede
	. Dat secht den <in HS: n ü.d.Z. ergänzt> mensche(n) vuel
	vleysch by den pharizeen
	der oncuysch(ei)t . Augustinus
	secht . De onreyne onkuesche
	mensche en is nicht weert
	den namen ih(es)us of marien
	bouen eens des daghes te
	noemen . Want he vuelre is
	dan een vuelic . Na dreen
	daghen sal ic op verstaen .
	Gregori(us) secht De me(n)sche
	steet te recht en(de) wal op . de
	na drien daghen mit gode op
	verstaet De glosa secht . Dat
	is de opv(er)steet myt waerre
	<71vb>
	biechten . do beteikent is by den
	enen daghe / en(de) mit waren
	rouwen . beteikent by den an-
	deren daghe . en(de) mit rechter
	volcomenre beteringhe / ende
	ghenoechden voer de misdaet
	by den derden daghe Augusti-
	nus secht . De daer mede op
	steet wtten snoden leuen en(de)
	sunden / en(de) voert an leuet na
	den drien daghen . als te doen
	den willen des vaders / en(de) te
	ghedenken en(de) te vollenbren-
	ghen de ghebode des soens .
	en(de) te beleuen in volherdich(ei)t .
	de in sendinghe des hillighe(n)
	gheestes . de wort ghesont
	toe siele en(de) to liue / en(de) sal op
	staen mit ewigher vrouden
	in ewicheit Als onse here
	seluen secht Soe we volher-
	det totten eynde toe in doech-
	den / de sal beholden bliuen .
	. Daer om ghebeit dat graf
	te hueden ten derden daghe
	toe Grego(r)i(us) secht Wy sin al
	een graf daer de ziele wt
	gode ghevloten is / en(de) nighe-
	sent is . en(de) secht . de ierste
	dach des menschen is de dach
	sijnre ghebuerten . de ander
	is de dach deses teghenwor-
	dighen leuens . de derde is
	de dach sijns steruens Am-
	brosius secht . Dat graf is
	des menschen licham . drie
	daghe / is des menschen alin-
	ghe leuen . dat ghebeit he mit
	den tien gheboden wal te
	<72ra>
	waren . de drie daghe al voer
	ghesecht is . So en come(n) sijn
	iongheren nicht en(de) stele(n) oen
	Dat sin de olde ghewonlike
	sunden / de des menschen ion-
	ghere plaghen te wesen .
	en(de) stelen oen wtten gueden
	louen / en(de) wtter hant ende
	ghewolt godes Jn der nacht
	. Dat is in de onreyne duester
	lelike sunden / daer em die
	mensche mit vlite voer hue-
	den sal . op dat he vryelic te-
	ghen de quade becoringhe
	en(de) bose in valle mach segge(n) .
	dat he van der doot . dat is
	van den doot sunden opver-
	staen is . Want wa(n)neer de
	werlt . de duuel / en(de) dat vleys
	macht en(de) ghewolt crighen
	ouer den menschen / ende he
	oeren raet volghet mit oere
	bedriechnisse . so is dan . de leste
	dwelinghe argher dan die
	ierste . Dat is . als ambrosius
	secht . wa(n)neer de verkierde wer-
	like mensche toe enen gueden
	godliken state sijne synne en(de)
	wanderinghe heeft ghesat .
	en(de) dan daer weder wt valt .
	so wort he veel argher dan he
	to voeren was En(de) ambrosi(us)
	secht . tis onghesien den men-
	sche(n) v(m)mer weder in den gue-
	den state te comen Ende dan
	wort sijn leste dwalinghe veel
	argher en(de) quader dan de iers-
	te . Want he mitten boesen
	gheesten dan ghedreue(n) wort
	<72rb>
	en(de) altos in ewigher dwalinge
	bliuen moet . want he ver-
	dwaelt is van allen gueden
	en(de) namelic van den godlike(n)
	aensicht . daer alle guet ende
	doechden wt vloyen / als am-
	brosius secht ¶ Do seechde
	pilatus . Hebt des hoede Gaet
	hen en(de) wacht oen also ghy
	kunt . Do ghinghen se hen
	en(de) verzekerden dat <in HS daf; g gestr.; t ü.d.Z. ergänzt> graff
	mitten wechters / ende teike(n)-
	den den steen Augustin(us) secht
	Also heeft de here den me(n)sche(n)
	de hoede beuolen te wachte(n)
	sijn licham / en(de) oec daer mede
	de ziele . dat de mensche sine(n)
	vryen wil heeft te|doen <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> guet
	of quaet Als gregori(us) secht
	Dat leuen en(de) de doot staen al
	te samen in des mensche(n) wil
	Ambrosius secht De wachters
	de dat licham des graues wach-
	ten . dat sin onse vijf synne
	en(de) he secht . dat teiken des
	cruces / is dat teiken daer
	dese steen mede gheteikent is
	en(de) de steen / de daer opt graf
	lecht . is de barmherticheit .
	En(de) als dat teiken van den
	steen wort ghedaen / dat is
	de passie ons heren / ende
	dat hillighe cruce . so wort
	de steen der barmherticheit
	af ghewentelt . en(de) dat god-
	like licham steet weder op .
	om te comen richten rechtu(er)-
	delic dat een yeghelic moet
	hebben na deser tijt . De hijr
	<72va>
	in der tijt nicht en wil bewi-
	sen barmherticheit . <gestr.: den> den
	en sal hier in der tijt . noch
	nu(m)mer na deser tijt barm-
	herticheit gheschien En(de) so
	gaen de menschen hen ende <in HS: Nasalstrich über n gestrichen>
	verzekeren dat graf mitte(n)
	wechteren . als se vryelic
	gaen . en(de) spreken oer bicht .
	en(de) verzekeren also dat
	graf des lichams / ende der
	zielen / en(de) ontfanghen boete
	na groetheit oerre sunden .
	en(de) teikenen den steen mitte(n)
	zeghel . dat is als oen die
	preister absoluiert Want
	sal de breif te recht wesen .
	so moet he besegelt wesen
	En(de) sal oec de biecht te recht
	helpen . so moet se absoluiert
	wesen / en(de) boete gheset na
	groetheit der sunde(n) . so is
	dat graf des lichams en(de) der
	zielen wal bewaert . en(de)
	sal dan mit crachten mitte(n)
	almechtighen god mit gro-
	ter ghewelt op staen en(de)
	mit em regnieren in ewi-
	gher|vrouden <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> Als grego(r)i(us)
	secht . dat onse lieue here
	almechtich god op stont
	op den hillighen paesch-
	dach mit groter cracht
	en(de) mit groten ghewolt .
	alst wal te ghelouen staet
	. Doe onse lieue here opuer-
	staen was op den hillighen
	paeschdach gheweldelic va(n)
	der doot . do voer he ter
	<72vb>
	hellen mit godliker ghewolt
	en(de) haelde daer sijne vriende
	wt . mit groter claerh(ei)t . en(de)
	vrouden / en(de) voerde se mit em
	in sijn ewighe paradijs in
	ewigher vrouden Welke ons
	de almechtighe god verlene :
	na desen corten leuen / ende
	dat wy oen int hemelsche
	rijck ewelic mote(n) beschwoue(n)
	Amen Amen
	. Op de epistel van palmedage
	de sunte pauwel scrijft tot
	den van philipp(us)
	BEuoelt dat in iv . wat
	de here ih(es)us cristus
	om uwen wil gheleden
	heeft . Scrijft de prediker
	der waerheit sunte pauwel
	En(de) he meynt dat dat my(n)ste
	liden dat onse lieue here ye
	gheleet is bittere / en(de) weer-
	digher . dan al der hillighen
	liden . dat se ye leden of lide(n)
	mochten Guldenmont <in HS: l ü.d.Z. ergänzt> secht
	Ten is gheen hillich in den
	ewighen leuen . he en v(er)blide
	em meer van|den <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> mynsten
	liden ons heren / dan va(n) sijns
	selues liden / of al der ander
	hillighen Augustin(us) secht
	Gheen ghedenkenisse of
	oefeninghe . en sal den me(n)sche(n)
	lusteliker wesen / dan dat
	liden ons heren . of daer he
	<73ra>
	em meer in vervrouwe(n) sal /
	Als sunte pauwel dicke plach
	te leren / en(de) te segghen Alle
	vroude in deser tijt en is my
	nicht . dat is . de en acht ick
	nicht . dan te verbliden in de(n)
	liden en(de) cruce mijns heren
	ih(es)u (crist)i Bernard(us) secht Dat
	mynste werck dat onse lieue
	here ye op eertrike dede . of
	dat mynste liden . dat was so
	weerdich . en(de) so edel in em sel-
	uen / haddet god daer toe wil-
	len ordinieren / he mocht al
	de werlt daer mede v(er)loest
	hebben ¶ Nu wo men dat li-
	den en(de) passie ons here(n) ouer-
	denken sal / daer af scrijft
	ons grego(r)i(us) ene suuerlike
	leer / en(de) secht Somighe lude
	en ouerdenken dat lide(n) ons
	heren nicht . dan in der vas-
	ten / en(de) dat is alte luttel / An-
	dere bedencket alle vryda-
	ghe . andere bedencket alle
	daghe eens Andere bedenke(n)t
	seuenwerf des daghes Ende
	van recht is een guet kerste(n)
	mensche sculdich also te doen
	En(de) grego(r)i(us) secht . dat ander
	lude hebben dat liden ons
	heren byna altoes in oeren
	herten / en(de) ghedachten mit
	groter begheerten / en(de) mede-
	liden / en(de) dat ist alre beest .
	En(de) gregori(us) secht voert Als
	den menschen enich druck .
	of liden in der tijt toe coemt
	daer sal he em in matighen
	<73rb>
	en(de) em verduldelic daer in
	hebben . en(de) schickent int li-
	den ons lieuen heren / en(de) het
	sal em te mael toe guede ver-
	gaen / en(de) to groten loen come(n) .
	in den dat de mensche sijn
	vol betruwen in god sette / en(de)
	so wort de mensche dan we-
	der ghesterct in der my(n)nen
	godes . Want tis de edelste en(de)
	de zekerste wech ten ewighen
	leuente <sic> comen . den ghenen de
	al sijn liden en(de) druck int liden
	ons heren worpt / ende ghene
	wrake en begheert Als onse
	here seluen secht Gheeft my
	de wrake . en(de) ic sal se weder
	gheuen En(de) daer om v(er)maent
	men de lude gheern in oeren
	lesten . <gestr.: s> als se steruen sullen .
	dat se dat liden ons heren
	altoes in oer ghedachte en(de)
	herte hebben sullen Ambro-
	sius secht De ghene de dat
	liden ons heren duck ende
	gheern in oeren woerden
	en(de) ghedachten hebben / ende
	my(n)nen / de steruen alre ze-
	kerst . en(de) alre sachts . Want
	se is een toevlucht allen
	ghelouighen menschen in
	oeren lesten eynde / en(de) alle(n)t
	dat in deser tijt is . sal men
	dan achterlaten . het sij
	vrient . get . wijf . of kin-
	der / en(de) sullen ons alleen
	beco(m)meren mitten liden ons
	heren . Want alle de dit ghe-
	daen hebben / of doen myt
	<73va>
	gansen hope / sullen mit ewi-
	gher vrouden vorblijt wer-
	den En(de) de dit ghedaen heb-
	ben / en(de) bleef ny enich verlo-
	ren secht ambrosius Dat is
	te verstaen de buten doot
	sunden storuen En(de) onse here
	heeft ghesecht De in my ghe-
	loeuet . en sal nicht steruen .
	Glosa . Dat is den ewighen
	doot Daer om ist sunderlin-
	ghe guet . dat em de me(n)sche
	ghewen in sijnen leuen / em
	te oefenen in den liden ons
	heren / dat duck to ou(er)den-
	ken . so mach he in sijnen
	lesten so veel te blideliker
	steruen . want dese oefeni(n)-
	ghe gaet bouen alle ander
	oefeninghe . Nu en weet
	ic gheen lude secht grego(r)i(us)
	de em so veel oefenen in den
	liden ons lieuen heren . als
	guet willighe arme me(n)sche(n)
	en(de) nemelic begheuen of af-
	ghescheiden menschen van
	deser veel . diet van my(n)ne(n)
	doen . Want se en mochten
	oer liden nicht verdraghen .
	in waken . vasten . beden .
	en(de) quellic te liggen / en we-
	ren se nicht ghetroest mit
	den liden der passien ons
	heren / en(de) mitten hope der
	toecomender vrouden / te
	vercrighen een ewighe
	vroude Somighe sijn
	<73vb>
	noch secht ambrosius / de daer
	om em oefenen in lide(n) ons
	heren / op dat em god oer su(n)-
	den vergheuen wil De ande-
	re / om de vruchten en doechde(n)
	der passien ons heren deyl-
	achtich te wesen . De derden
	oefent . als in een schoel daer
	men alle doechden in leert
	Also pleghen te doen alle
	guede ghelouighe me(n)schen .
	de den rechten wech / en(de) oec
	de toepade sueken . de daer
	leiden ten ewighen leuen .
	Daer augustin(us) af secht .
	Dat al de rechte weghe / en(de)
	de toepade gheleghen sin in
	den liden ons heren de dat
	recht ouerdenct en(de) ou(er)leest
	De dauid nicht en wiste / doe
	he sprac Here leit my in dij-
	nen wech / de daer leidet tot
	den gheboden . Dat is de rech-
	te straet de ghebode te holde(n)
	ten ewighen leuen . mer de
	toepade secht augustin(us) dat
	sin ander doechsame werke(n)
	de men holdet mitten ghebo-
	den . als in armoden te leue(n)
	in colden / in versmadenis .
	versprekinghe / en(de) der ghe-
	lijc . als men veel in der pas-
	sien ons heren vint / als he
	gheleden heeft Beda secht
	dat som lude em kieren int
	liden ons heren / mit gheden-
	kenisse / en(de) somighe mit ghe-
	beden / somighe myt screyen
	<74ra>
	der tranen . somighe mit be-
	rouwenisse oerre sunden So-
	mighe ontfanghen oec dat
	hillighe sacrament in ghe-
	dencnisse des lidens en(de) der
	passien ons heren Somighe
	<gestr.: schicken> hoeren dat woert
	godes en(de) sermonen ter ere(n)
	den liden / en(de) der passien ons
	heren Somighe schicken
	al oer werken en(de) ghedach-
	ten in der passien ons here(n)
	en(de) dat ist vollencomenste .
	en(de) we dat ghedoen can . de
	is de naeste En(de) dit sin alle
	toepade de daer leiden totte(n)
	rike der hemelen Welt rijck
	ons verleen de lieue here
	ih(es)us (crist)us Amen .
	. Hier eyndet de passie onses
	heren mit oerre bedudi(n)ghe .