Marienpreis nach der HS Frenswegen 3, Diözesanarchiv Osnabrück

<1ra>
SOe als de lilye is
onder den doerne(n)
so is myne vrend
y(n)ne onder den
dochteren . Dit
staet in cantica
in den ewsten ca-
pitel Sunte bernt secht Wa(n)t
ny oneuesch ghedacht en quam
in den synnen der weerdigher
maghet marien . als wal in
anderen vrouwen quam de
nochtant reyne van leue(n) wa-
ren . so is se ghecyert ghecroent
en(de) ghelouet bouen allen and(er)en
vrouwen en(de) ionferen En(de) als
oer oec de engel gabriel to gaf
in der gruete do he sprac Aue
maria . dat is sonder alle wee
en(de) sonder alle vlecke en(de) het
beduet oec gruete / dat is dat
se de enghel gruetede bouen
alle meechdeliken kunne de
ye gheweest / heef of oec
v(m)mermeer werden sal Ende
daer om ghelijet se salomon
bi der lilyen de suuerlic suet
en(de) schoen is / en(de) ghene gheli
kenisse en heuet by den doer
nen . so en hebben oec als ber-
nardus tughet de vrouwen
of ionferen ghene ghelike
nis bi marien in doechden . in
renicheit . en(de) in suuerheiden
Maria was oer kerstelike
name daer he de reyne ma-
ghet mede meynde / en(de) anders
nyemant Gracia plena dat
is vol van ghenaden want
do dat de engel sprac do was
se ter stont vol alre ghenade(n)
Als sunte bernt van oer tughet
<1rb>
dat maria also vol van ghe
naden was en(de) noch is ende
altos bliuen sal . dat se nye <in HS: ü.d.Z. e ergänzt>
mensche en weygherde de ghe
nade of hulpe van oer begher
de / noch oec v(m)mermeer wey-
gheren en sal . de oer trouwe-
lic gheloeft . en(de) oer myt vol-
comen herten dient dat dicke
en(de) manichwerue gheproeft
is en(de) wal beuonden mit ma-
nighen exempelen . de men van
oer bescreuen vindt . <gestr.: Grego(r)i(us)>
De here is mit di Gregorius
tughet dat de here mit oer
was van der tijt dat se i(n) oerre
moder licham|ontfanghen <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
wart en(de) ale tijt bi oer bleef
en(de) nu(m)mer van oer scheiden
en sal En(de) des ghelijcs tughet
oec sunte bernt So is de mod(er)
maria altijt mit oere(n) soene
ih(esu)m (cristu)m bi al den ghenen
de in doechden leuen en(de) gede
en(de) marien louen mit oeren
woerden en(de) wercken / ende
daer volherde(n)de bi bliue(n) mit
enen salighen leuen / Ghebe-
nedijt bistu onder den wyue(n)
Bernardus tughet en(de) secht
dat maria grotelic ghebene-
dijt was bouen allen anderen
wiuen want ny gheuonden
en wart . dat ye vrouwen
naem so reyn . so walspreke(n)
de / so guedertirn was mit veel
meer doechden als maria was
En(de) ghebenedijt is de vrucht
dijns bukes Augustin(us) secht
Dat was ih(es)us (crist)us / de is en(de)
en(de) was altijt ghebendijt . en(de)
<1va>
sal ewelic ghebenedijt reg
nierende bliuen mit gode den
vader en(de) mitten hillighen
gheeste ewelic in ewicheide(n)
Als sunte bernt</> tughet . so
was de vrucht oers bukes
allen gueden menschen ene
ewighe benedijnghe / en(de) ene
ewighe salicheit . en(de) was alle(n)
boesen menschen / ene ewighe
vermaledijnghe en(de) ene ewi-
ghe onsalicheit En(de) he secht
De bleef reyne maghet son-
der alle wee / en(de) sonder alle
vlecke der wijflicheit / en(de)
sonder alle quetsinge oers
bukes / en(de) oers ghebenedide(n)
lichams En(de) daer om secht
de enghel gabriel . dat se
ghebenedijt is bouen allen
wiuen . welke doechde se
hadde en(de) ontfenc oeren le-
uen soen ih(esu)m (cristu)m Daer wi
alle doechden leuen en(de) wal-
uaert af hebben en(de) ghebru-
ken En(de) deser lieuer reynre
maghet marien to eren / en(de)
oeren soen ih(esu) (crist)o to weer-
dicheiden . so heb ic dijt boeck
vergadert / en(de) ghecopuliert
En(de) op dat ic / en(de) een yeghe-
lic me(n)sche dese twe te bet .
louen en(de) dancken mit ghe
dachten / en(de) medeliden / ende
medeformich to make(n) dat
grote liden / dat de lieue here
om des menschen wil sijn dur-
baer bloet ghestort heuet .
en(de) op dat een yeghelic men
<1vb>
sche toe bet toe se / dat de bitter
doet an em nicht verloren
en bliue En(de) dat dit <gestr.: b> duer-
baer bloet is . dat tughet
sunte gregori(us) Daer he secht .
Wa(n)neer de mensche also le-
uet / dat he na desen leuen
ter hellen vaert . so is dat
bloet ons heren em een duer
baer bloet gheweest . Wa(n)t
het heft em ziel en(de) lijf ghe-
golden En(de) bernardus secht
Al dat liden dat de lieue h(er)e
in sijnre passien leet / en(de) so
bitterlic als he dat leet vm-
mer so gheheelic / en(de) so claer-
lic heeft maria de moder
godes in oer herte en(de) in oere(n)
sy(n)nen dat gheleden . Hijr om
heeft salomon wal ghespro-
ken dat maria so onghelijc
is onder den dochteren / Glosa
dat is onder den menschelike(n)
ku(n)ne / mit liden / en(de) mit druc-
ke gheweest also als de lilye
is onghelijc den scarpen
doernen Bernard(us) secht .
dat maria . so droeflic be-
druect was / dat men des
ghelijcs nicht ghesien en he-
uet van anbeghi(n)ne dat he
van bethanien ghenc tot
effram / en(de) voert tot ih(e)r(usa)l(e)m
hent he to conpleten tijt int
graf wart ghelecht / ende
oec een wijl tijts daer na
so dat oer herte en(de) synne
ny sonder groten druck en(de)
<2ra>
en(de) liden en hebben gheweest
hent se oen weder sach / ende
leiflic mit oer sprac Augusti(us)
secht dat se vertien iaer leue
de na ons heren doet . en(de) dat
se de hilighe steden alle da-
ghe eens om plach te gaen .
dat veel weghes is als de
boeke van den hilighe(n) lande
in holden En(de) des ghelijcs
en dede ny menschen|na <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> oer
so dat salomon meynt dat
se redelic . en(de) mit recht hei-
ten mach ene lilie / of ene
rose van allen vrouwen .
Augusti[n](us) secht wa(n)t deser
punten manich en(de) veel sijn
de nicht half becreuen en
sin van vele lidens dat se
hadde en(de) leet in guede(n) vry-
daghe . so veel . dot des ghe-
lijcs ny van mensche(n) ghe-
sien / of ghehoert en is / soe
secht de wise man Ghelijc
als de lilie is onder den doer-
nen / so is mijne vrendy(n)nne
onder den dochteren Glosa
dat is onder den ku(n)ne der
menschen Seneca secht .
Als de winter comet . en(de) de
somer en wech gaet . so tro-
ren . en(de) <gestr.: miss> misfrouwet sic
alle diere en(de) voghele . ende
en sin van rechten herten
nicht eer vrolic hente de
zuete tijt en(de) somer weder
comet Do was de reyne
maghet maria doe oer de
<2rb>
zuete somer ih(es)us (crist)us af
ghinc . en wart se nicht recht
vrolic . noch wal te vreden
hent se bi oeren soen verhe-
uen wart bouen alle choren
der enghelen in den throen
en(de) verblijt wart mitten
vader en(de) den soen . en(de) den
hillighen gheest inder ewich(ei)t
de zuete lieue tijt te ghebru-
ken mit allen hemelsche(n) he(r)e
Als de lilie is onder den
doernen / so is mijne
vrendy(n)ne o(n)der den dochtere(n)
Crisostom(us) en(de) de grote albert(us)
seggen / dattet licham onses
heren tedere an(de) cleynliker was
dan ye vleyslic licham ghe-
wart En(de) daer om ghelijctet
de wijse salomon bi der lilien
en(de) meynt dattet recht so teder
was van vleysch / van blode .
en(de) van been . so onghelijc by
anderen vleyschlike(n) me(n)sche(n)
als de lilie onghelijc tedere
en(de) edelre is bi den doernen .
of bi anderen harden blöme(n) .
Daer om secht augusti[n](us) . dat
ih(es)us (crist)us de godes soen meer
re pine leet . dan ye mensche
want he tederre was van
vleysch en(de) blode dan enich
me(n)sche Augustin(us) secht . dat
de bitter passie ons here(n) ih(es)u
(crist)i de he leet an den cruce
an dat teder cleynlike vleysch
den mensche mit medeliden
in groter ghedenckenisse staet
te hebben en(de) duerbaer bloet
(crist)i den menschen staet nauwe
<2va>
to wachtene . mit welken he
den menschen verloest heeft
Daer sunte bernt af secht .
Weert dat ghi vergadert hadt
al de dropelen bloedes vallen
de van der siden (crist)i en soldy
se nicht to male nauwe hoe
den en(de) bewaren mit sorghen
Also vele meer bewaert en(de)
behuedt uwe ziele mit ghe-
beden / en(de) mit aelmissen / ende
mit allen gueden wercken .
voer welke he al sijn bloet
ghestort heuet in groter pi-
nen en(de) liden Als he secht
doer den p(ro)pheet ysaias Jc heb
de perse alleen ghetreden
Crisostom(us) secht Allent dat
god om des menschen wille
gheleden heeft . dat heeft
he mit gueden wille en(de) mit
groter verduldicheit ghele-
den / om den menschen een ex-
empel te geuen . dat se gheern
en(de) willichlic liden solden . so
wat em de here toe sent ver-
duldichlic liden moeten Wa(n)t
sunte grego(r)i(us) secht . Dat in
verduldighen liden is altoes
veel loens en(de) verdienstes .
Als men een exempel leest
Van vijf doctores de gheeste-
lic waren en(de) een afgheschei-
den leuen leyden / de bi een te
samen spraken van der pas
sien ons lieuen heren myt
veel suuerliker woerden en(de)
mit ouerdenckinghe des
groten iamers ende lidens
en(de) wo he dat al mit verdul-
dicheit leet . en(de) worden des
<2vb>
eens dat een yeghelic een
merkelic punt seggen solde
van verduldighen liden De
eirste sprac van verduldighe(n)
liden en(de) seechde aldus God en
had sijnen eengheboren soen
nicht ghegeuen so veel te lide(n)
nicht rechte guet ghewest
en(de) nuotte Ende want nicht
beters en is dan verduldich
liden / daer om gaf oen sijn
hemelsche vader meer te lide(n)
op eertrike dan ye mensche
gheleet En(de) daer om sprac
de here in den ewangeli on-
der de ander salicheiden en(de)
secht Salich sin de|ghene <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> de
veruolginghe en(de) liden hebbe(n)
mit verduldicheit Seneca
secht liden is also edel dattet
vernielt veel sunden in den
mensche diet neemt myt
verduldicheit Want het
brenct den menschen tot
sonderlinghe salicheit De
ander seechde . dat een men-
sche weer in der claerheit .
als he was do he wter dope
quam en(de) em god toende de
ghenade daer he dertich
iaer in mochte leuen sonder
lijflike spise / en(de) em seluen
vergeet . doer de liefte godes
en(de) spreke mitten enghelen
als maria magdalena dede
so en mochte he in der ghe-
naden nicht so veel verdie-
nen . als mit verduldighen
liden Daer ons oec grego(r)i(us)
<3ra>
seer mede troest / ende secht
De dae is ghesat in den alre
swaersten liden . den is een
troest / en(de) een hulp de barm-
herticheit des scheppers ih(es)u (cristi)
En(de) he meynt als wi onder
dat liden liggen . so ist een
groet troest . dat wi ouer-
denken de suden de wy ghe-
daen hebben . en(de) dat wi dat
nicht en nemen voer enich
liden / mer voer godes gaue(n)
Jheronim(us) secht . Dat liden
maket een beke(n)nen sic selue(n)
onder den menschen . ende
wercket manighe doecht
in den menschen . De derde
sprac Al bede de moder godes
en(de) alle hillighen mit blodi-
ghen tranen oft moghelic
weer voer enen menschen .
daer af en quaem hein nicht
so veel loens noch oerbers .
als van verduldighe(n) liden .
Augustin(us) secht Verduldich
liden werct doechde in den
menschen . als dat golt int
vuer wort ghepuergiert
En(de) in verduldighen liden
wasschet god veel sunden
van den menschen Ende
noch op een ander stede secht
he / dat verduldich lide(n) guet
is / want god is also recht
guet . dat he den menschen
gheen quaet en laet ghe-
scheen / he en trect daer oen
beter wt De vierde sprac
Wy eren dat hilighe cruce
daer ih(es)us (cristu)s enen halue(n)
dach an stont . so segge ic
<3rb>
waerlic dat wi dat liden
billics meer eeren sullen .
daer om . want (crist)us bi dre
en(de) dertich iaren leet Daer
om salmen billics dat liden
meer eeren / dan dat hilighe
cruce Bernhard(us) liden set
enen menschen in enen on
schuldighen leuen de ver-
duldelic lidet . Ysidorus secht
De nernstelic ouerdenct dat
loen des tocomenden leuens .
de draghet in eenre ghelijch(ei)t .
alle de liden en(de) quaetheit
deses leuens Paulus secht
Ten sin gheen ghelike pinen
deser werlt te gheliken der
tocomender glorien Ende daer
om secht he dat verduldich li
den so guet is dattes nyema(n)t
vergelten en can Gregorius
secht / dat verduldich liden ma-
ket den menschen weert alles
guedes . dat god simen <sic> vrenden
doet hijr op eertrike De vijf
te sprac So en is nyemant
lidens weert . dan ih(es)us (crist)us
alleen . want he alleen heeft
gheleden sonder scholt Als pau
lus secht Ten is nyemant li
dens weert . dan dies van her
ten begheert Dat is een he
mels mensche de daer lidet
mit luste . Doch dat is een
godlic me(n)sche de god schowet
sonder middel Dat is de hoech-
ste ghenade de ons god gheuet
dat he onse wesen trecket
on sijn wesen / en(de) ons vereny
ghet mit / en(de) dat is hijr
in der tijt . dat he ons to sendet
<3va>
verduldich liden also als he
op eertrike gheleden heuet
en(de) verworpen te wesen ond(er)
alle menschen en(de) snode ghe-
rekent te wesen . als sunte
augustin(us) secht . Dat wi ald(us)
mit (crist)o nicht verenighet en
sijn . dat hindert ons onse ey-
ghen synne / en(de) anders nicht
Kierde wi ons mit alre vli-
ticheit tot em . mit lutterh(ei)t .
en(de) mit verduldighen lidene .
so worde al onse verlaten tijt
beholden in em En(de) hier om
secht grego(r)i(us) Siet an dat li-
den ons heren ih(es)u (crist)i ende
al sijnre hilighen de al mit
bitteren liden sonder eertsche(n)
troest . mer mit godliken
troest sin gheuaren int ewi-
ghe leuen . Aldus dan heeft
de lieue here ih(es)us (crist)us den
menschen voerghegaen in
groten druck en(de) willich lide(n) .
en(de) mit reynre armoden .
als oen na te volghen en(de) so
medeformich te werden en(de)
em na te volghen mit exemple(n)
de he den menschen vaer ghe-
gaen heeft En(de) dit neme de
mensche al int guede . wantter
anders nicht mede ghemynt
en wort . dan een puer salich
eynde / en(de) een lutter ongheue(n)st
leuen / en(de) salicheit alre me(n)sche(n) .
en(de) te gheschien den alre lief-
sten wil godes . op dat de me(n)-
sche mitten liden lilien dat
is mitten gueden mach weer-
den ghetelt . wtten doernen
dat is wten sondighen men-
schen En(de) dan als gregorius
<3vb>
secht mach de here ten lesten
daghe seggen totten ghebene-
diden de mit em ewelike regne-
ren sullen . so als de lilie is ond(er)
den doernen . so is mijne vrend-
ynne onder den dochteren En(de)
dat sin sijns vrende en(de) vrend-
ynnnen als augustin(us) secht . De
sijne passie en(de) pijne ou(er)dacht
hebben mit medeliden des da-
ghes eens . en(de) sijnen wil ghe-
daen hebben Nu laet ons
op staen mit vrouden wtten
slape der houerdien / der weel-
dicheit . en(de) der blinder ma-
nichuoldicheit onser onbekent-
heit . also dat wy voertmeer
eersamlic wanderen voer gode
en(de) voer alle menschen / alsoe
dat wi mitten apostel moghe(n)
seggen Onse nederste en(de) he-
melsche val in dese snode werlt .
dat is voer gode / en(de) voer alle
guede menschen <in HS: menschen guede mit Umstellungszeichen> onse hoech-
ste opstaen / en(de) onse eersamste
voertgaen / wt allen vndoech-
den in doechden . so dat de me(n)-
sche nicht en sueke noch en
begheer anders dan den leif-
sten wil godes Jn eren in scha(n)-
den . in gheluck / en(de) in onghe-
luck . nicht en begheer dan
den wille godes Crisostom(us)
secht. dat de mensche drewijl
groten vlijt heeft totte(n) wille
godes / en(de) teghen sijns selues
en(de) sijn eyghen natuer . ende
ropet wt gronde sijns herte(n)
O here dijn wille gheschie .
het sij my lief of leet en(de) dat
doet de lieue here en(de) dat is sijn
<4ra>
wil Ambrosius secht . dat wi
allent des steruen solden / dat
ons benemen mach een ewich
leuen . en(de) tis de wille godes dat
wi <in HS: wille; lle gestr.> hillich werden En(de) wa(n)t
er ons in voerspoet / ende in
ghelucke nicht wal ghesche-
en ene mach . so is ons noet
dat wi verweruen mit liden .
als onse here ghesproken heeft
Tis noet dat schande gheschie .
dat is liden . den gueden daer
in te verdienen / en(de) den bosen
mede te dwinghen / ende sick
daer mede te matighen Ende
want de menschen int ghmey-
ne vol houerdien en(de) weerli-
ker eeren sin . dat den me(n)schen
wal dicke een groet hinder is
to comen mede totten ouerste(n)
guede . daer de here den men-
schen to gheropen heeft mit
sijnen hilighen leuen / mit sij-
nen liden / en(de) mit sijnen zuete(n)
woerden / mit manighen in-
sprekinghen godes / dat den
menschen dicwijl so wal
wort tot gode / dat he meynt
nu(m)mermeer sunde te doen .
en(de) nochtant der weerliker
dinghen nicht af en wil la-
ten So is dan noet dat scha(n)-
de en(de) liden den mensche toe
comet . op dat em de me(n)sche
matighe / en(de) sick to gronde
geuoe in den wille godes in
(crist)o ihesu / en(de) do myt woerden
mit werken / en(de) mit allen
gueden ghedachten dat god-
lic is . ende na al sijn vermo-
ghen em kiere van deser on-
ghetruwer vergancliker
<4rb>
werlt . en(de) dringhe doer alle
spot en(de) schamte Als maria
magdalena dede . de so recht
my(n)nentlick doer dranck alle
schaemte en(de) spotte / en(de) alle
harde ongherechte woerde
En(de) aldus quam se totte(n) here
en(de) vol voer sijne zuete vote
mit groter oetmodicheit . en(de)
wosch de mit oeren tranen
der my(n)nen / en(de) ouerstoytene
mit saluen des ouervloyen-
den wtgeuens des zueten
roekes . so dat se wtgaf alle(n)t
datter werlt lusten macht .
also dat magdalena so arm
was des gheestes / dat se daer
na nicht en vraghede . so wat
men oer to seechde Ende hijr
om ontschuldighede se de here
en(de) seechde Dit wijf heeft
veel ghemynt . en(de) daer o(m)me
sint oer veel sunden vergeue(n)
En(de) in oeren loue sprac he Se
heuet een guet werck ghe-
daen / en(de) dit dede de grote
my(n)ne secht bernard(us) Aldus
dan mit veel punten en(de) mit
manighe suuerlike lere he-
uet ons de here voer ghegae(n)
om ons te trecken to danc-
barheit / en(de) mit groten lone .
dat de my(n)nentlike here soe
truwelic sijn duerbar bloet
voer den menschen ghestort
heeft . en(de) veel lidens heuet
ghehadt . en(de) al de schult en(de)
sunden op em heeft gheno
men / de onse voervadere(n) had
den ghedaen / en(de) wi namaels
doen Ghelijc als he op em nam
de schult van den vrouken
<4va>
in den ewangeli / de in den ouer-
spil beuonden was / ende daer
ghestoruen solde hebbe(n) / Hier
om . en(de) o(m)me veel meer pu(n)ten
is de here alre seer te loue(n) en(de)
te dancken en(de) dicke sijne pas-
sien en(de) liden mit bitterheit . dat
is mit bitteren tranen te ou(er)-
dencken / en(de) dat ghemoede
gheheel te setten int cruce
(crist)i en(de) in sijn duerbar liden
Als de here spreket totter
my(n)nender zielen / en(de) oec tot
allen reynen herten / en(de) secht
Mijn wtuercoren ic seg iv
vorwaer . ist zake dat ghi
iv lidet in den cruce uwes
lidens als ic my gheleden
heb in den cruce mijns lidens
so wort iv gheopenbaert
en(de) ghegeuen al de vruchte(n)
de ic verdient heb en(de) alle
hillighen ye verdienden .
Och nv merket wo ic ghele-
den heb in den beghin / int
middel / en(de) in den doet to Jc
wart naect gheboren ende
arm / van enen arme(n) wyue-
ken / een arme maghet / ende
heb so voert in armoden ghe-
gaen tot in den doet / toe in ma-
nighen groten liden Nu sie
en(de) mercke . dat ic nicht veel
heels en behelt in mijne(n) dur
baren lichame daer <gestr.: men> een-
re naelden oert op hadde mo-
ghen staen / Daer om mijn wt-
uercoren wildy comen tot my
in den vader en(de) ghebruke(n) de
vrucht des hillighe(n) gheestes
so oefene dy na my in den
<4vb> $[Bl.] 4[vb]$
cruce dijns lidens also manlic
mit groter vliticheit dat in
dij nicht en bliue so veel daer
men eenre naelden oert op set-
ten mach / so en sal de vader
in sijnre moghentheit / noch
de soen in sijnre ewigher
wijsheit . noch de hillighe
gheest in sijnre ewigher my(n)-
nen / en(de) gudertirnh(ei)t . nicht ont-
holden vor di / daer men eenre
naelden oert op sette(n) mochte
Veelmeer formen en(de) suuer-
like pu(n)ten waren hier wal
in te trecken / de al nvot ende
orbarlic weren den mensche(n)
en(de) wal dienen solden in de voer
reden / op de passie ons heren
de ic om cortheit wil achter
late / Want ancelm(us) secht Be-
ter is wenich te lesen en(de) dat
wal tontholden / en(de) to beleue(n)
dan veel lesen mit wenich
ghedachte <in der HS: zweites e aus s korrigiert> daer op / en(de) quellic
te ontholden / en(de) slappelic te
beleuen Daer om scrift lucas
in der eua(n)gelien een cort
veers / mit veel syns / en(de) secht
Salich sin se de dat woert
godes horen / en(de) dat bewaren
dat is diet mitten werken
beleuen .