Traktat über die Auferstehung und Offenbarung Christi nach der Handschrift Frenswegen 3, Diözesanarchiv Osnabrück

	<74ra>
	. Van der verrisenisse ons
	heren . en(de) van sijnre open-
	baringhe . also als he em
	openbaerde sijnen discipule(n)
	na den ghetuech en(de) woerde(n)
	der eua(n)gelisten
	Van den euangely dat men
	op paeschauent holdet in
	der missen . dat de hillighe
	euanghelista matheus be-
	scrijft .
	<74rb>
	DJe ierste morghen
	stont . de daer luch-
	tende was des ierste(n)
	daghes van der weke / en(de) so
	voert. Dat was secht beda de
	eersame preister . de lieue ih(es)us
	de was de ierste / en(de) de nyeste
	daer den menschen salicheit
	af quam Als sunte iohan in
	apocalipsi van em scriuet en(de)
	secht Jc bin der ierste / ende de
	nyeste / of de wterste Ende do
	wast lichtende . de god in der
	morghenstont den menschen
	verloesde mitter v(er)risenisse
	van der ewigher doot / ende
	van allen ouel . en(de) van ma-
	nigher qualen . daer de men-
	sche mede verladen was om
	de onghehoersamh(ei)t wil adams
	De ierste dach van der weke
	was de leste dach sijns lidens
	do he opuerstont van d(er) doot
	en(de) de menscheit sick vereynch
	de mit der godheit . daer ons
	salicheit af quam . Want de
	ghebuerte secht beda was
	een beghinsel onser v(er)losinge
	mer de v(er)risenisse was dat
	fundament . en(de) dat slot al
	onser salicheit Gheestelic
	secht bernard(us) Men sal|al <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	tijt datter lichtende is ih(es)us
	(crist)us den godes soen in der iers-
	ter morghenstont . dat is
	watmen <sic> beghint . dat sal we-
	sen in den naem ihesus ende
	men sal altoes ten ierste(n) gode
	sueken Glosa Dat sin godlike werke <in HS: werke u.d.Z. ergänzt>
	<74va>
	als daer ghescreuen staet .
	Soect ierst dat rike godes
	en(de) sijne <gestr.: ghe> gherechtich(ei)t
	en(de) alle dinghe sullen iv toe
	gheworpen werden Glosa
	Doet den willen godes mitte(n)
	beleuen / en(de) alle dinghe / dat
	is een ewich leuen / <gestr.: en(de) alle din->
	<gestr.: ghe . dat is een ewich leuen>
	daert al in is datmen <sic> den-
	ken mach . en(de) dat is god sel-
	uen . Als van em ghescreue(n)
	staet in paulus epistel He
	is al in al Sal iv to ghewor-
	pen werden / dat is dat ghi
	besitten sult / een ewich leuen
	De ierste dach van der weeke <in HS: erstes e ü.d.Z. ergänzt>
	dat is dat de mensche sal in
	den beghi(n)ne van sijnen leue(n)
	sick to gode en(de) toe doechden
	kieren . To coemt he totter
	rechter rusten ten leste(n) da-
	ghe / als totter ewigher rus-
	ten Do quam <gestr.: Schaft nach m> maria magda-
	lena / en(de) de ander marien
	om dat graf te besien Am-
	brosius secht . Men sal to gra-
	ue comen / dat is totter hil-
	ligher kerken sal de myn-
	nende ziele comen / om te be-
	sien / of dat herte reyn is .
	en(de) de consciencie claer en(de)
	schoen mit hilligher begheer-
	ten in groter ynnich(ei)t . mit
	bescreynghe der sunden / en(de)
	medeliden der passien (crist)i
	en(de) mit lutterheit des ghe-
	bedes / als magdalena dede .
	<74vb>
	Als lucas van oer tughet
	dat se onsen heren saluede
	sijn vote / en(de) se begheerde yn-
	wendich ghenade van onsen
	heren / om oer te vergeuen
	al oer sunden / de se mitten
	voeten ghedaen hadde . ende
	se meynde / dat de voete dat
	ganse licham totten sunden
	ghedraghen hadden . soe hoep-
	te se van al oeren sunden
	verloest te werden / als se
	oec dede Matheus secht Se
	saluede em oec sijn hoeft . daer
	se oec mede hoepte al der
	hoeft sunden quijt te wer-
	den / de se ye dede / ghelijc als
	oer ghescheide . mer hier|had <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	se groten rouewen by Soe
	moten de menschen oec heb-
	ben / sullen em oer sunden
	vergeuen werden Dan sal-
	ue wy te recht mit magda-
	lena de voete ons heren .
	als wy onse sunde bescrey-
	en / ende beclaghen teghen
	den priester . mit berouwe(n)-
	den herten / en(de) onse tranen
	storten En(de) dan salue wy dat
	hoeft (crist)i . als wy den heren
	lof en(de) danck seggen va(n) den
	guede / dat he ons ghegeuen
	heeft . en(de) noch daghelics ver-
	leent Crisostom(us) secht Danc-
	barh(ei)t onsen heren te geuen
	myt enen gueden leuen in
	brenghet den menschen veel
	salicheit . en(de) verweruet veel
	<75ra>
	ghenade by gode En(de) siet een
	grote eertbeuinghe gheschei-
	de daer Jheronim(us) secht .
	Onse here bewijst ons sijne
	moghentheit . sijnen wil / ende
	sijne lere in manigherwijs
	op dat wy em v(m)mers volghe(n)
	sullen / en(de) gheen onschult en
	hebben em te dienen En(de) oec
	mede dat he strenghe ende
	hart is . als nv so toent he
	ons in lijdsamheit . in ver-
	duldicheit . als in veel armo-
	den / en(de) versmaetheiden / als
	he op eertrike gheleden he-
	uet En(de) als nv mit eertbe-
	uinghe . als in strenghich(ei)t
	dar he in bewiset ende ons
	toent . dat he scarp / strenghe
	en(de) almechtich is . so dat wy
	em gheensyns <sic> ontwiken en
	ku(n)nen . enter wy moeten tot
	em comen in doechden / ende
	mit sachtmodicheit . en(de) vm-
	denen als enen sueten sach-
	ten heren . of come wy tot
	em in hartheit ons leuens
	en(de) in ondoechden . so sulle wy
	oen sien in strengher recht-
	uerdich(ei)t sonder barmher-
	ticheit Seuerian(us) secht .
	Nu de eerde sick aldus bewe-
	ghet . en(de) beuet . daer de here
	mit ghenaden en(de) mit vrou-
	den verriset . wo sal se an
	beuen in der nacht . als de
	here ten ordel sitten sal . en(de)
	de doden v(er)risen . daer onse
	<75rb>
	here dan . daer to rechtelic
	richten sal Als dauid tughet
	Dat eertrik wort beweghen
	want de hemelen dropen wt
	van den ansichte godes Glosa
	Dat eertrijck / dat sin de eert-
	sche menschen sullen ten leste(n)
	daghe seer beweghen werde(n)
	. Drie eertbeuinghe vintme(n) <sic>
	in der scrijft . als een in der
	passien ons heren / en(de) nv in
	der verrisenisse . en(de) de ghemey(n)
	eertbeuinghe totten ordel .
	Daer bi beteikent sin drie
	sundelike staeten . als ghe-
	wonlicheit in sunden vol-
	hardicheit in sunden . ende
	sterflicheit in groue(n) sunden
	De drie sullen ghelijc der eer-
	den seer ten lesten daghe be-
	uen voer den heren Beda secht
	Al dat guet . of doghet die de
	mensche doet . wort em al ghe-
	geuen van den hemel Als
	voerscreuen staet Sonder
	my en moechdy nicht doen .
	Crisostom(us) secht . dat de en-
	ghel van den hemel qua(m) om
	vroude den menschen in der
	eerden te brenghen ende te
	kundighen / dat de voerwaer
	op ghestaen weer om salich(ei)t
	wil alre ghelouigher herte(n)
	En(de) he ghinck totten graue
	en(de) wentelde den steen af / en(de)
	ghenck daer op sitten Die
	enghel secht ambrosi(us) ghinc
	int graf . dat is des gueden
	<75va>
	menschen herte / en(de) wentelde
	de sunden van em / en(de) ghnick
	daer op sitten . dat is he ma-
	kede den heren daer ene wo-
	ninghe in Als daer ghescre-
	uen staet . dat de here sijne
	woninghe heeft in de(n) recht-
	uerdighen menschen Ende
	so de enghel den steen af
	wentelde / en(de) ghenc daer
	op sitten . so heeft de here
	de helle te braken / ende sal
	ten lesten daghe crachtelic
	sitten ordelen de bosen ter
	hellen / en(de) de gueden ter
	ewigher vrouden . En(de)
	sijn ghesichte was als een
	blixem / en(de) sijne cled(er) ware(n)
	blenkende als de snee Ten
	lesten daghe sal dat aen-
	sichte ih(es)u (crist)i den bosen schi-
	nen als een blixem of een
	vuer . en(de) den rechtu(er)dighen
	salt wesen als de snee Gre-
	gorius secht Jn den blixe(m)
	is anxt der vresen ende in
	den snee sachtich(ei)t der with(ei)t
	En(de) om dat de almechtighe
	god anxtelic is in den sun-
	deren / en(de) sacht den gueden
	so wort te recht de tuech
	sijnre verrisenisse ghetoe(n)t
	in blenken sijns ansichtes
	en(de) in witheit sijns habijts
	op dat he mit sijnre ghe-
	daenten v(er)ueren solde de
	quaden en(de) smeken mitten
	gueden . En(de) v(er)mits vrese
	<75vb>
	van oen waren de wechters
	verueert Rabanus secht De
	gheen rechte my(n)ne noch be-
	truwen in god en heeft . de
	is mit lichten dinghen te
	hant v(er)ueert Glosa Al de
	ghene de oer betruwen in
	werliken en(de) vleyschliken
	dinghen setten . de sin haeste-
	lic verueert . Dat is . de sin
	hasetelic ghetoghen totter
	becoringhe en(de) en sin oeck
	nicht starck de becoringhe we
	der te staen Als de apostel
	secht . We wort bescoert en(de) ic
	nicht . Dat is . He wart be-
	coert . de he manlic . en(de) neern-
	stelic wederstont . en(de) dat dede
	de godlike my(n)ne de he had .
	en(de) dat guede betruwen totter
	hulpen godes Als daer ghe-
	screuen staet . Niemant en
	heeft sijn betruwen in gode
	ghesat . de achterghelaten
	is . Dat is . he wart altoes
	ghehulpen van den heren
	Ende se worden recht ont daen
	als doden Augustin(us) secht .
	. want se de verrisenisse der
	rechter waerheit nicht ghe-
	louen en wolden Crisostom(us)
	De hueders laghen neder
	van anxt der v(er)isenisse / en(de)
	des enghels / of se doot hadde(n)
	gheweest . en(de) daer om en
	trostede de enghel de wechters
	nicht . mer he <gestr.: s> trostede de
	vrouwen / de doechde in den
	<76ra>
	synne hadden Also werde(n) noch
	de gueden en(de) oetmodighe(n) ghe-
	troest menichwerf van den
	hillighen gheest . en(de) latet de
	houerdighen de ydel en(de) mech-
	tich waren . Als de eua(n)gelist
	secht He sat af de mechtighen
	van oeren stoel / dat is van der
	ewigher vrouden / en(de) he ver-
	hoechde de oetmodighen . dat
	waren de oetmodighen arme(n)
	de sullen verhoghet en(de) ver-
	vrouwet werden mit ewi-
	gher vrouden en(de) blijscap
	De enghel antworde en(de) seech-
	de . den wiuen Tis ene vraghe .
	wo de enghel antworde(n) mocht
	want em nyemant en vra-
	ghede Dar op secht augusti-
	nus . He mocht antworden
	op dat woert . dat se <in HS: se a.r.R. ergänzt> eer se
	by den graue quamen ghe-
	sproken hadden . We sal ons
	den steen van den graue doen .
	want he seer groet en(de) swaer
	is . Of men mach segghen .
	dat de enghel op oer begheer-
	te antworde / want he oer
	meninghe en(de) woerde wal
	wiste Geestelic secht beda
	so weet de here alre me(n)sche(n)
	woerde werke(n) / en(de) ghedachte(n)
	die de menschen wercken
	denken . en(de) spreken daer he
	na ordelen sal ten ioncsten
	daghe mit oneyndeliker
	pinen of vrouden . En(de) ont-
	siet iv nicht Als gregorius
	<76rb>
	secht totten bosen . Ghi en
	ontsiet den richter nicht
	van my(n)nen mer want iv
	leest is gheordelt te werden
	na uwen werken / en(de) wa(n)t
	ghi der toecomender vrou-
	den in uwen leuen nicht
	ghelouen / noch beleuen en
	wolden En(de) ghi guede ende
	rechtuerdighe en wilt iv nicht
	ontsien / noch verwere(n) . Wa(n)t
	ghy uwe medeborgheren
	als de enghelen tot iv siet
	comen en(de) iv troesten in
	uwer penitencien ende in
	uwen druck en(de) liden ende
	daer ghi altos mede v(er)sellet
	sult wesen Oec secht ber-
	nardus . Wat schoenre
	troest en(de) vrouden is dat
	hier in der tijt . als te v(er)cri-
	ghen de gheselscap der en-
	ghelen / en(de) daer altos mede
	by te bliuen / en(de) te regniere(n)
	de seluer brenghen de boet-
	scap der ewigher vroude(n)
	sonder anxt . of enich ont-
	sien . als se spreken . ontsiet
	iv nicht . want wy weten
	dat ghi godlike dinghe mit
	uwen leuen suect Als daer
	na volghet . dat ghi ih(esu)m
	suect Daer grego(r)i(us) af secht
	dat veel lude enropen den
	naem ih(es)us mer se v(er)liesene(n)
	en(de) doen oen van em / als
	myt groten sunden en(de) myt
	<76va>
	enen snoden leuen / en(de) doen als
	hier na volghet . De ghecrucet
	is . Alst gheestelic by dese(n) vrou-
	wen beteikent is Se en soch-
	ten nicht ih(esu)m alleen . mer oec
	de ghecrucet was / als oen
	nv veel menschen sueke(n) / en(de)
	schinen / of se ih(esu)m sochten . by
	welken naem beteikent is
	salicheit . of ghesontmaker .
	Den ghecruusten / Daer pijn
	by beteikent is of liden Am
	brosius De em crucet myt
	liden . en(de) penitencien / en(de) absti-
	nencien / en(de) af doet de sunde(n)
	en(de) sick bekiert van der ydel-
	heit der werlt . also dat em
	de werlt een cucre is / als de
	apostel secht . de werlt is
	my een cruce . en(de) ic der werlt
	de vindet ih(esu)m hier na in
	ewicheit als enen ghesont
	maker van alre qualen .
	En(de) de den ghecruesten sueke(n)
	daer de sunden / en(de) dese ydel
	werlt by beteikent sin / en(de)
	nicht ih(esu)m . de sullen ghecru-
	cet werden myt ewigher
	pinen / en(de) sullen v(er)sellet wer-
	den mitten duuelen en(de) mit
	sijnen enghelen / als de eua(n)-
	ghelist tughet . dat onse
	here sal seggen Gaet ghy
	vermaledide int ewighe
	vuer . dat den duuelen be-
	reit is en(de) al sijnen enghele(n)
	Daer volghet na . He en is
	hier nicht . Dat is he en
	was daer nicht na den
	<76vb>
	vleysche / mer he was daer
	myt sijnre godliker moghe(n)t-
	heit . Als daer ghescreuen
	staet God is ouer al So was
	he oec daer Jheronim(us) So <gestr.: is
	en is oec de gheestelike god-
	heit nicht by den vleyscheli-
	ken menschen / de vleyscheli-
	ke leuet . mer he is altos mit
	sijnre godliker godheit by den
	gueden gheesteliken me(n)schen
	de gheestelic en(de) godlic leuen .
	. Tis ene vraghe / waer god
	was / eer he de werlt schoep .
	en(de) waer he nv is . Dat is . he
	is en(de) was in em seluen Als
	de verse segghen . Segt waer
	god was / do sunder em nicht
	en was En(de) daer om is he
	nv en(de) was in em selue(n) ghe-
	voecht . als he wil ende em
	ghenoecht . He is opghestae(n)
	als he <gestr.: h> seechde . Dat is . als
	he seechde vleyschelic De
	engel secht . als crisostomus
	tughet Jst sake dat ghijs my
	nicht en ghelouet . soe ghelo-
	uedes doch sinen woerde(n) / des
	gheens de sprac Jc sal an den
	derden dach op v(er)risen Glosa
	So sal de mensche de hillighe
	scrijft ganselic en(de) volcomelic
	ghelouen / en(de) sijn leuen daer
	na richten so wort he salich
	Als lucas bescrijft Salich sin
	de ghene de dat woert godes
	hoeren / dat is ghelouen / en(de)
	dat hueden . dat is beleuen
	<77ra>
	mit gueden werken dat to
	vollenbrenghen Coemt ende
	besiet de stede daer de heer
	gheleecht was Jst zake dat
	ghy mijnen woerden nicht
	en ghelouet . so coemt hier
	en(de) ghelouet siende / en(de) voele(n)-
	de . De sin salich de ghelouen
	en(de) nicht en sien / als onse here
	seluen sprack Bernardus
	Dat graf der zielen is ydel .
	als daer ghene doecht in en
	is / want do de here alre doech-
	den v(er)resen was / en(de) daer wt
	was . do was dat graf ydel .
	Glosa Wa(n)neer de godlike
	hulpe en(de) troest van de(n) men-
	schen is . so is de doechde ydel
	in den menschen . Wan men
	sunder god gheen guet werc
	doen en ca(n) . Mer gaet haes-
	telic Glosa Men sal haestich
	en(de) snel wesen ter doechden
	en(de) traech ten ondoechden .
	dat bi sunte iacobs woerden
	beteikent wort . daer he secht
	. Weest snel to hoeren Glosa .
	dat is tot gueden werken .
	en traech te spreken / dat is tot
	den snoden werken . Gheeste-
	lic secht bernard(us) so alst ghe-
	boetscapt wart van den qua-
	den enghel totten wiue / als
	eua / en(de) van den wiue totten
	man . als adam dat de men-
	sche ghecomen was totter
	groter onsalicheit . so is nv
	gheboetscapt van den gue-
	den enghel totten vrouwe(n)
	als tot desen marien <in HS: marien desen mit Umstellunszeichen> ende
	<77rb>
	van den vrouwen totte(n) man-
	nen / als totten discipulen
	dat den menschen coemt tot
	groter salicheit En(de) secht
	sijnen iongheren Glosa He
	en secht nicht gaet en(de) segt
	den mynres der werlt . mer
	sijnen iongheren . daer by
	beteikent sin de rechtu(er)di-
	ghen Grego(r)i(us) secht Ten
	sin (crist)us iongheren nicht
	de oeren paesschen nicht mit
	em en doen dat is de gheen
	medeliden mit onsen heren
	en hebben Noch ten sin de
	iongheren ons here(n) nicht
	dent rouwet . dat se doech-
	de ghedaen hebben . al hebbe(n)
	sy se bestaen / en(de) dan daer af
	laten . dat veel quader is .
	en(de) sien weder om na der
	werlt . Als onse here secht
	. Wie sijn hant an de ploech
	slaet . en(de) weder om siet . de
	en is nicht werdich int
	rijck der hemelen te come(n)
	Daer staet voert op een
	ander stede datment <sic> den
	iongheren segghen solde en(de)
	petro Dat beduet den sun-
	dere to troeste en(de) dat he
	nicht mishopen en sal . Wa(n)t
	onse here em . de oen drie
	warf versaecte guetlic
	vergaf doet em rouwede
	en(de) leet was En(de) he was de
	ierste na der v(er)risenisse
	den he beual de hillighe
	kerke . daer he al sijn liden
	<77va>
	ende passie om gheleden hadde .
	Daer om en mach de mensche
	in so groten sunden nicht we-
	sen des se em leet sin / en(de) wil
	se gheern beteren / se en|wer-
	den <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> em al gheheel v(er)gheuen .
	. Dat he opu(er)staen is Proper-
	lic alleen / sonder yamants
	hulpe of toedoen dan slicht
	mitter godliker cracht . sol
	dat ny des ghelijcs en ghe-
	schiede nv noch v(m)mer ghe-
	schien en sal Beda So sal
	de mensche gheestelic opuer-
	staen wt allen dootsunden
	en(de) volghen (cristu)m in galilee(n)
	hier bouen . En(de) siet he gaet
	vleyschelic voer iv in galilee(n)
	gesien te werden van sijne(n)
	iongheren . Want he ghinc
	van den dode totten leuen .
	en(de) van der onrustelicheit
	totter rustelicheit Daer
	suldy oen sien . als he ghe-
	secht heeft . menschelic .
	Joha(n)nes secht Een wenich
	suldy my sien . dat was / hier
	in der tijt . was de here een
	cleyn tijt . en(de) men rekent
	dit leuen in der scrijft voer
	een cleen tijt Gheestelic .
	. Wat <in HS: Want; n gestr.> tijt dat men toe bren-
	ghet . daer men gheen doe-
	ghet in en doet . de is te
	tellen voer een cleen tijt
	want men daer cleyn loen
	of hebben sal Ende noch
	<77vb>
	en wenich suldy mit my sien secht su(n)te <in HS: su(n)te a.r.R. su(n)te>
	iohan . Dat sal wesen ten les-
	ten daghe / so sullen den heren
	oec een cleen tijt sien de ghene
	de verloren sullen bliuen / mer
	de gueden sullen oen sien ewe-
	lic van ansichte tot ansichte
	En(de) dan is he den menschen
	voerghegaen / als mit schoen-
	re leer / en(de) mit manighen
	schonen exemplen Als he
	ghesecht heeft . dat is als
	iv de hillighe eua(n)gelien
	gheleert hebben / de he myt
	sijnen godliken monde selue(n)
	ghesproken heeft / ende de
	hillighe kerke iv voert
	ghewijst en(de) gheleert heeft
	En(de) dat doet en(de) beleuet . soe
	moechdy ouergaen van de-
	ser snoder werlt . en(de) comen
	tot (cristu)m in galileen . dat is
	in de ewighe blijscap / daer
	ghy mit gode de vader altoes
	en(de) vmmermeer wesen en(de) le-
	uen sult . en(de) dan suldy wesen
	in den staet der onsterflich(ei)t .
	En(de) aldus is de here voer ghe-
	storuen / en(de) na der doot ver-
	resen . op dat wy nicht meer
	steruen en sullen ghelijc als
	he en sal Als de apostel secht
	Cristus is v(er)resen van d(er) doot
	en(de) en sal nicht meer steruen
	Mit welker v(er)isenisse de lieue
	here ons moet gu(n)nen te come(n)
	tott(er) ewig(er) vroude(n) daer wy den
	h(er)en ewelic sulle(n) anschouwe(n) Ame(n) .
	<78ra>
	. Van dat eua(n)gely dat men
	paeschdaghes holdet in der
	missen . dat marcus bescrijft
	MAria magdalena / en(de)
	maria iacobi / en(de) ma
	ria salome cofte(n) salue
	of dat se solden comen en(de) sal-
	uen ih(esu)m En(de) so voert alst <in HS: alste; e gestr.> eua(n)-
	gely wtwiset Augustin(us) secht
	Tis in allen punten een guede
	redelike ghewonte / dat men
	den my(n)nen sal na sijnre doot
	den men ghemynt heeft in
	sijnen leuen Ghelijc als by
	desen drien marien beteike(n)t
	sin . de ih(esu)m in sijnen leue(n) myn-
	den / en(de) seer lief hadden Ende
	des ghelijcs is een yeghelic
	schuldich te doen sijnen voer-
	vaderen / de men mynne(n) sal
	na den leuen / ghelijc of meer
	dan in den leuen / om volco
	menheit wil de ee te ver-
	vullen . als ierst mit enen
	gueden willen / en(de) den na te
	vervullen mit den werke(n)
	Als gregori(us) secht . Dat gue-
	de werck sal den me(n)schen
	in den wil wesen / ende dat
	guede voldoen sal wesen va(n)
	der godliker hulpe . mede te
	vervullen de werken Ala
	dese drie marien ghedaen
	hebben . de sick seer v(er)bliden
	in der v(er)risenisse ons heren
	Ambrosius secht Het was
	wal redelic dat em dat ver-
	ganclike sterflike vleysch
	seer v(er)blide / do em ope(n)baerde
	<78rb>
	en(de) verscheen dat onverganc-
	like vleysch ih(es)us (crist)us en(de)
	voerghinc den menschen den
	wech des leuens Dese hadde(n)
	walrukende salue mit hem .
	. Grego(r)i(us) secht Wy de doot wa-
	ren gheloefden en(de) sin behol-
	den gheworden mitter v(er)rise-
	nisse (crist)i . ist dat wy . v(er)vult
	mit gueden roick der doech-
	den onsen heren sueke(n) mit
	gherucht der gueder wer-
	ken . so come wy waerlic tot
	den graue mit walruke(n)den
	crude . en(de) mit saluen . Beda
	secht By den graue ons he-
	ren is te verstaen dat altaer
	des hillighen sac(ra)mentes / en(de)
	daer sal een yeghelic toe-
	gaen mit groter begheerte(n)
	en(de) mit reynen herten / als
	dese drie marien deden . so
	vynt he en(de) siet gode Als
	daer ghecreuen staet Sa-
	lich sin de reynen va(n) herten
	want se sullen god sien Jhe-
	ronim(us) secht . dat by desen
	drien marien gheestelic te
	verstaen sin / drie v(er)borghen
	doechden . Als bi maria mag-
	dalena rechten rouwe den
	se hadde / doe oer veel sunden
	vergeuen worden By ma-
	ria iacobi ghewaer biecht .
	en(de) by maria salome ghe
	noechdoen voer de sunden
	. Welke doechden de me(n)sche
	an em hebben moet sal he
	<78va>
	tot ih(esu)m comen / en(de) eten dat
	paeschlam mit em . als in der
	ontfanghenis des hillighen
	sacramentes . En(de) te mael vroe
	van enen sabbaet <in HS: a ü.d.Z: a ergänzt> daghe(n) qua-
	men se toe graue / als de so(n)ne
	tehants opghegaen was .
	Onse here secht . Wie des mor-
	ghens vroe waket . dat is
	wa(n)neer sick een in sijnre io-
	ghet to gode wert bekiert .
	de vynt oen lichtelic ende be-
	holdet oen salichlike . Ende
	so we dan tot my comet . de
	al my vinden . dat is . hier
	na in ewigher salich(ei)t . An-
	celm(us) secht . De int beghin
	een guede ghewoente an ne-
	met . en(de) daer in denket te
	volherden . het weer onmo-
	ghelic he en queem tot ene(n)
	gueden salighen eynde . al had
	he oec ene quade natuer
	En(de) des ghelikes van enre
	quader ghewonten Want
	aristoteles secht . De ghewo(n)-
	te maket een nye natuer .
	enter guet / of quaet . na den
	dat de mensche an sick nemet
	Ambrosius secht De den here(n)
	in dootsunden / of in ghewon-
	liken daghelicschen sunde(n) sue-
	ken / of anropen / de en sulle(n)s
	nicht vynden / noch van em
	ghehoert werden tot oerre
	salicheit Vro sullen se opstae(n)
	secht de scrift . en(de) se en sulle(n)
	my nicht vinden Daer grego(r)i(us)
	<78vb>
	op secht Dat god is in den he-
	mel mit sijnre glorien / ende
	in eertrike / mit sijnre . ont-
	farmherticheit . en(de) in der hel-
	len mit sijnre gherechtich(ei)t .
	Glosa . om enen yegheliken
	hier in deser tijt / en(de) na deser
	tijt te lonen . na woerde(n) / wille
	werken / en(de) ghedachten Als
	sunte pauwel secht Jn ene(n)
	van den sabbaet is gheeste-
	lic by beteikent ruste der
	zielen in gode Daer augusti-
	nus af secht . dat de me(n)sche
	vyeren sal des hillighe(n) da-
	ghes van allen sundeliken
	werken / en(de) werliken sake(n)
	en(de) nicht te doen anders / dan
	dat ruste der zielen in bren-
	ghen mach / en(de) dat godlic is
	als onse here ghesproken
	en(de) gheboden heeft Hillicht
	of viert den sabbaet Glasa .
	dat is . viert de hillighe da-
	ghe . die de hillighe kerke
	heeft gheboden <getilgt: heeft> te
	vieren . so maecty se hillich .
	dat is . so werdy mede hillich
	Als de so(n)ne tohants opghe-
	gaen was quamen se ten
	graue . Dat is secht grego(r)i(us)
	Als de doechdelike werken
	opgaen in den mensche(n) en(de)
	sick formieren en(de) bestaen
	te wassen mit enen guet-
	willighen synne en(de) leuen .
	so gaet de sonne ih(es)us (crist)us
	<79ra>
	te recht op in den menschen .
	dat is de sonne der rechuer-
	dicheit . en(de) coemt totten graue
	der deochden / en(de) dan daer in
	volherdet . als de marie(n) dede(n) .
	so wort he ghesont to ziele
	en(de) to liue . Als de eua(n)gelist
	scrijft So we volherdet tot
	den eynde / de sal beholde(n) bli-
	uen Merkelic . so is de sonne
	der rechtuerdicheit secht
	grego(r)i(us) huden ons opuer-
	staen . gheestelic to enen be-
	wisen / daer ons (crist)us mede
	vertoenen wolde drie state
	der gherechtigher me(n)schen
	en(de) secht (Crist)us wart ghapas-
	sijt en(de) starf des vrydaghes .
	en(de) des saterdaghes ruste he
	in den graue . en(de) des sunne(n)-
	daghes v(er)rres he wtten graue
	Ende he meynt aldus . dat
	de teghenwordicheit onses
	leuens . is beteikent by den
	vrydaghe . Want hier sin
	wy in den liden en(de) drucke
	ghelijc als (crist)us op den
	vrydach was En(de) de doot
	in onsen vleysche is betei-
	kent by den saterdaghe . Wa(n)t
	dan rustet onse licham int
	graf / als dat godlike licha(m)
	dede / en(de) de ziele heeft de ruste
	mit gode in den hemel En(de)
	by den dach des gherichtes
	is ons beteikent de sonne(n)-
	dach . want dan sulle wy
	v(er)risen mit liue / en(de) mit ziele
	<79rb>
	en(de) varen ter ewigher glorien
	of ter ewigher pinen / als
	een yeghelic hier verdient
	heeft in sijnen leuen / En(de) se
	seechden onderlinghe Wie sal
	ons den steen doen van der
	doeren des graues Siet
	secht ambrosius de weech(ei)t .
	der synnen der vrouwen . en(de)
	crancheit des ghelouen Wa(n)t
	de alle dinck ghescape(n) heeft
	van nichte / en(de) mit crachte
	van der doot opuerstont .
	en besonnen se nicht / dat he
	oec wal macht hadde de(n) steen
	van den graue te doen Beda
	secht . gheestelic . Als de men-
	sche sijne biecht claerlic spre-
	ket . en(de) sick renycht va(n) den
	groten grouen dootlike(n) sun-
	den . de beteikent sin bi den
	groten steen . so gaet he ghees-
	telic en(de) nuttelic ten graue
	en(de) vynt den steen vluchtes
	van der doeren des graues .
	dat is . van der poerten der
	hellen / daer wort he af ver-
	loest . en(de) gheet dan voert
	en(de) suect god als de marien
	deden / van doechden tot doech-
	den Als dauid in dem psalm
	secht Se ghinghen van doech-
	den tot doechden / en(de) saghen
	den heren insyon <sic> . dat is in
	doechden leuen en(de) in doechde(n)
	steruen En(de) ansiende saghen
	se den steen af ghewentelt
	<79va>
	. Want he was seer groet En(de)
	do se int graf ginghen . saghe(n)
	se ter rechter syden sitten
	enen ionghelinc ghecleet
	mit witten clederen Glosa
	Mit enen ansien des rouwe(n)
	en(de) mit enen gansen belyen
	der biechten is de steen af-
	ghewentelt dat sin de sunde(n)
	. Want he was groet . daer
	by beteikent sin de dootsun-
	den . de meerre en(de) swaerre
	sin toe beteren / dan daghe-
	licsche sunden / de al af ghe-
	wentelt en(de) vergeuen wer-
	den / mit waerre biechten .
	groten rouwe . en(de) ghenoech
	doen voer de sunden Dat
	licham (crist)i en vonde(n) dese
	marien nicht . mer enen
	enghel Glosa Daer is bi be-
	teikent . dat men oen hier
	in der tijt sueken mach en(de)
	sal mit enen gueden leuen
	en(de) mit veruolginghe der
	gheboden . en(de) na deser tijt
	salmen <sic> oen vinden myt
	ewigher vrouden Als gre-
	gotius secht . so is ons by
	der luchter syden beteike(n)t
	dit teghenwordighe leuen .
	en(de) by der rechter syde(n) dat
	ewighe leuen En(de) by den ion-
	ghelijnc . een bogo(n)nen doech-
	delic leuen . by den witten
	clede / dat reyne leuen sond(er)
	enighe vlecke der sunden
	<79vb>
	of in hope des ewighe(n) leuens
	En(de) de ionghelinc sat ter recht(er)
	syden opt graf Glosa Soe
	sal de mensche opt graf / dat
	is opt werlike leuen sitten .
	als dat te v(er)nielen en(de) te ver-
	drucken onder de voete / en(de)
	nicht daer na te leuen / mer
	mit enen reynen leuen te
	comen totter rechter sijden
	ten lesten daghe / daer de here
	sal segghen tot em de totter
	rechter sijden sullen sitten .
	Coemt ghi benedide int rike
	mijns vaders Jc was naket
	en(de) ghi cleden my My honger-
	de en(de) dorstede en(de) ghi gaeft
	my eten en(de) drinken En(de) also
	voert van den werken der
	barmhertich(ei)t . En(de) wo men
	een ionghelinc wesen sal
	secht ambrosius Een ionghe-
	linc sal wesen reyn van le-
	uen . mit enen witten clede
	ghecleet . als mit eenre reyn-
	re consciencie / dat paesch-
	lam . dat is dat hillighe sa-
	scrament tontfanghe(n) . daer
	alle waluaert en(de) salicheit
	des menschen in gheleghe(n) is
	ist dat hijt werdelic ende
	ynnichlic ontfanct En(de) dat
	is de rechte cledinghe secht
	grego(r)i(us) Ten gheesteliken
	synne Als de mensche dat
	hillighe sacrament weerdelic
	ontfanct . so cledet he siele
	en(de) lijf / mit groter werdich(ei)t .
	<80ra>
	des heren / en(de) mit orber des
	menschen En(de) he seechde hem
	En wilt iv nicht ontsie(n) . ghij
	suect ih(esu)m van nazareth de
	ghecruyst is . He is v(er)resen .
	he en is hier nicht Grego(r)i(us)
	secht Jhesus en was daer
	nicht mitter teghenwordich(ei)t
	des vleysches / de nachtant
	nerghent en ghebrac mitt(er)
	teghenwordicheit sijnre mo-
	ghentheit Se verwonderde(n)
	em secht bernard(us) / of he ga(n)-
	selic van der doot opu(er)resen
	weer . en(de) dat dede se van
	vrouden En(de) oec of se des
	ganselic nicht en gheloue-
	den . so schenen se of se ver-
	ueert waren Oec want se
	enen enghel vonden daer se
	ih(esu)m meynden te vynde(n) . daer
	om verscricten se sick een
	wenich . Do sprac de engel
	En wilt iv nicht onsien . De
	glosa secht . dat gheestelic by
	desen vrouwen de ih(esu)m sueke(n)
	en(de) enen enghel vinden betei-
	kent sin de ghene de ih(esu)m soe-
	ken mitten woerden / en(de) mit
	den ghedachten / en(de) nicht mit
	den werken / de vinden en
	enghel Glosa de vinde(n) loen
	hier in der tijt . mer nicht
	een godlic leuen / dat is een
	ewich leuen / dat mitte(n) wer-
	ken der doechden v(er)creghen
	moet weden En(de) desen mach
	men wal to segghen En wilt
	<80rb>
	iv nicht ontsien doechde te
	doen / en(de) den wil ons heren
	te volbrenghen / om so veel
	loens en(de) ghenoechten wille .
	de iv daer van comen mach .
	Daer sunte pauwel af secht
	heuet . dat ny oghe en sach .
	nach ore en hoerde / noch in
	des menschen herte ny en qua(m)
	dat god den ghenen bereit
	heuet de oen my(n)nen / en(de) sijne(n)
	wil doen / en(de) sijnen voetstappe(n)
	na volghen En(de) de sueken te
	recht ih(esu)m van nazareth . de
	ghecruyst is / en(de) de vindenen .
	Glosa . dat is de hier in d(er) tijt
	sijnen wil en(de) gheneochte om
	godes wil ouerghift ende le-
	uet na den eua(n)gelien / en(de) na
	der leer (crist)i / en(de) crucet em
	mit penitencien mit vasten
	mit waken / en(de) leuet in ab-
	stinencien de vindet ih(esu)m son-
	der allen middel in ewigher
	blijscappen in rike godes
	Als sunte iohan seechde Doet
	penitencie en(de) dat rike godes
	sal iv naken En(de) den ghenen
	den dese leer teghen is secht
	crisostom(us) / en(de) versmaen en(de)
	nicht doen en willen den sal
	he verresen wesen / en(de) va(n) em
	v(er)ueerret wesen so dat se oen
	nicht vinden en sullen mo-
	ghen / en(de) sal em v(er)resen wese(n)
	nicht tot vrouden als den
	gherechtighen mer to druck
	en(de) to liden em in ewigher pinen
	<80va>
	Siet de stede / daer se oen leech-
	den . Mer gaet en(de) segt sijnen
	iongheren / en(de) peter . want he
	sal iv voergaen in galileen .
	Grego(r)i(us) secht Daer om leet
	onse here sunte peter oen
	versaken . op dat als he een
	here weer ouer de hillighe
	kerke / en(de) ouer de armen .
	dat he em te bet en(de) te meer
	ontfarmen solde en(de) v(er)oetmo-
	dighen / de hillighe kerek ghe-
	nadelic te ontfarme(n) te oefe-
	nen / en(de) te regieren Ende al-
	dus wast den menschen nut
	en(de) noet . dat em scheemde to
	quam / do he den heren ver-
	saecte . als onse here ghesecht
	heeft Tis noet dat schande
	comen . Dat is . als em de me(n)-
	sche nicht ke(n)nen noch ver-
	oetmodighen en willen . so
	ist em scomtijt noet en(de) nut
	dat em schande toecome .
	op dat he verhoghet wer-
	de int rike der hemele Als
	onse here ghesecht heuet
	So we em verheffet de sal
	vernedert werden / ende so
	we em v(er)nedert / de sal ver-
	hoghet werden Glosa dat
	is bouen by den vader in
	der ewicheit En(de) he secht
	voert . Daer om seechde de
	enghel dat sijt myt name(n)
	peter segghen solden Grego
	rius secht En hadde oen de
	<80vb>
	enghel bisonder mit sijnen
	namen nicht ghenoemt . he de
	sijnen meister v(er)seact hadde
	en solde nicht hebben doeren
	comen onder de ander discipule(n)
	Hier om noemtmen <sic> oen by na-
	men . op dat he nicht wanhope(n)
	en solde van sijnen versaken
	Augustin(us) secht gheestelic te
	verstaen . Wa(n)neer de me(n)schen
	enich van den gheboden breken .
	dat god gheboden heeft . of de
	hillighe kerke in ghesat heeft .
	so lochenen se gode / en(de) daer se
	of verueert solden wese(n) mit
	liue en(de) ziele / weert dat se
	daer in storuen buten waren
	rouwe of rechte biechte . daer
	in verbliden se em ende en ouer
	denken nicht dat sunte iacob
	de apostel secht . Wie een ghe-
	bot breket . de is in allen schul-
	dich . Also was sunte peter
	do he misdede in den soen te ver-
	saken . do misdede he en(de) was
	schuldich in em allen / als in
	den vader / in den soen ende in
	den hillighen gheest . Mer he
	beterdet na mit groten rouwe(n)
	en(de) mit swaerre penitencie .
	en(de) daer om wart em v(er)gheue(n)
	en(de) quam em to grote(n) oerber .
	So sal oec de mensche doen
	wa(n)neer he misdoet . so salt
	em oec comen ter groter vrou-
	den . Siet de stede secht cri-
	sostomus . dat is dat rijck
	<81ra>
	godes . daer sulle wy vinden en(de)
	sien claerlic al de guede wer-
	ke . de wy ye ghedaen / ende
	wo se ons daer gheloent wer-
	den . mit oneyndeliker vrou-
	den . En(de) galilea beduet een ouer-
	ganc . So is de mensche ouer
	ghegeaen van desen verganc-
	liken werliken leuen Ende
	ih(es)us is den menschen voer-
	ghegaen in enen ouerganc
	eens armen leuens . do he op
	eertrike ghinc mit v(er)duldich(ei)t .
	verworpenheit . en(de) mit ma-
	nigher smelicheit . Daer suldy
	oen sien . als he iv seechde .
	. Wy sullen de glorie sijnre ver-
	risenisse sien . ist dat wy nv
	ouergaen van den sunde(n) tot-
	ter hoecheit der doechden .
	Gheestelic Augustin(us) secht .
	Men sal den heren vro sueke(n)
	als in der ioghet . als dese
	vrouwen deden . En(de) men sal
	vroe upstaen . als wten sun-
	den . voer dat licht . dat is
	voer (crist)us . de dat licht der
	werlt is . als he seluer secht
	Jc bin dat licht der werlt .
	en(de) dat en sal iv nicht ydel
	wesen . dat is mit ghenen
	ydelen woerden ghedachten
	en(de) werken . Als daer ghe-
	screuen staet Ten sij iv nicht
	ydel op te staen voer den lich-
	te . want god de here heeft
	den wakenden in doechden
	beloeft een croen Als de croen
	<81rb>
	der ewigher vrouden / den de
	oen sueken mit enen gueden
	leuen / en(de) daer in volherdende
	bliuen / Ansiende dat graf .
	sochten se oen Dat was te
	rechte ghesocht . dat se den
	sochten secht gregorius . de
	se verlosen mocht va(n) allen
	quade Als matheus scrijft .
	Jhesus (crist)us sal sijn volc ghe-
	sont maken van oere(n) sunden .
	En(de) daer om salmen <sic> oen sue-
	ken . en(de) nyemant anders Glosa
	Dat is . men en sal tot ghenen
	eerschen dinghen grote be-
	gheerte hebben . of enich groet
	betruwen in werliken dinghe(n)
	setten . Als dauid secht En
	wilt nicht betruwen in den
	princen . of in den kinderen
	der menschen . in welke(n) gheen
	heil en is . Se saghen int
	graf derer snoder werlt . en(de)
	en vonden nicht . ende en
	saghen nicht dan ydelheit .
	loesheit . valsche bedriechlich(ei)t .
	der werlt . de valsche vrie(n)t-
	licheit des vleysches . vol
	stricken en(de) bedriechnissen
	des duuels / en(de) ten leste(n) dat
	loen van dien daer af tont-
	fanghen . en(de) een oneyndelike
	pine te vercrighen en(de) dat
	verlies der toecomender glorie(n)
	. De ionghelinc als de doecht-
	lic was sat ter rechter hant
	dat is by gode Crisotomus
	Dat toecomende is . sulle wy
	<81va>
	sueken / en(de) nicht dat teghen
	wordighe . dat werlic is mer
	dat gheestelic is . Als de apos-
	tel secht . dat hier bouen is
	sulle wy sueken En(de) de vrou-
	wen ontfanghen em / of ver-
	ueerden Glosa De mensche
	sal sick in sijnen lesten /en(de) in
	sijnen sterfdach seer veruer-
	ren . mit liden druck / claghe(n)
	barmen en(de) screyen en(de) mit
	belien der voerledenre sunde(n) .
	de stinkende sin . als he siet
	dat he van hier moet . en(de)
	sal mit groter becalghenisse
	segghen mitten p(ro)pheet dauid
	Och my . want mijne ellendi-
	ghe woninghe is verle(n)ghet
	Jc heb ghewoent mit dien
	de daer wonen in cedar <in HS: e aus a korrigiert> .
	mijn ziele was alte seer woe-
	nen in ellende . Dat is . als he
	ten lesten daghe verwesen
	wort . so wort sijne woni(n)ghe
	v(er)lenghet . de nicht v(er)gaen
	en mach in ewicheit En(de) ic
	suchte daer om aldus nicht
	mit gueden menschen . mer
	mit den de daer wonen in
	cedar / dat is in duesternissen .
	daer by verstaen werden
	de boese vleyschelike me(n)schen
	de in duesternisse wanderen .
	en(de) wonen nochtant in der
	kerstenheit mit gueden
	gheesteliken mensche(n) Ende
	daer om was ic drouich
	mitten quaden te wesen .
	<81vb>
	. Want mijn ziele was alte
	seer woenende in ellende / ver-
	mits dat se oer begheerten
	kierde tot eertschen dinghe(n)
	v(er)mits quaden exempelen .
	en(de) ic en steghe nicht opwert
	tot gode mit mijnen leuen .
	en(de) daer om riep ic Och my
	och my secht augustin(us) Wa(n)t
	men daer ten lesten veel
	quaets sal sien datmen <sic> nicht
	ghelouen en wolde / noch
	voer ny en sach . en(de) roept
	dan . och my och my / En(de) wilt
	iv nicht v(er)ueeren Glosa / ghy
	gueden en(de) rechtuerdighen .
	want ghy van den pinen
	v(er)loest sijt . en(de) zeker sijt
	der ewigher salicheit Wa(n)t
	ghi suect ih(esu)m van nazareth .
	Augustin(us) . Al de ghene de
	ih(esu)m sueken mit ene(n) guede(n)
	leuen . de vinden oen Als de
	eua(n)gelist secht Al de ghene
	de my sueken Glosa my ih(esu)m
	de sullen my vinden . dat is
	een ewich leuen . He is opuer-
	staen . Dat is . he is boue(n) ewich
	durende mitten vader . He en
	is hier nicht Gregori(us) secht
	totten gueden Ghy de in peni-
	tencien leuet . of gheestelike(n)
	staet hebt anghenome(n) . hebt
	al uwe synne en(de) leuen / ende
	ghedachten toe gode ghekiert
	mit habijt en(de) annemen eens
	gheesteliken leuens en suect
	iv heyl en(de) salicheit of enich
	<82ra>
	troest in desen tijtliken ende
	vergancliken dinghen nicht
	mer gaet en(de) en wilt hier
	nicht staen / en(de) suect dat hier
	bouen is / en(de) hemels is / ende
	hier en vervrouwet iv nicht .
	mer van der blijscappen en(de)
	vrouden hier bouen Mer
	gaet en(de) segt sijnen iongh(er)en
	en(de) peter Glosa Dat sin de
	sunders deser werlt de gode
	versaken mit oeren werke(n) .
	dat se mit iv gaen in galileen
	Dat is dat se de boesheit ouer-
	treden en(de) gaen mede in de ewi-
	ghe salicheit . Dat is hier boue(n)
	in galileen . dat is de hemelsche
	ewicheit . Daer suldi oen sien
	als ic iv ghesecht heb / Dat is
	als ic voerghescreuen heb .
	Als . de den willen godes doet
	de sal oen vinden in der ewich(ei)t
	Jtem by desen drien marien
	is ons beteikent secht au-
	gustin(us) bescreynghe mit bit-
	terheit der vorledenre sun-
	den . als maria magdalena
	ghedaen heuet . By marien
	iacobi / te ondertreden de be-
	coringhe de ons ancomen .
	als de manlic te wederstae(n)
	al maria iacobi ghedaen
	heeft En(de) bi marien salome
	te hebben / een vreedsom her-
	te / en(de) dat so te bewaren en(de)
	in vreden te bliuen . als ma-
	ria salome dede en(de) bewaer-
	de En(de) dit steet den me(n)schen
	<82rb>
	ter leer . als de hele hillighe
	scrift doet . om den menschen
	te bewisen den rechten wech
	ten ewighen leuen . daer men
	god altos vinden / sien en(de) ghe-
	bruken sal in sijnre moghen-
	der en(de) claerre godheit ¶ By
	desen graue / daer dat weerds
	licham ons heren in ghelecht
	wart . is te verstaen dat al-
	taer / in welken dat vleysch
	en(de) bloet . hemels en(de) gheestelic
	gheconsecriert wort . dat de
	mensche ontfanghen sal om
	ghehoersamh(ei)t . wil mit groter
	ynnicheit en(de) reuerencien En(de)
	so we dattet hillighe sac(ra)ment
	weerdelic of gheestelic ont-
	fanghen wil . de al mit em
	hebben salue / als ynnich ghe-
	bet / mit eenre reyne ende
	claerre co(n)sciencien / Want dat
	men daer ontfanghet . is dat
	alre reynste en(de) salichste / dat is
	of ye ghewaert . Op dattet den
	menschen nicht en gae als de
	apostel secht Wie dattet licham
	(crist)i onwerdelic ontfanghet .
	de ontfanctet tot sijnre ewigh(er)
	verdoemenisse Aldus is (crist)us
	ghestoruen / en(de) gheweldelic op
	verresen / en(de) heeft alle me(n)sche(n)
	den wech ghewijst em na te
	volghen / in v(er)driet / in druck .
	in liden / en(de) in verduldicheit .
	. Want al was he de soen godes .
	he wart nochtant gheproeft
	in allen ghebreck der mensche
	<82va>
	liker naturen buten sunden .
	en(de) heeft gheleert in den din-
	ghen . de he gheleden heeft . als
	ghehoersamh(ei)t . en(de) na sijnre
	doot een sake der salich(ei)t al
	der gheenre de em onderda-
	nich sin en(de) sijnre hulpe beghe-
	ren . Want dan onse here al-
	dus van der door opuerstaen
	is . so laet ons em oetmodelic
	bidden / dat he ons opwecke
	van der doot onser sielen
	en(de) ons gracie / en(de) hulpe gheue
	oen te my(n)nen / te dienen . te
	vresen . en(de) onderdanich te we-
	sen sijnen gheboden en(de) sijnen
	liefsten wil . en(de) laet ons oen
	my(n)nen van alre herten / ende
	steruen om sijnre mynne(n) en(de)
	liefsten wil Grego(r)i(us) secht Jn
	der v(er)risenisse onses ghesont-
	makers hebben wy bekent
	sijn dienres de enghelen onse
	medeborghers . Hier om laet
	ons haesten ter stedigher
	hoechtijt deser enghelen En(de)
	wy de em noch nicht in den
	licham toeghenocht en mo-
	ghen werden . laet ons em to
	ghenoecht werden mit begeer-
	ten des herten . en(de) laet ons
	ouergaen van den sunden
	totten doechden . op dat wy
	moghen verdienen te sien
	onsen verloeser in galileen .
	dat is in den hemel / daer wy
	(cristu)m ewelic sien sullen myt
	allen hemelschen heere in
	ewigher vrouden Amen .
	<82vb>
	. Van den eua(n)geliu(m) dat men
	holdet in der missen des maen-</U>
	daghes na paeschdach . dat
	de eua(n)gelist lucas bescrijft .
	SVnte lucas bescrijft
	in sijnen vierentwin-
	tichsten capittel / dat
	twe van ih(es)us discipulen gin-
	ghen op den seluen dach in
	een casteel En(de) so voert als
	dat eua(n)gely wtwiset He en
	secht nicht dat twe van sinen
	iongheren of apostolen der
	eluen was ghebleuen / mer
	he secht dat twe|van <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> den
	discipulen ginghen der twe
	en(de) tseuentich was By desen
	twe discipulen is te v(er)staen
	twyerleye my(n)ne . als de my(n)ne
	ons heren / den te mynne(n) van
	al onser herten . en(de) daer na
	te my(n)nen onsen euen me(n)sche(n)
	ghelijc ons seluen . Dese twee
	ghinghen tesamen in den
	wech . dat is de die twe myn-
	nen beleuet . so sal ih(es)us an-
	comen / en(de) oen beholden myt
	sijnre hulpe te vollenbren-
	ghen dat he bestaen of bego(n)-
	nen heeft Dese twe ghinghen
	op den dach do onse here ver-
	rees . daer secht he na dattet
	de ierste sabbet was Glosa
	Daer om heitet de ierste sabbet
	<gestr.: s> . want men elken dach sabbet
	noemde En(de) oec op den dach .
	dat men arbeiden en(de) wand(er)en
	mocht / wanttet nicht altoes
	gheoerloft en was te arbeiden
	<83ra>
	ende te wanderen . ghelijc alst
	noch en is . Jn een casteel Glosa
	dat is in der my(n)nen godes En(de)
	want de my(n)ne starc is secht
	augustin(us) . so ghelijct men se
	by enen casteel . want se alle
	doechde verwynt ende bouen
	gaet . Dat <gestr.: s> tsestich stadien
	veer was van ih(e)r(usa)l(e)m ende
	emaus heite . Dat to segghede
	is haestende En(de) beda noe(m)tet
	by enen anderen namen . als
	de stat der verwy(n)ninghe . als
	daer de here den discipule(n) de
	twiuelende ware . verwan
	mitter teghenwoerdicheit
	mitter scrift . en(de) mit brekin-
	ghe des brodes Beda secht
	dat een stady is omtrent
	een achtendeel van eenre wal-
	scher milen . en(de) een mile sin
	dusent passyen / en(de) vyf voet
	maken een passy Aldus ma-
	ket dan byna tsestich stadien
	seuen walsche cleyne mylen
	De discipulen ginghen de seue(n)
	mylen na der v(er)risenisse ons
	heren . mer in den daghe der
	octauen en wolden se nicht
	ghelouen Glosa . De mensche(n)
	lesen de seuen ghetijde ende
	dienen gode in der tijt des
	gheluckes / en(de) de wile dattet
	em wal gaet op der eerden
	mer in der octauen / dat is
	in der tijt des verdrietes en(de)
	wederspoets / en(de) becoringhe .
	en willen se nicht ghelouen
	dat is / so en willen se nicht
	verduldich . noch sachtmodich
	<83rb>
	wesen mer hart . en(de) weder-
	spanich / en(de) verdretel . hent
	men se mitter hilligher scrift
	en(de) mitter brekinghe des brodes
	verwinnen kan / dat is mitter
	biecht / en(de) penitencie / en(de) myt
	ontfanghen des hillighen sa-
	craments En(de) se spraken ond(er)
	linghe / nicht als ghelouighe .
	mer als mismodighen alre
	dinghen . da daer gheschiet|wa-
	ren <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> Augustin(us) secht Alsulke
	kallinghe waren salichlic en(de)
	louelic . want et was van der
	materien nutticheit en(de) edelheit
	Glosa . Der nutticheit . wanttet
	den menschen nut en(de) salich is
	altoes van gode en(de) der leer
	(crist)i te studieren en(de) te lesen .
	en(de) te spreken / en(de) tis louelic
	en(de) redelic . dat men altoes op
	gode denket Als dauid leert
	en(de) secht . En(de) mijns mondes
	sprake sullen werden ghehilli-
	ghet . en(de) de ghedachten mijns
	herten sullen altoes wesen
	in dijnen aensichte Want men
	sal wenich spreken van wer-
	liken en(de) vleyschliken dinghen .
	secht iheronim(us) . Wanttet nicht
	oerbarlic en is der zielen
	en(de) der claerre consicencien .
	Als de apostel oec scrijft den
	van ephesien . Alle snode rede(n)
	en sullen wt uwen monde
	nicht gaen . nochtant dat se
	dat herte wal denct Ende so
	we guet is de leyde sijn guede
	leuen tot stichtenisse der bosen
	<83va>
	Ende de lieue here quam oec
	en(de) was by em tween / om dat
	woert godes te vertellen Als
	he seluen ghesecht heeft So
	waer uwer twe of drie in mijn-
	nen namen vergadert sin . daer
	bin ic int middel van em En(de)
	het gheuiel do se onder een
	spraken / en(de) fabelden Daer om
	secht he van Fabulen . Want se
	van manigherley dinck spra-
	ken . en(de) noch van der v(er)rise-
	nisse nicht te rechte en ghe-
	loefden Grego(r)i(us) secht Als me(n)
	dat ghebet of de woerde de
	men te gader to gode schicket
	mit werliken saken of ghe-
	dachten mengt . so en heeft
	men daer gheen volcome(n) loen
	af . Want onse here loent . na
	den wercken . woerden . ende
	ghedachten . En(de) ih(es)us naecte
	em . Als vleyschelic en(de) gheeste-
	lic . Beda secht . We ih(esu)m vleys-
	schelic heeft . de heeften oeck
	gheestelic Als augustin(us) secht
	De here ih(es)us en maecte nye
	menschen ghesont in den vley-
	sche . he en maecten oec mede
	ghesont in der zielen En(de) he
	ghinc myt em . En(de) dat o(m)me
	twe saken . als de glosa secht
	Om dat he se in den gheloue
	der v(er)risenisse brenghe(n) wolde .
	en(de) om se te trosten in oerre
	bedroefnisse Crisostom(us) secht .
	dat se seer bedroeft en(de) mis-
	modich waren / om den doot (crist)i
	<83vb>
	So sal de mensche oec bedruc-
	nisse en(de) medeliden hebben in
	der passien ons lieuen here(n)
	ih(es)u (crist)i . En(de) <gestr.: o> oer oghen wor-
	den gheholden . dat se oen
	nicht en bekenden Glosa .
	. Want he sick in oerre teghen-
	wordicheit v(er)maket hadde .
	sa als he em oec marie(n) mag-
	dalenen v(er)scheen in ghelike-
	nisse ens gardeners . waer
	om se one nicht en kenden .
	Beda secht He had em ouer-
	formet . dat se oen nicht wal
	kennen en konden En(de) ihero-
	nim(us) secht . Se ghinghe(n) van
	der hilligher stat ih(e)r(usa)l(e)m tot
	der werlt wert van emaus
	Daer om en konden sijs nicht
	kennen Glosa So we dat
	gheet van enen doechdelike(n)
	gheesteliken leuen tot enen
	werliken leuen / de en kan
	god onsen heren nicht wal
	beke(n)nen . ya oec in vrouden
	nicht . noch en sal daer oec
	nicht by comen na deser tijt
	Dese twe meynden oen . noch-
	tant twiuelden se Glosa De
	menschen . de daer wten den
	willen godes / en(de) dat nicht
	en beleuen . dat is seer mispri-
	selic . en(de) mishagelic Ende
	daer om worden oer oghen
	gheholden . dat se oen nicht
	sien en mochten Jh(es)us (crist)us
	was by em . so als se van em
	spraken . mer se en kendens
	<84ra>
	nicht . want se twiuelden Jn
	desen tween wort ghetoent
	of bewijst . dattet nicht guet
	en is alleen te wesen . Als daer
	ghescreuen staet . Wee den eni-
	ghen . want valt he . daer en
	is nyemant de oen op helpt
	Augustin(us) secht Daer om wee
	den ghenen . de alleen blijft in
	sunden . en(de) en is nicht self an-
	dere / als mitten preister de
	oen ophelpt . dat is de oen ver-
	loest van den sunden / en(de) sette
	em boete en(de) helpene in den
	staet der gracien Ende daer
	om wart eua bedroghe(n) van
	den duuel / want he se allene
	vant . dat is van doechdelike(n)
	werken . Dese twee voersechde
	discipulen sechtmen <sic> dat de ene
	was lucas / de dit euagely be-
	scrift . en(de) em seluen nicht en
	noemt van oetmodich(ei)t . als
	de glosa secht En(de) dat ander
	was cleophas . en(de) beduet ons
	ene v(er)gaderinghe . als dat
	wy op sullen staen wtte(n) doot
	sunden / en(de) comen in de v(er)gade-
	ringhe der saligher gheloui-
	gher me(n)schen En(de) dese twe
	ghinghen in emaus . dat is in
	becoringhe des raets / so dat
	de mensche altos begheren
	sal dat beste / en(de) sueken raet
	totter siecten sijnre zielen .
	so wort he bekent van den
	heren / en(de) sal v(m)mer dat beste
	doen / en(de) begheren in alre tijt
	<84rb>
	. En(de) of hijs nicht begheren
	en van van werliker ver-
	swaernisse . so sal hijt nochta(n)t
	begheren . alst dauid begheer-
	de / en(de) seechde Mijn ziel heeft
	begheert te begheren dijne
	rechtuerdich(ei)t . in alre tijt .
	Glosa Mijn ziel de ten ierste(n)
	noch ghene begheerte en had-
	de to gueden werken / mer
	sieck was van v(er)driet en(de) va(n)
	der begheerten der werlt .
	de heeft begheert te beghe-
	ren dijne rechtu(er)dich(ei)t . dat
	is de werke der gherechtich(ei)t .
	nicht to eenre tijt . als de
	bosen doen / mer in alre tijt
	dat sij in voerspoet . of in
	wederspoet . Wy sien so(m)tijt
	by reden / en(de) verstandenisse
	wo nut dat de werke der
	gherechtich(ei)t . sin . mer van
	crancheit en begheren wy
	der nicht . nochtant so vol-
	het somtijt na der ver-
	standenisse laete en(de) crancke
	begheerte deser menschen .
	en(de) somtijt en volghet daer
	en gheen En(de) wy weten dat
	guede wal . mer ten lustet
	ons nicht te doen / ende wy
	begheren dat ons lustet .
	Aldus dat de p(ro)phete nicht
	en begheerde dat was een
	beke(n)nen guet te sijn . doe
	begheerde he / dat he begh(er)en
	mocht in alre tijt . en(de) dat
	<84va>
	He daer ghenuecht en(de) lust
	in mocht krighen te vulbren-
	ghen en(de) te beleuen / en(de) daer
	af en ewighe vroude te be-
	sitten . Want daer om arbeit
	de mensche in deser tijt . om
	daer af te vercrighen een guet
	loen mit enen gueden eynde .
	En(de) he seechde em . Wat sin dese
	reden de ghy onderlinghe spre-
	ket wanderende en(de) sijt drouich .
	De here ih(es)us sprac ierst tot
	em . als een meyster tot sijnen
	discipel . Mer weest des zeker .
	en(de) denct als de here aldus
	slicht hier vraghet / wat sin
	de reden of de woerde de ghy
	spreket . Woe meendy dat he
	vraghen sal totten strenghen
	v(er)ueerliken lesten daghe van
	den ydelen reden / en(de) onnutte(n)
	woerden / en(de) nemelic va(n) den
	loge(n)achtighen woerden . de
	altoes quaet sin . daer sick een
	yeghelic wal merkelic voer
	behoeft te hueden / En(de) sijt
	drouich Nicht na droefnisse
	der werlt . de den doet maect .
	. Dat meynt de apostel de(n) ewi-
	ghen doot . mer droefnisse der
	sunden . de dat leuen maect .
	. Glosa Se waren bedroeft .
	in der twiuelinghe of de here
	v(er)resen weer Crisostom(us) De
	mensche sal altoes anxt drof-
	nisse en(de) sorghe hebben voer
	den strenghen rechtuerdighen
	<84vb>
	richter . en(de) hueden em voer
	de sunden / want he nicht en
	weet of de here oen richten
	en(de) ordelen wil ter ewigher
	pinen . En(de) sunte iohan secht .
	dat nyemant en weet weer
	he der my(n)nen godes of des
	hates weerdich is . Als onse
	here oec vaeck in de(n) eua(n)gely
	leert . Waket . en(de) he secht .
	noch eens Jc seg iv alle(n) wa-
	ket . want ghi en weet <in HS: weete; e gestr.> dach
	noch tijt noch stonde wa(n)neer
	de here comen sal . ende als
	he coemt . wo he den me(n)sche(n)
	ordelen wil . En(de) een de cleo-
	phas heite antworde em We
	de ander was wes naem men
	swighet twiuelende Ambro-
	sius secht dattet een was va(n)
	ons heren discipulen en(de) hiet
	ammaon . Mer in den voer-
	reden op iob secht gregorius
	dattet lucas was . de dat eua(n)-
	gely bescrijft . de oetmodelic
	sijnen naem v(er)swighet . als
	sunte iohan oec vake doet .
	Glosa . Also salmen <sic> dat guet
	altoes mit gued(er)tirnh(ei)t ghe-
	loeuen . en(de) dat quade haten .
	en(de) schuwen En(de) seechde em
	Du bist alleen een pelegrym
	in ih(e)r(usa)l(e)m . en(de) en weeste nicht
	de dinghe de daer gheschiet
	sin in desen daghen Ambro-
	sius secht . Te rechte hieten
	se oen een pelegrym te wesen
	want een pelegrym en duert
	nicht langhe in een stede .
	<85ra>
	So verrees de here en(de) voer
	cort daer na van hier int
	hemelrijck En(de) he was waer-
	lic als een pelegrym hier in
	der eerden / als sunte iohan
	van em scrijft He quam in
	sijn eyghen stede of lant .
	en(de) de sijne en ontfenghens
	nicht . Of aldus He was in
	den herten der discipule(n) een
	pilgrym . de oen kenden . als
	enen heer . Want wy sin alle
	hier secht gregori(us) als pel-
	grims van enen daghe .
	. Want onse tijt hier seer
	cort is / en(de) weren gheern
	in onse vaderlant en(de) moch-
	ten ons daer verselle(n) mit
	der hilligher gheselscap Daer
	om salmen <sic> gheern arme
	lude en(de) pylgrims herber-
	ghen secht grego(r)i(us) Want de
	dat doet . de doet em in ghe-
	likenisse godes . Als men een
	exempel leset van enen de
	onsen heren gheherberghet
	had mit anderen gueden
	menschen . en(de) do he sijne
	gaste ouersach / do wasser
	een myn dan he ierst ghe-
	telt hadde / als em na ghe-
	toent wart in enen visioe(n)
	. En(de) he sechde em . Welke din-
	ghe ? Nicht dat he des
	nicht en wyste . mer dat
	he se noch langher twiue-
	lende wolde laten . Nicht
	<85rb>
	daer om secht beda / dat wy
	dat guede nicht en wete(n) wol-
	de wijt beleuen / mer want
	wijs nicht en willen beleue(n) .
	en(de) nochtant wal wete(n) dat
	wy quaet doen . so laet ons
	de here hier in der tijt twi-
	uelende / en(de) ontrect ons sijne
	godlike hulpe ter tijt to dat
	wy dat denken en(de) beghi(n)nen
	te beleuen / dat wy weten .
	dat is dat guede te doen / en(de)
	dat quade te schuwen Ende
	se seechden . Van ih(es)us va(n) na-
	zareth . Jn welke stst naza-
	reth he ontfanghen wart .
	als lucas tughet . en(de) wart
	daer ierst gheuoedt / va(n) ih(es)u
	van nazareno / dat is van
	invallinghe des hillighen
	gheestes . Als matheus tughet
	en(de) woende daer een wile Am-
	brosius secht De my(n)nende
	ziele wort gheuoedt van
	ih(es)u nazareno . dat is mitter
	invallinghe des hillighe(n) ghees-
	tes . als matheus tuegt . en(de) de
	daer in woent en(de) gheuoedt
	wort . en(de) guetliken ontfan-
	ghen mit enen gheestelike(n)
	vredsamen leuen . Dat een
	mechtich man was va(n) doech-
	deliken werken en(de) woerden .
	. Den menschen to enen exem-
	pel . als dauid in den psalm
	tuegt . De here der doechden
	he is een coninck der glorien
	En(de) een p(ro)pheet Toe were(n) alle
	<85va>
	toecomende dinghe Lucas tuegt
	. He is opghestaen in ons / dat is
	om salicheit der menschen . en(de)
	he was mechtich in sijne(n) wer-
	ken . als grote miraculen de
	he ghedaen had . Als dauid tu-
	ghet Wonderlike sin dijne
	werke . Dat sal den quaden
	dunken secht bernard(us) ten
	lesten daghe . dat de here mech-
	tich strenghe en(de) wonderlic is
	En(de) in reden of woerde(n) Dat
	was in sijnre predicate(n) Sij-
	ne reden sullen den bosen wo(n)-
	derlike scarp wesen / als he
	de quaden roept . mit scar-
	per sentencien / de guede(n) mit
	sachticheit . en(de) mit doechden .
	de armen mit lijdsamheit .
	de hou(er)dighen mit oetmodich(ei)t .
	de ellendighe mit troesti(n)ghe
	der vrouden de ewelic dure(n)
	sal . en(de) so voert des ghelijcs .
	Mer de riken laet he ydel .
	Als lucas en(de) oec de ander
	eua(n)gelisten tughen dattet
	mogheliker weer secht onse
	here een cameel te gaen doer
	eenre naelden oghe / dan de
	rike vracken te comen int
	rike godes / Dat sin de ghene
	de oer eerdsche guet nicht
	en dielen of en gheuen mil-
	delic den armen Dauid secht
	Jc voersach den here(n) altoes
	in mijnen aensichte Dat is
	ic huede my altoes voer de
	strengich(ei)t . des heren in mijnen
	<85vb>
	woerden / werken / en(de) ghe-
	dachten . En(de) in allen volke
	was (crist)us lerende / en(de) mit
	gueden werken exempel
	gheuende / om een yeghelic
	sick daer na te beteren So
	als onse here oec ghesecht
	heeft Juwe licht sal bichte(n)
	voer den menschen / op dat
	se uwen vader moghe(n) glo-
	rificieren de in den hemel|is <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	Grego(r)i(us) So sal de mensche
	dat guede doen / en(de) em daer
	nicht in v(er)heffen . mer dat
	sick en ander daer in betere(n)
	mach . En(de) wo oen de ou(er)sten
	preistere(n) en(de) onse princen
	ouerleuerden in v(er)domenisse
	des dodes . Se seechden wal
	secht de glosa . want iudas
	v(er)riet oen mit begheerliker
	ghiericheit . He secht myt
	begherliker ghiericheit .
	. Want men seer sundighen
	mach . mit seer dat guet
	te begheren sonder vercri-
	ghen Aldus sundichde iudas
	veel meer om der groter
	begheerten wil / en(de) iudas
	had em ierst mede to behoert
	Aldus mochten se wal mit
	reden seggen / onse princen .
	en(de) pilatus gaf ouer myt
	onredeliker gherechtich(ei)t .
	en(de) voert de ander priestrs
	gauen daer toe altesamen
	oer consent Augustin(us) Al-
	dus sulle wy alle in ver-
	<86ra>
	doemnisse des ewighen doots
	comen . de mit wil onrechte-
	lic richten / en(de) de totter ghie-
	richeit te grote begheerte
	hebben / en(de) dat eerdsche guet
	te seer begheren / En(de) wy hoep-
	ten Hoert daer de ste(m)me des
	mishopen / daer se segghen .
	wy hoepten tot noch toe .
	Recht of se seechden Nv voert
	an is onse hope ghedaen .
	. Want al de meysters segghe(n)
	. Hope is een zeker v(er)beidin-
	ghe der toecomender gueden .
	Als se na seechden Dat he
	dat volc van israhel verloe-
	sen solde Glosa . En(de) wy had-
	dens ghehoept seechden se .
	en(de) nicht . wy hopen / dat he
	israhel verlosen solde Recht
	of de doot des heren ghelijc
	weer den dode andere me(n)sche(n)
	Thophilus . Want se v(er)wach-
	teden en(de) meynden (cristu)m te
	wesen enen ghesontmaker
	en(de) v(er)loser des volkes van
	israhel / van anstaende / en(de)
	toecomenden quade(n) dinghe .
	en(de) sonderlinghe va(n) den dienst
	en(de) onderdanich(ei)t . der romers
	of des roemschen rijcks .
	dat de den nicht onderda-
	nich en hadden doruen we-
	sen . en(de) gheloefden oen te
	werden een eerdsch coninck
	hier op der werlt / en(de) dat
	he em der sentencien des
	dodes wal hadde moghen
	<86rb>
	verweren Beda secht Bil-
	lics ghinghen se drouende .
	want se em seluen wat be-
	rispeden / dat se in dien ene
	v(er)losinghe hadden ghehoept
	den se to hant doot saghen
	en(de) en gheloefden oen oeck
	nicht opuerstaende Ende
	sond(er)linghe so bedroefden se
	em daer om / want he sonder
	sake of schult ghedodet was .
	want se oen onschuldich kende(n)
	Theophilus Tis nochtan en
	te sien dat dese twe nicht mit
	allen onghelouich en waren .
	in den dat se seechden . En(de) nv
	bouen al so ist huden de derde
	dach / dat dese dinghe gheschiet
	sin Jn welken woerden se sche-
	nen te hebben ghehoechnisse
	daer af dat de here ghesecht
	hadde / dat he des derden da-
	ghes opu(er)staen solde En(de) oec
	so ghedachten se des gheruch-
	tes der v(er)risenisse dat de vrou-
	wen ghesproken hadden / doe
	se seechden Mer somighe wy-
	ue van den onsen hebbe(n) ons
	verveert . de voer den lichte
	en(de) dagheraet ten graue ghe-
	gaen weren / En(de) do se dat
	licham nicht en vonde(n) qua-
	men se en(de) soechden / dat se een
	visioen der enghelen ghesien
	hadden / de seechden dat he le-
	uet Glosa . Want de discipule(n)
	en gheloueden nicht volco-
	melic . ontsiende / dat se nicht
	<86va>
	lichtelic als wyue bedroghe(n)
	en worden . Mede seechden dese
	twe voerseechde discipule(n) / wa(n)t
	se der ma(n)ne ghetuech wat sta(n)t
	achtigher hielden dan der vrou-
	wen . En(de) somighe van den on-
	sen ghinghen hen totten graue
	en(de) vondent also als de wyue
	ghesecht hadden Glosa Sunte
	peters ghetuech en helde(n) dese
	twee oec nicht waerachtich .
	als dat de here opu(er)staen were
	. Hier om want dat licham
	in den graue nicht en lach .
	so ginghen somighe va(n) ons
	totten graue . als petrus en(de)
	ioha(n)nes . Als de glose secht
	want se vuerigher weren
	en(de) meer lieften hadden toe
	onsen heren dan de andere
	discipulen . Of to ene(n) gheeste-
	liken synne / en(de) ons ter leer .
	. Want men v(er)mits twierley le-
	uen coemt totten ewighe(n) leue(n) .
	als v(er)mits enen werkenden
	leuen / en(de) enen bescouwenden
	leuen Of te wandere(n) in den
	wech des leuens . so is ons
	noet beke(n)ninghe des ghelo-
	uen de by petrus beteikent
	is / en(de) wercke der gracien
	de by ioha(n)nes beteike(n)t sin .
	En(de) se vondent also als de wy-
	ue ghesecht hadden Als den
	groten swaren steen va(n) den
	graue af ghedaen / ende dat
	graf ydel en(de) ledich ende de
	doekeren nich daer ligghe(n)de
	<86vb>
	Mer oen en vonden se nicht
	Dat is dat godlike licham
	en vonden se nicht Bernar-
	dus Behoerlic wast dat
	de blijscap der v(er)risenisse den
	wiuen of v(er)mits den wyue(n)
	den man gheboetscapt wart
	op dat de ordinancie des
	wedermakens gheholden
	worde . Want ghelijc dat
	dat ierste wijf eua was een
	middel tusschen dat serpent
	en(de) den man . als adam oen trec-
	kende totten val en(de) v(er)derfnisse .
	daer se een oersake af was .
	so heeft dat ander wijf als
	maria een middel gheweest
	tusschen god / en(de) den me(n)sche(n)
	makende den mensche(n) een
	swoen / en(de) een trostinghe .
	En(de) dese wiue daer dit eua(n)-
	geliu(m) af secht hebbe(n) ghe-
	weest boden en(de) boetscapghe <sic>
	draghen tusschen den enghe-
	len en(de) den apostolen / ende
	hebben em ghekundicht
	de v(er)risenisse ons heren / en(de)
	een vervullinghe onser sa-
	licheit Hier om en dorue
	wy ons nicht beclaghen
	van den wiuen / want al
	heeft dat ierste wijf als
	eua ons alle v(er)doemt . de
	ander als maria heeft ons
	allen ghesont ghemaect .
	. de derde als maria magda-
	lena heeft ons gheboet-
	<87ra>
	scapt de verrisenise ons here(n)
	en(de) een vervullinghe der
	hilligher scrifturen De iers-
	te heeft gheweest een oer-
	sake ons dodes . de ander
	ene sake ons leuens / die
	derde een bode onse ewigh(er)
	salicheit . Hier na do (crist)us
	hoerde de sake oerre <gestr.: dro>
	droefnisse / berispede he se
	om oerre dwaesheit wil
	en(de) seechde . O ghy dwase .
	Om uwer blintheit wil
	uwer verstantenisse . als
	nycolaus secht / En(de) traech
	van herten om te gheloue(n)
	Om uwer tragher begheer-
	ten wil Thophilus Sie
	spraken by na als de iode(n)
	deden by den cruce staende .
	in onsen heren doot segge(n)-
	de Ander lude heeft he
	ghesont ghemaect / em
	seluen en can he nicht ghe-
	sont maken Glosa Onse
	here hiete se dwasen / om
	oerre onwetenheit wil .
	dat se nicht en wiste(n) dat
	se weten solden / ende em
	noet was tot oerre salich(ei)t .
	Se waren noch plomp
	en(de) grof als men van so-
	mighen apostolen leset .
	en(de) daer om en verstonde(n)
	se gheestelike dinghe nicht
	Ende de here hiete se traech
	<87rb>
	om dat se so hart va(n) herte(n)
	waren te gheloeuen de blij-
	scap sijnre v(er)isenisse Grego(r)i(us)
	secht in der omelien van de-
	sen daghe . Deser discipulen
	twiuelen en was nicht al-
	leen oer crancheit / mer oec
	ons ene sterkinghe . Want
	de verisenisse ons heren de-
	sen twiuelenden discipulen .
	v(er)mits veel argumenten en(de)
	ondersuekens is bewesen .
	Als wy dan dat lesen of hoere(n) .
	wat is dat anders / dan dat
	wy in oeren twiuel ghesterct
	werden ? Te gheloeuen in
	allen dinghen die de p(ro)pheete(n)
	ghesproken hebben Want|de <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	en mochtmen <sic> in also corter
	tijt nicht wtspreken . mer
	sonderlinghe punten de on-
	sen heren op de tijt best dien-
	den . Als van sijnre doot . en(de)
	van sijnre verrisenisse / de
	se schuldich waren te wete(n) .
	sonderlinghe daer om / wa(n)t
	se mit (crist)o omginghen / en(de)
	by em waren / do he dit sine(n)
	discipulen plach te leren / en(de)
	te voerens te seggen Glosa
	Tis wonderlic dat ghy dit
	nicht en gheloeft / wanttet
	al voersecht is van den pro
	pheten . Als lucas bescrijft
	in sijnen achteinden capitel
	Al dinghen sullen vervullet
	werden / de v(er)mits den p(ro)pheeten
	<87va>
	. voer ghesproken sin va(n) des
	menschen soen . En behoerde
	(cristu)m . of en wast nicht noet
	(crist)o te liden ? Glosa Daer
	werden ons drie dinghe in
	gheruert . als orberlicheit
	sijnre passien . als daer . wa(n)t-
	tet noet was (cristu)m Dat an-
	der de o(n)noselheit sijns lide(n)s
	om sijns groten drucks wil .
	als daer . liden . Dat derde
	om scarpheit wil sijnre pine(n) .
	dat ons daer wort gheruert
	en(de) also te gaen in sijne glorie
	En(de) dat tot onser leer secht
	augustin(us) O du edel me(n)sche
	sie en(de) merke doch Jst dat
	(crist)us nicht en is in ghegaen
	in sijns selues eyghen glorie
	sonder liden . druck / droefnis-
	se / en(de) groet swaer voergaen
	liden / wi wulstu dan onghe-
	uallighe ingaen / nicht in dy-
	ne glorie / mer in eens anders
	glorie sonder groet druck
	en(de) swaer liden ? En(de) hier om
	Zebedeus kinder de anders
	wolden in gaen dan voer-
	secht is . wart to ghesecht
	Ghi en weet nicht wat ghi
	bidt Augustin(us) secht (Crist)us
	heeft al eerdsche dinghe
	versmaet . om ons te lere(n)
	dat de van ons solden wer-
	den v(er)smaet En(de) he heuet
	alle quaet en(de) smaetheit
	gheleden / op dat wy in den
	eerdschen dinghen ghene
	<87vb>
	salicheit en sueken / noch oec
	gheen wederspoet en ontsien
	En(de) he began van moyses Glo-
	sa . of he segghen wolde Ghy
	de daer traech sijt te gheloe-
	uen . ic wil iv bereit ende
	beuellich maken . iv te bedu-
	den / en(de) te ontbinden de gheeste
	licheit . en(de) verborghenheit
	der hilligher scrift Ende he
	began ierst an van moyses .
	als van den weerdichsten .
	en(de) van der meester salich(ei)t .
	en(de) ghelouen . En(de) in allen
	p(ro)pheeten / Glosa . dat is te ver-
	staen / nicht in enen yeghe-
	liken p(ro)pheet al wt . mer wt
	em allen / dat em best dien-
	de op de tijt Beda Na den
	dat moyses / en(de) de p(ro)pheeten
	voerghesecht hebben ver-
	mits groter swaerre passie
	(cristu)m in te gaen in sijn rijck .
	wo mach he em dan . v(er)blide(n)
	een kersten mensche te we-
	sen / die de hillighe scrift
	de (crist)o toe hoert nicht en
	ondersueket . noch de glorie
	en(de) blijscap de he begheert
	en(de) hopet te hebben mit
	(crist)o / nicht en arbeit ver-
	mits liden de te vercrighe(n)
	. En(de) se ghenaecten den casteel
	daer se toe ghinghen / Glosa .
	. Wal hielden se den wech en(de)
	en mochten nicht dwalen
	want se den ghenen by em
	<88ra>
	hadden / de daer is de wech .
	de waerheit . ende dat leuen .
	Ja . de wech . se leydende / . de
	waerheit luchtende / en(de) dat
	leuen oneyndelic . Ende he
	vensde em vorder te gaen
	Dat is he bewees sick also
	in den licham / ghelijc als he
	was in oeren vermoden .
	als vreemde / of een pelgrim
	Als grego(r)i(us) secht in der ome-
	lien . Of he vensde em vor-
	der te gaen / op dat he em
	een oersake gaue / dat se oen
	te vlitigher noden solden
	En(de) se dwonghen oen segge(n)-
	de / Glosa . Dat is . te mael
	vrientlic . en(de) nernstelic ba-
	den se oen . Tot onser leer
	als grego(r)i(us) secht . dat de
	pylgrims / en(de) de armen en
	sin nicht alleen te roepen .
	mer vrientlike te bidden
	en(de) te trecken / en(de) te nodighe(n)
	Ghelijc als loth dede de die
	enghelen de toe Zodoma qua-
	men seer vrientlic bat dat
	se de herberghe en(de) de nacht
	ruste by em nemen wolden .
	Als in den boeck genesis
	ghescreuen staet Hier om
	scrijft sunte pauwel totte(n)
	hebreen / en(de) secht Der gaste-
	rien en wilt nicht v(er)geten .
	Nicht allen en dwonghen
	se oen . mer mit woerden
	noedichden se oen segghe(n)de
	Bliuet mit ons / want het
	<88rb>
	ghenaket den auende / ende
	de dach is te hantes hen ghe-
	gaen Grego(r)i(us) in der ome-
	lien . Siet do (crist)us ontfan-
	ghen wart van sijnen leden .
	dat is van sijnen discipulen .
	so heeft he oec v(er)mits em
	seluen v(er)socht sijne ontfan-
	ghers En(de) he is mit em in-
	ghegaen . Glosa Nicht om sijns
	ghebrecs of behoefs wil mer
	om oer y(n)nicheit te v(er)wecke(n)
	en(de) se te leren Se satten de
	tafel / en(de) spise daer op / ende
	god de here den se nicht en
	kenden in der ontbindinghe
	der hilligher scrift . den be-
	kenden se in der brekinghe
	des brodes . En(de) he gheschie-
	de doe he mit em was gaen
	sitten / Glosa . Als een meyster
	mit sijnen discipulen / en(de) als
	een prelaet mit sijnen onder-
	saten . En(de) dat to onser leer .
	Hijr in sijn te berispen die
	prelaten / en(de) de ouerste(n) va(n)
	somighen oerden / en(de) verga-
	deringhe . de selden of num-
	mer en eten / en(de) drincken
	mitter ghemeynre ghesel-
	scap . mer in sunderlinghen
	steden laten se em seluen
	leckerlic bereiden leckers
	morsele . en(de) den conuentes
	bruedere en(de) susteren wer-
	den groue spise aenghericht
	en(de) voerghesat . Mer se sol-
	den andenken dat de wiseman <sic>
	<88va>
	leert Se hebben dij ghesat toe
	enen regent / of prince / daer
	om stae onder em . als een van
	em . En(de) he nam dat broet
	en(de) benedidet Glosa Als een
	vader des hussghesyndes en(de)
	benedidet als een preister .
	Daer ons mede gheleert wort .
	dat wy altoes voer en(de) eer wy
	eten onse benedijnghe lesen
	sullen . op dat ons nicht en
	gheschie ghelijc als der vrou-
	wen ghescheide daer grego(r)i(us)
	af vertelt in dyalogo Woe
	dat ene vrouwe op een tijt
	eren wolde lattuyck / ende en
	hadde se nicht ghebenedijt . en(de)
	se wart to hant beseten
	van den duuel . En(de) he bract .
	Als een wijs scaffener . Als de
	leerres segghen . so plach he
	dat broet so lichtelic en(de) so
	slicht te breken mit sijnen
	ghebenediden handen / oft
	mit enen scarpen messe ghe-
	sneden hadde gheweest / Ende
	he gaft em . Als een dienre
	En(de) want he als een pylgrim
	by em was . so helt he sijn
	olde ghewonte / en(de) manier .
	op dat se oen te lichteliker
	ke(n)nen solden . En(de) oer oghen
	worden gheoepent . Dat nicht
	te verstaen en is van den
	wtwendighen vleyschliken
	oghen . mer van den inwen-
	dighen oghen en(de) synne(n) / Als
	crisostom(us) secht Glosa Die
	<88vb>
	here bewees en(de) openbaerde
	em nv al willens in eenre
	formen / en(de) beeldinghe daer
	se oen in <gestr.: der brekinghe des>
	<gestr.: broets> bekenden . ende oec
	so bekenden se oen in der bre-
	kinghe des broets . Theophi-
	lus . Een ander dinck ist dat
	de here meynt . Als de daer
	weerdelic ontfanghen dat
	hillighe weerde broet der
	enghelen . der oghen werde(n)
	opghedaen / dat se den heren
	bekennen . want so grote on-
	wtsprekelike cracht heeft
	dat weerde licham (crist)i . En(de)
	se bekenden oen in den breke(n)
	des broets . Grego(r)i(us) De daer
	hoeren de ghebode godes / en
	sin nicht verlicht . mer de
	ghene de se doen . Want de
	hoeres der ee en sin nicht
	gherechtu(er)dicht . mer die de
	ee holden en(de) doen de sijn
	rechtu(er)dich by gode Hier om
	als grego(r)i(us) secht . een yeghe-
	lic de wil verstaen so wat
	he guets hoert of leset . de
	haeste em dat to volle(n)bren-
	ghen mitten werken . Want
	dese twee discipulen in de
	ontbindinghe der hilligher
	scrift en hebben se (cristu)m
	nicht bekent . den se in ver-
	vullinghe der werken der
	my(n)nen / als den heren mede
	<89ra>
	in oer herberghe te nemen .
	bekenden Glosa Siet de here
	en is nicht van em bekent
	do he mit em tween sprac .
	mer he heeft sick gheweer-
	dicht em laten ke(n)nen do he
	van em ghespiset ende ghe-
	uoedt wart . En(de) he v(er)swan
	va(n) oere(n) oghen Theophi-
	lus . Onse here en had alsul-
	ken licham nicht . dat he
	yet langhe by desen tween
	wesen wolde / mer op dat he
	oer begheerte vermeerde .
	Glosa . En(de) he v(er)swan va(n) oere(n)
	oghen . Nicht als een wasem
	of fantasie . dat mit allen
	te nichte wart . mer als een
	de een glorificiert licham
	had v(er)mits snelheit . Want
	na sunte augustin(us) woerden .
	so waer de gheest wese(n) wil .
	daer is oec ghering dat glo
	rificierde licham . Of de here
	at af nicht . dat en secht lu-
	cas nicht openbaerlic / mer
	tis te ghelouen dat he ghe-
	geten heeft . op dat he soe
	wal mitten ete(n) <in HS: ete(n) ü.d.Z. ergänzt> als mitten sien
	de waerheit sijnre v(er)risenis-
	se proeuen wolde . Do seechde(n)
	se onderlinghe / Do se oen
	verloren hadden / als van
	sijnre openbaringhe te mael
	ontfengt . Als de ionghes-
	ten tobias moder was . de
	daer na dat he van oer
	<89rb>
	ghegaen was seechde / dat se
	alle dinghe in den enighen
	soen hadde . En was onse her-
	te nicht bernende in ons Als
	van den brande der vueriger
	lieften . Doe he mit ons sprac
	in den weghe / en(de) oepende ons
	de scrifturen ? Bernardus .
	Siet doch wo dat woert go-
	des de herten der menschen
	ontfengt totten bekennen .
	en(de) totter lieften . de herten
	de ierst colt waren sin ont-
	fenct van den hoeren des ser-
	moens mitten vuer des hil-
	lighen gheestes . Jn wo me-
	nich ghebot de mensche ghe-
	leert wort . mit so manich
	vuer wort he ontsteke(n) . als
	grego(r)i(us) secht in der omelien .
	En(de) dat en is gheen wonder .
	want iheremias de p(ro)pheete
	secht in sijnen tweentwintich-
	sten capitel . dat woert des
	heren is als een vuer dat brant
	en(de) als een hamer de toe quet-
	set / en(de) te breket de stene . Se
	stonden op in der selue(n) vren
	dat de here van em verswan .
	en(de) se sin weder ghegaen in
	ih(e)r(usa)l(e)m . om den anderen te
	boetscappen dat se ghesien
	hadden Glosa . Hier in be-
	wesen se oer vuoricheit .
	want se em nicht en ontsa-
	ghen der duester nacht .
	noch den groten arbeit
	oers lichams / te gaen / noch
	<89va>
	anxt van vyanden of morde
	ners . se en sin ghegaen te boet-
	scappen oeren bruederen als
	den bedroefden discipule(n) de
	vroude der v(er)isenisse ons he-
	ren . Theophilus Se stonden
	op weder om te gaen in der
	seluer vren / mer se ginghen
	daer ouer veel vren . Want
	het was tsestich stadien te
	gaen eer se weder to ih(e)r(usa)l(e)m
	quamen . En(de) se <gestr.: v> vonden de
	eluen by een v(er)gadert Glosa
	Om anxt der ioden / als sunte
	iohan scrijft in sijnen . xx .
	capitel . en(de) oec om der blijscap-
	pen wil der v(er)risenisse ons
	heren . Want se v(er)stroyt had-
	den gheweest om anxt wil .
	want daer ghescreuen was
	Jc sal den hierden slaen / en(de)
	de scape sullen v(er)stroyet wer-
	den Beda Alre ierst so heeft
	em de here sunte peter ope(n)-
	baert . als de vier eua(n)geliste(n)
	tughen . Crisostom(us) He heeft
	em openbaert symon . die
	want he oen alre ierst be-
	liede (critu)m te wesen / ende des
	leuendighen godes soen . na
	der verrisenisse daer mede
	verdient hadde em ierst te
	openbaren . En(de) oec de den
	heren also versaect hadde .
	ierst solde ghetroest wer-
	den . op dat he nicht in mis-
	troest en viel En(de) ons ter
	leer . Dat wy oec den heren
	<89vb>
	dicke ende manichwerf ver-
	saken mit onsen quaden wer-
	ken / en(de) groten grouen sunden .
	nicht en sullen mishopen in
	den dat wy truwelic ghenade
	begheren van em / He ontfanct
	ons / oec to ghenaden / ghelijc
	als he symon heeft ghedaen
	En(de) se twee tot meerre ghe-
	tuechnisse der waerheit
	v(er)telden wat daer inde(n) <sic> we
	ghe gheschiet was Glosa .
	Als woe onse here sick ver-
	sellede mit em / en(de) de sake
	oerre drofnisse bevraghede
	En(De) woe se oen kenden in den
	breken des brodes Augustin(us)
	Tis seer merkelic dat se den
	anderen discipulen nicht en
	v(er)telden . wo se den heren ter
	herberghe dwonghen ende
	vrientlic beden / en(de) wt my(n)-
	nen oen noechdichden ten aue(n)t
	eten . mer alleen segghen
	woe se oen bekenden in den
	breken des brodes Op dat
	wy daer in gheleert wer-
	den . so wat guedes of doech-
	delike werke wy doen / die
	sulle wy decken en(de) v(er)hueden
	na onsen v(er)moghen ende en
	sullen der menschen lof noch
	ydel eer / noch der lude gunst
	van onsen gueden werken
	nicht begheren Glosa Tis oec
	te merken dat manigherley
	broet is Als broet der peni-
	<90ra>
	tencien / en(de) broet des hillighe(n)
	sacramentes / en(de) in een yeghe-
	lic breken des brodes wort
	(crist)us bekent Doch of huden
	te daghe (crist)us van somighen
	menschen nicht en wort be-
	kent van den breken des hilli-
	ghen brodes des altaers / als
	in den hillighen sacramente .
	v(er)mits smake der deuocien
	in ondervindinghe sijns sel-
	ues . dat mach hier af toe-
	comen . dat he na rechter
	ordinancien nicht voert en
	vaert . als dat he dit broet
	des hillighen sacramentes .
	denct tontfanghen ende te
	breken / eer he em gheofe(n)t
	heeft in den anderen dryer-
	leyen breden . Hier om so we
	begheert des brodes des al-
	taers . de sal de rechte ordi-
	nancie holden / en(de) sal ierst
	breken dat broet der peni-
	tencien / de sunde te bescreye(n)
	en(de) daer een mishaghen in te
	hebben / en(de) in enen gueden
	opset de sunden nu(m)mer te
	doen Ten anderen mael sal
	he breke(n) dat broet der
	naturen . als mildelic ael
	misse te geuen . Als tobias
	sijnen soen leerde / en(de) seechde
	Jst dattu rijck van hauen
	en(de) guede sijst . dat salstu ou(er)-
	vlodelic den armen mede
	dielen En(de) hebstu wenich .
	dat selue wese vlitich te
	<90rb>
	deylen . den des noet is . Ten
	derden mael . sal he breken
	dat broet der scrifture(n) / mitte(n)
	gheloue an te denken . dat
	dat de hillighe lerers / ende
	de hillighe scrift ghesat .
	gheleert en(de) ghesproke(n) heb-
	ben . en(de) dat mitten werke(n)
	na oerre macht te beleuen .
	Ten vierden mael so breke
	he dan / en(de) ontfanghe dat
	enghelsche broet myt be-
	hoerliker reuerencien / daer
	toe te gaen / en(de) vinde daer
	in enen sueten liefliken
	smaeck der ynnicheit Ende
	aldus wort dan (crist)us beke(n)t
	in deser vierley brekinghe
	des vierley brodes als voer
	ghesecht is . Van dat
	euangeliu(m) datmen <sic> holdet
	in der missen des dinxdaghs <in HS: s ü.d.Z. ergänzt>
	na paeschdach . dat lucas
	de eua(n)gelist bescrijft in
	sinen lesten capitel .
	IN der tijt . stont ih(es)us
	int middel sijnre disci-
	pulen / en(de) seechde . De
	vrede sij mit iv . Jc bint en
	wilt iv nicht verveeren .
	En(de) so voert alst euangely
	wtwyset . Jn den voerscir-
	euen eua(n)gelien ghehoecht
	onse moder de hillighe ker-
	ke de v(er)risenisse ons lieuen
	heren . also als se gheschiet
	en(de) openbaert is vermits
	den vrouwen / daer na den
	twen discipulen de in emaus
	<90va>
	ghinghen Hier in desen voer-
	seechden eua(n)gely proeftme(n) <sic>
	de openbaringhe der verri-
	senisse ons heren . doe daer
	te samen waren al de eluen
	discipulen ons heren . Mer
	want de hillighen na oer-
	re opu(er)risenisse hadde(n) wa-
	re lichame / nicht ghevens-
	de lichame . leue(n)de lichame
	en(de) nicht doot . gheestelike
	lichame / en(de) nicht weerlic
	hier om (crist)us willende
	em openbaren . waerlic
	wesen opu(er)staen . bewijst
	ten iersten dat he hebbe
	wonderlike subtijlheit .
	ten anderen . waerachtich
	licham . als daer . waer om
	sijdy v(er)ueert . ten derde(n) mael
	vol en(de) volcomen ine em sel-
	uen . als daer . En(de) doe he
	dat ghesecht hadde / ten
	vierden mael een leuent-
	lic eyghentheit . als daer
	en(de) do se nicht gheloue(n) en
	wolden Hier om secht de
	eua(n)gelist . Jh(es)us stont Hier
	salmen <sic> v(er)staen als sunte
	iohan eua(n)gelist secht in
	sijnen twintichsten capitel
	Doet <sic> auent was / als des
	sondaghes to auenttide / en(de)
	de doeren ghesloten ware(n) .
	so secht lucas na den dat
	dit voerseechde eua(n)gely
	eyndet . do de discipulen
	noch onder een kalde(n) van
	<90vb>
	der v(er)risenisse ons heren .
	als em te weten en(de) kundicht
	en(de) gheboetscapt was van
	den vrouwen . Van sunte peter
	en(de) van den discipulen die
	weder van emaus waren
	ghecomen . so stont . als een
	verwynre des dodes / ih(es)us .
	als een volmaker der salich(ei)t
	int middel / als een v(er)maker
	des vredes . sijnre discipulen .
	als een prediker der waerh(ei)t .
	en(de) als een leerre der volmaect-
	heit Glosa / he stont int mid-
	del sijnre discipulen / wtghe-
	nomen thomas / als de sonne
	steet int middel der werlt
	als dat herte int middel
	des lichams . als een punct
	mids in een ront cyrkel .
	Tis te weten dat dese open-
	baringhe ghescheide <in HS: zweites e ü.d.Z. ergänzt> binnen
	ih(e)r(usa)l(e)m . te troest der discipu-
	len . de daer saten in der hey-
	meliker camer om anxt
	wil der ioden / beslotenre doe-
	ren . En(de) dit en is oec nicht
	teghens dat de enghel ghe-
	secht hadde . in galileen suldy
	oen sien . en(de) daer wart he
	oec ghesien / mer ten iersten
	mael nicht / En(de) he seechde
	em . Vrede sij iv Glosa . Nicht
	enighen tijtliken vrede . Wa(n)t
	em was noch veel lidens an
	staende / mer vrede des her-
	ten / en(de) der ewicheit / den
	iersten vrede des herte(n) als
	hier teghenwordich en(de) den
	<91ra>
	vrede der ewicheit hijr na
	maels toecomende Van dese(n)
	twyerley vrede secht de here
	in sunte ioha(n)nes eua(n)gely
	. Den vrede late ic iv Als des
	herten hier in der tijt . en(de)
	mijnen vrede gheue ic iv .
	Want he van nyema(n)t en
	mach werden ghegeue(n) . dan
	van my seluen / Want ick
	bin een maker des vredes
	en(de) een geuer des vredes
	Eierst is he een maker
	des vreden . den <gestr.: d> mensche(n)
	te verloesen . he is een bode
	des vreden . den mensche(n) te
	leren . he is een my(n)ner des
	vreden / den menschen te
	verluchten . He is een geuer
	des vreden . de ziele hillich
	te maken ¶ Tis oec te wete(n)
	dat manigherleye vrede
	is . als de quader me(n)sche(n)
	en(de) der gueder De vrede
	der quader menschen is te
	schuwen . want he schantlick
	is . En(de) dat is wal figuriert
	in der coninck boec in der
	antwert naas a(m)monite
	totten . gabaaniten do he
	seechde Jc wil mit iv vre-
	de en(de) ouerdracht maken .
	dat ic uwer alre rechter
	oghen wt wil steken . en(de)
	wil iv setten to schanden
	al den volke van israhel
	Desen vrede sal men schu-
	wen . want he is schadelic
	Hier om do (crist)us sach de
	<91rb>
	stat van ih(e)r(usa)l(e)m in aldusda-
	nen vrede / screyde he bitter-
	lic op de stat . Want na su(n)-
	te grego(r)i(us) woerden in mo-
	ralibus . Ghelijc alst laster-
	lic is den gueden / ist dat
	de endrachticheit ontbre-
	ket . so is de endrachticheit
	der quader schadelic . Hier
	om ist dat de here seluer
	secht Jc en bin nicht gheco-
	men om vrede <gestr.: Schaft> te senden
	in eertrike / mer dat sweert .
	. Want wat vrede de quade(n)
	in oerre quaetheit em selue(n)
	maken . nochtant en co(n)nen
	se nu(m)mer rechten vrede des
	heren hebben . Dat dauid
	wal bekende / do he seechde
	En(de) gheen vrede en is in mij-
	nen ghebeente van den an-
	sicht mijnre sunden En(de) als
	oec de p(ro)pheet ysaias secht .
	Den bosen en is gheen vre-
	de secht god de here ¶ De
	vrede der gueder me(n)sche(n)
	of der rechtuerdigher is
	te sueken / want he vrucht-
	bar is / en(de) verdienstelic des
	ewighen vredes En(de) dese
	vrede is dryerley . yerst toe
	gode . als de wiseman <sic> leert
	in p(ro)uerbijs . De daer ingaen
	den raet des vreden blijscap
	sal em na volghen En(de) dese
	vrede maect een ganse on-
	derwerpinghe des eyghen
	willen / en(de) wort mitte(n) god
	<91va>
	liken ghesterc en(de) verenicht .
	Als lucas tuygt . dat de en-
	ghelen sunghen . Ende in der
	eerden sij vrede den me(n)sche(n)
	de van gueden willen sin . De
	ander vrede is tot sijnen eue(n)
	menschen als sunte pauwel
	secht totten ephesien Weest
	sorchuoldich te bewaren de
	enicheit des gheestes in den
	bant des vreden . Wa(n)t als
	thomas van aquine(n) secht .
	so is vrede een eyghen werc
	der lieften / en(de) caritaten .
	. Want liefte doet god myn-
	nen / en(de) hier wt werden
	al de begheerten des men-
	schen gheordiniert in een
	Se doet oec oeren eue(n) men-
	schen my(n)nen . en(de) hier wt
	werden oer begheerten
	verenicht in dien / daer de
	volmaecte en(de) waerachtighe
	vrede in is . De derde vrede
	is in em seluen Als sunte
	pauwel scrijft totten van
	romen . De wijsheit des vley-
	sches is de doot . mer de wijs-
	heit des gheestes is dat le-
	uen in den hillighen gheest .
	en(de) vrede . Van desen dryer-
	ley vrede steet ghescreuen
	in matheus eua(n)gely Salich
	sin de vreedsamen . De vre-
	de der saligher is|mit <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> alre
	herten te begheren Daer
	de hillighe symeon y af sprac
	. Nu laet here dijnen knecht
	<91vb>
	na dijnen woerden in vreden
	Jte(m) . Ysaias de p(ro)pheet secht .
	Mijn volc sat in suuerlichei-
	den des vreden . en(de) in den
	tabernakel der trouwen .
	en(de) in groter riker rusten .
	Sunte augustijn secht in
	den boec van der stat godes
	De vrede der hemelscher
	stat . is de alre ghestichtste
	en(de) eendrachtichste ghesel-
	scap te ghebruken god en(de)
	onderlinghe in god Augusti-
	nus secht . op dat woert des
	psalms Jn den vrede en(de) in
	dat selue sal ic slapen ende
	rusten . O in vreden / o in dat
	selue . o de daer secht . ic
	sal slaepen en(de) ruste(n) Ghy
	sijt in dat selue . de daer
	nicht verwandelt en wort .
	en(de) daer de ruste alles arbei-
	des in is Jc bin de ic bin . seech-
	de de here tot moyses Ende
	dat mach de here alleen seg-
	ghen . Want wat he is dat
	is he van sijns selues wese(n)
	en(de) nicht van anders yema(n)t
	Een creatuer en heeft nicht
	van em seluen / dan nicht te
	wesen . Al dat wesen ende
	beholden in den wesen heeft
	he van den / de alleen sijns
	selues wesen is En wilt
	iv nicht verueren Glosa
	. Van my als van enen doden
	want ic waerachtelic leue
	Als sunte iohan tuegt Hebt
	<92ra>
	betruwen . Want ic heb de
	werlt verwo(n)nen . Versaecht
	worden se en(de) verueert .
	Glosa . Se worden versaecht
	en(de) verstuert . en(de) mit / anxt
	beuanghen / want se oen
	mit beslotenre doeren so
	gheringhe saghen / Of daer
	om / want se oen leuendich
	saghen . den se meynde(n) nicht
	weder opuerstaen wesen .
	En(de) daer om scrijft lucas
	Se meynden dat se enen
	gheest saghen . den he op
	en(de) wtgaf in sijnre passien .
	na der glosen . Of als somi-
	ghe ander lerers segghen .
	se meynden dattet een quaet
	enghel had gheweest die
	em verwandelt had in ene(n)
	enghel des lichtes . Dat su(n)-
	te iohan secht . dat de disci-
	pulen em seer verbliden
	do se den heren saghen . dat
	is te verstaen / dat se ten
	iersten veruuert ware(n) / mer
	do se em bet besonnen / doe
	verbliden se em seer Dat de
	here beslotenre doeren totte(n)
	discipulen in ghenc . daer
	mede bewees he / dat he an-
	ghenomen had de gaue der
	subtijlheit Daer na bewees
	he den discipulen / dat he dat
	selue licham noch hadde / en(de)
	gheen ghevenst licham . in
	den dat he em toende de lijc-
	clawen sijnre wonden Ende
	ten iersten berispet he oer
	dwase verstoringhe en(de) sond(er)
	<92rb>
	reden segghende . Om wat
	wil . sij verstuert . en(de) ghedach-
	ten opcly(m)men in uwen herte(n)
	Beda . Bequamelic seechde
	de here . cly(m)men op / want de
	ghedachten der discipule(n) wa-
	ren schantlic . in dien dat se
	twiuelden in der v(er)risenisse
	ons heren . Want (crist)us hadde
	de grote vrucht sijnre passie(n)
	verloren . en had nicht ghe-
	weest de waerheit sijnre
	verrisenisse En(de) daer o(m)me
	sprac he . cly(m)men op . want se
	gheveynst en(de) valsch waren
	Guede ghedachten de den ghe-
	louen toehoeren come(n) altoes
	van bouen . Want als de phi-
	losoeph tuygt . so is fantasie
	de binnenste cracht ende is
	somttijt recht . en(de) somtijt on-
	recht . mer verstandenisse is
	de ouerste cracht / en(de) is altoes
	waer en(de) gherechtich Siet
	mijn hande en(de) mijn voete .
	Glosa . Dat secht he om sijnre
	lijclawen wil de he beholden
	hadde . Cirillus . Hier proefde
	de here dat de doot verwon-
	nen was / en(de) dat he wtgheto-
	ghen had de broescheit der
	menscheliker naturen . en(de)
	hier om toende he em ierst
	hande en(de) voete / en(de) de gate
	der naghelen . Want ic dat
	selue bin Glosa . He sprect
	van den seluen licham van
	welken he se sonderlinghe
	wolde onderwisen Ende hier
	wt mochten se sonder twi-
	uel bekennen dat selue licham
	<92va>
	te wesen . dat he ierst had
	voer sijnre passien . Want se
	in sijnen handen en(de) voeten
	de lijclawen der wonde(n) claer-
	lic saghen . Hier mochtmen <sic>
	vraghen . als de ongheloui-
	ghen doen . waer om dat on-
	se here gheen macht en had
	de wt te doen Den salmen <sic>
	antworden . dat he de lijc-
	clawen beholden heuet . als
	sunte thomas van aquinen
	onse gloriose doctoer op dit
	selue eua(n)gely secht . sonder-
	linghe om vier saken wil .
	Ten iersten . dat he sine(n) disci-
	pulen daer by leren en(de) be-
	wisen solde de ghewarighe
	gheloue sijnre v(er)risenisse
	Ten anderen mael . op dat
	he de sijnen ghebenediden
	vader mochte toenen / als
	he voer den menschen bid-
	den wolde . so wat doot en(de)
	pinen he gheleden hadde .
	voer den mensche Ten der-
	den mael / op dat he den gue-
	den en(de) rechtuerdighe(n) men-
	schen toenen mochte . woe
	barmhertelic en(de) guedertir-
	lic he se verloest heuet
	van der pinen mit sijnre
	bitter passie en(de) dot Ten
	vierden mael . wo rechtuer-
	delic he bewisen mach . wo
	de quaden / en(de) bosen verdo-
	met en(de) verloren sullen sin
	Sunte iohan secht Dat he
	<92vb>
	em oec toende sijne syde . woe
	de mitten spere doergraue(n)
	was / op dat als he aldus
	ghetoent hadde sijnen disci-
	pulen de lijclawen der won-
	den / he in allen de won-
	den der twiuelachticheit
	heylen en(de) ghesont maken
	solde . als beda secht Daer
	na toende he em datmene(n) <sic>
	antasten mocht / ende dat
	om te prouen de waerheit
	sijns lichams segghende .
	Tast en(de) siet v(er)mits desen
	tween synnen . Want een
	gheest noch vleysch noch
	beenre en heeft Glosa . De
	waerachtighe v(er)risenisse is
	te prouen in den waren
	vleysche . en(de) botten Als iob
	secht Jc gheloue dat mijn
	verloser leuet en(de) inden <sic>
	lesten daghe van der eer-
	den v(er)risen sal . en(de) in mijne(n)
	vleysche sal ic sien mijnen
	ghesontmaker . Als ghy
	my siet hebben Sunte tho-
	mas van aquinen Recht
	of de here segghen wolde
	Ghy meynt dat ic een gheest
	bin . dat is een ghedwas .
	als somtijt dicke is ghesien
	by der doden graue . mer
	wetet / dat een gheest
	vleysch noch botten en heeft
	ghelijc als ghy my siet heb-
	ben Ambrosius Dit heeft
	de here hier om ghesecht
	<93ra>
	op dat he ons wolde toene(n)
	de ghedaente sijnre v(er)rise-
	nisse En(de) hier na toent he
	dat he een waerachtich
	leuendich licham heeft .
	als lucas tuegt seggende
	Mer do se noch nicht en
	gheloefden Glosa Volcome-
	lic en(de) volmaect . dat ons
	noet is tot starckinghe on-
	ses ghelouen Als gregori(us)
	secht . Mynre ghelouen he-
	uet my maria magdalena
	ghegeuen / de he haestelic ghe-
	louede / dan thomas dede de
	langhe twiuelde Want de-
	se thomas twiuelende he-
	uet gheruert en(de) ghetast
	de lijclawen der wonden .
	en(de) heeft van mijnre borst
	afghehouwen de wonde
	alre twiuelinghe Ende se
	verwonderden em . Als va(n)
	nyeheit der dinghen Van
	vrouden sijnre teghenwor-
	dicheit v(er)bliden em sijne dis-
	cipulen . siende den heren .
	Als sunte iohan secht in
	sijnen eua(n)gely En(de) he seech-
	de Hebdy yet datmen <sic> eten
	mach ? Glosa Onse here
	en eyschede nicht enighe
	spise om sijns behoefs wil .
	of dat wijs oec yet na
	onser v(er)risenisse behoeue(n)
	sullen . mer daer om . op dat
	he toenen wolde en(de) bewi-
	sen / dat he een waer licha(m)
	weder om ghenome(n) had
	En(de) se brochten em een stuck
	ghebradens vyssches / en(de)
	<93rb>
	honichraet Beda Behoerlic
	wast dat se em dese twe din-
	ghe brachten . Want he was
	de ghebraden vijsch v(er)mits
	der passien der menscheliker
	natueren Jtem de ghebraden
	vijsch . was en(de) is de ghepassi-
	de (crist)us / int water des men-
	scheliken gheslechtes / ghe-
	uanghen / mitten anghel des
	dodes / en(de) ghebraden op den
	vuer der bitterre passien .
	Jn den honichraet v(er)staet
	men beide sijn naturen . als
	sijn godheit . en(de) sijn mensch(ei)t .
	¶ Gheestelic te versaten en(de)
	toe onser leer . so sulle wy
	gode offeren dese twe . als den
	ghebraden vysch / vermits
	dodinghe ons eyghen vley-
	sches . en(de) dat honichraet .
	daer by te verstaen is ynnich(ei)t
	des herten En(de) de eua(n)gelist
	secht merkelic . Se brachte(n)
	oen een stuck vijssches . Wa(n)t
	oer gheloue van ons heren
	v(er)risenisse en was nicht
	aling en(de) heel . mer an stucke(n)
	en(de) seer cranck En(de) doe he
	ghegeten had voer em alle(n)
	Totter meerre waerh(ei)t . op
	dat se tughe solden wesen
	van den sien . als de glose
	secht So nam he dat ouer
	liep en(de) gaft em Op dat
	hiet noch openbaerliker
	toenen wolde / dat se den ouer
	loep aten . Als de meysters
	segghen son sin drie dinghe
	te merken in der ontfan-
	<93va>
	ginghe der spisen . Als nemijn-
	ghe der spisen verteringhe
	of verduwinghe / en(de) o(m)meke-
	ringhe in der naturen . De
	ierste twe mochten in (crist)o
	want he waerlic spise nam
	en(de) verdoude de . mer dat der-
	de . als o(m)mekieringhe in der
	naturen / en was in em nicht
	Want he en <in HS: en ü.d.Z. ergänzt> at nicht va(n) noets
	weghen / mer van machten
	en(de) crachten weghen Ghelijc
	als de eerde anders verslint
	dat water dorstende of dor-
	rende . en(de) anders van hette(n)
	der sonnen heytende . Dat
	ierste van behoefs weghen .
	dat ander van machte(n) we-
	ghen . als augustin(us) secht .
	So heeft (crist)us voer sijnre
	passien ghegeten om behoe-
	ues willen sijns lichams .
	want he sterflic was / ende
	spise behoefde . mer na sijn-
	re v(er)risenisse . sonder enich
	behoef . mer mit crachten .
	de spise te verdouwen . nicht
	van natuerliker v(er)douwin-
	ghe / mer mit crachteliker
	verteringhe En(de) he seechde
	tot em . Dit sin de woerde
	de ic ghesproken heb mit
	iv . Lucas in sijnen xviij capi-
	tel Siet wy opcly(m)men toe
	ih(e)r(usa)l(e)m / en(de) des menschen soen
	sal daer gheleuert werden
	den princen der priesteren (et cetera)
	Doe ic . noch by iv was Tho-
	mas Doe ic noch by iv was
	<93vb>
	in den sterfliken vleysche
	daer ghy noch in sijt Onse
	lieue here was do by em in
	den seluen vleysche verwec-
	ket . mer nicht in den selue(n)
	sterfliken vleysche / want
	(crist)us en mach nicht meer
	steruen . Want tis noet nicht
	van dwanghes weghen / mer
	van onverwandelbaer ordi-
	nancien . Te vervullen alle
	dinghe de ghescreuen sin .
	. Matheus in sijnen vijften
	capitel . Een screpelken en
	sal nicht vergaen dat dat ghe-
	screuen is van my . als Jn
	moyses . ee . in den p(ro)pheten
	en(de) in den psalme van my
	Glosa Jn desen drien steet
	dat ganse olde testament
	en(de) is daer in besloten Moy-
	ses ee is dat boeck der ghe-
	boden godes . de p(ro)pheten . dat
	boeck der openbaringhe .
	de psalmen dat boeck der
	bedinghe . De ee leert wat
	men doen sal . de p(ro)pheten
	watmen <sic> ghelouen sal / en(de)
	de psalmen woe men ghe-
	nade verweruen sal . to be-
	den en(de) te vercrighen . Be-
	hoerlic so noemtmen <sic> deser
	ghetuech . Want in tween .
	of in drien staet alle woert
	Of om beteikenisse der hilli-
	gher drieuoldicheit . Want
	de ee wort toe ghescreuen
	den vader . om der eyghenth(ei)t
	wil des ghebeides De pro-
	<94ra>
	pheten werden <in HS: r ü.d.Z. ergänzt> to ghescict
	den soen . om der doersenich(ei)t .
	wil der v(er)standenisse En(de) de
	psalmen werden toghescre-
	uen den hillighen gheest .
	om der sueticheit des ghebe-
	des . En(de) do oploeck he em
	den sin . op dat se verstonden
	de scrifturen Glosa Doe op-
	loeck . dat is . na den sien / na
	den tasten . na dat he de ee
	ghepresen had . Op loec he .
	afwerpende oer anweten-
	heit . en(de) instortende v(er)stan-
	denisse der scrifturen . He is
	de ghene / de dauids slotel he-
	uet . de daer slutet . en(de) nye-
	mant en cans opluken . als
	de p(ro)pheet ysaias secht ¶ Men
	sal weten dat (crist)us veel .
	dinghen opghedaen heeft
	de ierst ghesloten waren
	en(de) de oec nyemant anders
	opluken en mocht Ten
	iersten der ionfere(n) bueck .
	dat ander sijns selues syde .
	v(er)mits verhenghenisse / dat
	derde . dat slot der hellen .
	dat vierde . dat hemelrijc
	dat vijfte / de verstandenisse
	der scriften / dat seste dat
	menschelike herte . Va(n) den
	iersten secht ysaias die
	p(ro)pheet . Ghy hemele(n) dou-
	wet van bouen / ende die
	wolken moten reghenen
	den rechtu(er)dighen . de eerde
	dat is der io(n)feren schoet
	sal opgheloken werden
	en(de) sal bloyen den ghesont
	<94rb>
	maker . Van den anderen
	slot . secht sunte iohan Een
	van den ridderen oploeck
	sijne syde mit eenre glauien
	Glosa . daer op . Ansiet de doe-
	re van der archen noe / in
	der ziden des scheeps / daer
	in ghinghen de dieren de be-
	holden solden bliuen / voer
	de grote vloet . Van den der-
	den secht ysaias Jc sal oplu-
	ken voer iv de doren (et cetera) .
	En(de) dauid in den psalm Ghy
	princen doet op uwe poerte(n) .
	en(de) daer sal in gaen de coni(n)ck
	der glorien . Van den vierde(n)
	secht sunte iohan Ghy sult
	sien den hemel opgheloken .
	en(de) de enghelen nedercly(m)men
	op des menschen soen . Waer
	af sunte matheus oec secht
	van (crist)o . Doe (crist)us ghedoe-
	pet was / en(de) opclam van
	den water . so sin de hemele
	opghedaen Glosa Doe wart
	den ghedoepten een toeganc
	v(er)mits (crist)o / de v(er)mits adam
	langhe tijt had ghesloten
	gheweest . Hier af secht
	men oec in der apostolen
	werck Doe stephan(us) sach
	de hemelen opgheloken .
	. Van den vijften leestme(n) <sic>
	in apocalipsi . Here ghi sijt
	weerdich op te luken dat
	boeck en(de) ontbinden oer
	teikene Jte(m) de wiseman <sic>
	<94va>
	. de wijsheit heeft opghelo-
	ken den mont der stommen .
	en(de) heeft de tonghe der kin-
	dere wijs ghemaect . Van
	den sesten sechtmen <sic> hier af
	int eua(n)gely . En(de) in ca(n)tica
	staetet oec af . De stemme
	mijns wtuercorens cloppe(n)-
	de . Luket my op mijn suster
	mijn vrendy(n)ne / mijn wtuer-
	coren / mijn onbeulecte / Daer
	sunte bernt op secht Staet
	op haestelic . lopet luket op .
	staet op v(er)mits ghelouen .
	loept vermits ynnicheit
	luket op v(er)mits der bichte(n)
	De lieue here de gaen wil
	int herte des mensche(n) . bid-
	det . dat de mensche seluen
	op luke . Als dat sick de me(n)-
	sche bekier tot gode / ende
	sijne ghenade mit begheer-
	ten sueke Ghelijc als die
	here seluen secht int boeck
	der verholenheit Jc stae
	voer de doere en(de) cloppe . ist
	dat my yemant op luket .
	so sal ic tot em in gaen . en(de)
	mijn auentmael myt em
	doen Jst sake dat wy wil
	len dat ons de poerte des
	hemels op werden gheloke(n) .
	nv de wile dat de here al-
	dus cloppet . so laet ons op
	luken de doere ons herten .
	en(de) en laet ons dat nicht
	versumen / noch daer in ver-
	traghen . op dat wy nicht
	en beghinnen toe dwalen
	<94vb>
	na den cudden onser ghe-
	selscap / dat is / dat wy nicht
	en beghi(n)nen te v(er)vleckeren
	in anmerkinghe andere
	creaturen . als ons gheruert
	wort in cantica . Ende he
	seechde em / Wantter so ghe-
	screuen is Glosa / Als ghy
	in my siet vervult wesen .
	. Want het was noet (cristu)m
	te liden / en(de) des derden daghes
	te verrisen van der doot .
	en(de) te prediken penitencie
	in sijnen naem / en(de) v(er)latenisse
	der sunden Glosa Die ghe-
	geuen wort v(er)mits der cracht
	sijns namen / in den sac(ra)ment
	des doepsels / en(de) der peniten-
	cien . Want ten is anders <gestr.: t>
	gheen naem onder den he-
	mel den menschen ghege-
	uen / in welken behoerlic
	of noet is den menschen
	ghesont te werden als ons
	paulus de prediker der
	waerheit tuygt En(de) dit en
	is gheen waldaet gheleent
	of ghesat op enighe tijt .
	mer ontellic en(de) oneynde-
	lic is se wtgherect Ende
	daer om secht he|Onder <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	allen volke Paulus God
	en is gheen wtnemer der
	personen . mer in alle(n) ghe-
	slechten de god ontsie(n) . sin
	em anghenaem . Als daer
	ghescreuen staet in der
	apostolen werke Do (crist)us
	sijne apostolen sande te pre-
	<95ra>
	diken . seechde he Gaet ouer
	al de werlt . en(de) predict dat
	euy(n)gely allen creaturen .
	Theophilus . Dat is de ghelo-
	uen en(de) nicht en ghelouen .
	Of als grego(r)i(us) secht . dat
	is allen menschen . Want
	de mensche heeft wat we-
	sens mit allen creaturen
	. He heeft een leuen en(de) was-
	sen mitten bomen / he heeft
	een leuen en(de) een gheuoele(n)
	mitten beesten / he heeft
	oec een leuen / en(de) een onder-
	scheiden mitten enghelen
	. Collacy van den drien voer
	screuen euangelien . /
	WAnt|dan <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert> in desen drie(n)
	voerscreuen euan-
	gelien gheruert
	en(de) ghesecht is van drier-
	hande openbaringhe / daer
	sic (crist)us in drierhande
	ghedaente in ghetoent en(de)
	gheopenbaert heuet . als
	op den hillighen paesch-
	dach gheschiet is . als voer
	ghesecht is . Als ten ierste(n)
	marien magdalenen in
	eenre ghedaenten eens
	gardeners / als ghesecht is .
	ten anderen mael den twe(n)
	discipulen in emaus in
	ghedaente en(de) wysen eens
	pylgrims . ten derde(n) mael
	den v(er)gaderden discipulen
	daer dit leste eua(n)gely af
	ruert in ghelikenisse eens
	gheestes . als den discipule(n)
	docht . want he tot em in
	<95rb>
	quam beslotenre doeren Hier
	om een yeghelic guet kers-
	ten mensche de mit (crist)o|wil <in HS: Worttrennung durch senkrechten Strich markiert>
	opstaen . gheestelic te spre-
	ken . de sal sick hebben in ghe-
	daente . en(de) ghelikenisse . soe
	als em (crist)us heeft ghehadt
	in desen drien openbarin-
	ghen Ten iersten sal he em
	hebben al een gardener .
	. ten anderen als een pylgri(m)
	. ten derden mael / als een
	gheest Op dat dan een
	guet kersten menschen em
	hebbe als een gardener . soe
	sal he oec ouer em hebben
	de doechde(n) en(de) ghewoente(n)
	eens gardeners Ten ierste(n)
	sal he sijnen hof oefenen
	en(de) weyden dat oncruyt
	daer wt . ten andere(n) mael
	sal he daer in seyen guet
	saet . ten derden mael sal
	he sijnen hof netten ende
	begheiten / ten vierde(n) mael
	sal he sijnen hof in gueder
	hueden en(de) gueder wracht
	holden ¶ Ten iersten sal he
	sijnen hof bouwen / en(de) oefe
	nen / en(de) dat ontruet daer
	wt holden en(de) weyden . dat
	is de sunden . beide groet en(de)
	cleyn . en(de) oec den oerspronc
	der sunden . en(de) des oncruets
	sal he wtweyden / op dat
	he hueden te daghe als
	een gaerdener sick mach
	bewisen mit (crist)o wesen
	opuerstaen . Dat wal suuer-
	<95va>
	lic is beteikent by den coninck
	van nyniue / en(de) van ionas de(n)
	p(ro)pheet . Do de coninck van
	nyniue v(er)nam des p(ro)pheten
	woerde / dat se al verderuen
	solden / ten weer dat se al pe-
	nitencie deden . doe stont de
	coninck op van sijnen coninc
	liken stoel / en(de) warp van em
	sijne coninclike cleder / ende
	toech an enen sack / en(de) ghinc
	neder sitten in der asschen
	. By desen stoel gheestelic .
	is beteikent de wallust en(de)
	de ghenuechte der sunden .
	van welken stoel ist dat
	een guet kersten mensche
	eens conincs naem heeft .
	sal opstaen / als alsulke
	ghenoechte te v(er)smaen / ende
	sal afwerpen sijn cleet . dat
	sijn alle sundighe werken .
	van buten / of olde sunde-
	like ghewoenlike werke .
	en(de) trecken an enen sack .
	dat is he sal annemen scarp-
	heit der penitencien / ende
	gaen sitten in de asschen .
	dat is starclic . of volherde-
	lic v(er)mits oetmodich(ei)t . des
	herten / of v(er)mits gheden-
	kenisse des dodes em seluen
	te hueden / en(de) te waernen
	voer sundelike werke(n) ¶ Te(n)
	anderen mael sal he in sine(n)
	hof seyen doechden guede
	zeden / en(de) werken / op dat
	men van em mach seggen
	dat daer ghescreuen staet
	in der bibelen Staet op
	<95vb>
	en(de) de here sal mit iv wesen
	Dat is . staet op mit enen
	gueden opset en(de) wille / en(de)
	doet na uwen gueden opset .
	en(de) de here sal mit iv wesen
	iv gheuende volmaectheit
	des werkes / en(de) oec volma-
	ketheit des loens Ende op
	dat wy dit neernstelic doen
	moghen . so vermaent ons
	sunte pauwel en(de) secht Soe
	we dat spaerlic seyet . die
	sal spaerlic meyen ¶ Ten
	derden mael sal he sijnen
	hof netten of begheiten .
	v(er)mits wtstortinghe der
	oetmodigher tranen . Welke
	tranen als grego(r)i(us) secht op-
	staen in den menschen twy-
	syns . Aldus Een ziele de
	na gode dorst . de wort
	ierst gheprekelt mt anxt
	. Want als se ghedenct dat
	quaet dat se ghedaen he-
	uet . en(de) heeft anxt daer
	om te liden de ewighe pine
	en(de) als he dan langhe in de-
	sen anxt gheweest heeft . soe
	coemt daer na een v(er)moeden
	der gracien . dan voert ten
	anderen mael wasset daer
	in ene vuericheit der leifte(n)
	der hemelscher blijscap En(de)
	de dan ierst ghestreyet he-
	uet . op dat he nicht gheleyt
	en wort totter pinen begint
	dan daer na bitterlic te
	screyen / dat he so langhe
	is van den hemelsche(n) rijck
	. Want dan dat ghedachte
	des menschen beschouwet
	<96ra>
	wat de choren der enghele(n)
	sin / wat de gheselscap is der
	hilligher gheesten . wat mo-
	ghentheit is des godliken
	ansichtes . en(de) screyet dan
	meer . dat he so langhe is
	van den hemelschen gue-
	de . dan he ierst screyde
	do he anxt hadde voer
	de ewighe pine Aldus coem-
	tet toe dat de volcomen
	prekelinghe des anxtes
	de synne trecket totter
	prekelinghe der lieften
	En(de) in deser twier manie-
	ren . so heeft de hemelsche
	gaerdener ih(es)us (crist)us
	ghenettet . en(de) nat ghe-
	maect den hof sijnre ma-
	rein magdalenen / op dat
	se den hof vucht hadde
	bouen en(de) beneden Bene-
	den bewees se oeren hof
	vocht hebben ghemaect .
	do se myt oeren tranen
	woesch ih(es)us voete Se
	maecte oeren hof boue(n)
	nat . do se buten stont te(n)
	graue screynde ¶ Ten
	vierden mael sal he sine(n)
	hof sluten / en(de) in gueder
	wracht hueden en(de) holde(n)
	Dat is v(er)mits starker
	hoede sijns selues . o(m)me
	wt te sluten alle dinghe
	de een hinder moghen
	wesen tusschen god ende
	sijnre sielen . Waer van
	<96rb>
	lucas scrijft in sijnen xxij .
	capitel . Wat slaepty . staet
	op en(de) bedet . op dat ghi nicht
	en comen in becoringhen .
	. Want wiste de vader des hues-
	ghesyndes . to wat vren die
	dief comen solde . he solde
	vorwaer waken . Waer
	af oec in cantica staet van
	der my(n)nender zielen Een
	besloten hof is mijn suster
	en(de) mijn bruet ¶ Ten vijften
	mael sal een guet gaerdener
	sijnre vrucht waer nemen
	en(de) vergaderen / dat is v(er)mits
	ontfanginghe des hemelsche(n)
	loens . Waer af dauid in den
	psalm secht Staet op here in
	dijne ruste . du en(de) de arche
	dijnre hillicheit En(de) de p(ro)phete
	iheremias secht Staet te sa-
	men op en(de) cly(m)met op totten
	rustighen volc wonende tru-
	welic . secht de here / Want
	na des apostels woerde(n) totte(n)
	van romen . Nu ghi de ver-
	loest sijt van den sunde(n) / en(de)
	sijt gheworden godes knechte
	. hebt uwe vruchten in der
	hillicheit . en(de) uwe eynde dat
	ewighe leuen . Van der
	<gestr.: ghedaente> openbaringhe
	de gheschiet is in de ghedae(n)-
	te eens pylgrims .
	HJer om so wat een guet
	kersten mensche hude(n)
	to daghe mit (crist)o een pylgri(m)
	wesen wil . de sal oec holden
	gheestelic te spreken de zeden
	<96va>
	en(de) ghewoenten eens gueden
	pylgrims ¶ Ten iersten em te
	ontladen en(de) van em te legghe(n)
	allen last en(de) swaericheit . daer
	he by mach vertraghen / of
	moede van werden / ten ande-
	ren / van den rechten weghe
	nicht te dwalen . ten derden
	van vreemden dinghen en(de)
	boetscappen em nicht te on-
	derwinden / ten vierde(n) mael
	em te heasten weder om te
	hueswert te comen . Dese
	punten heeft (crist)us ons Alle(n)
	gheleert in sijnre v(er)risenisse
	Want den last der steerflich(ei)t .
	heeft he af gheleecht . va(n)
	den rechten weghe en is he
	nicht ghedwaelt . mer he
	heeften <sic> ons gheleert en(de) ghe-
	wijst mit woerden / mit wer-
	ken / en(de) mit exemplen . Weer-
	like saken en heeft he em
	nicht onderwonden / en(de) na
	den dat he sijne v(er)risenisse
	ghetoent hadde / is he wed(er)
	omghewandert . tot sijnen
	hemelschen lande ¶ Ten iers-
	ten sal dan een guet kerste(n)
	me(n)sche de mit (crist)o een pyl-
	grim wesen wil aflegghen
	en(de) em ontladen aller last
	de oen trecken mach va(n) den
	dienste godes . Als ons su(n)te
	peter leert in sijnre epistel
	Jc bid iv lieue brueder als
	vreemde en(de) pylgrims / iv to
	ontholden van vleyscheliken
	<96vb>
	ghenoechten / da daer vechte(n)
	teghens de ziele Jt(em) paul(us)
	totten ephesien . Leegt va(n)
	iv na der ierster bekerin-
	ghe den olden mensche(n) de
	daer gheschoert wort na
	der begheerte der dwelin-
	ge . mer v(er)nyet iv in den
	gheeste uwes herten . en(de)
	trecket an den nyen men-
	schen / de na gode ghescapen
	is ¶ Ten anderen mael en
	sal gheen kersten mensche
	de een guet pylgrim wesen
	wil / nicht dwaelen van den
	rechten weghe / na den dat
	in der bibelen staet Ghy en
	sult nicht afneyghen ter
	rechterhant . noch ter lucht(er)
	hant . mer na den weghe
	den iv god onse her ghebo-
	den heeft suldy wanderen
	op dat ghy moghet leuen .
	en(de) iv wal geschie . By der
	rechterhant salmen <sic> v(er)staen
	voerspoet . en(de) by der luchter-
	ant wederspoet . ¶ Ten
	derden mael sal een guet
	pylgrim em nicht oderwi(n)-
	den der weerliker saken .
	na den dat de menschelike
	broesheit toelaet en sullen
	wy ns daer mede nicht
	menghen / Want we dat
	pyck roert . de wort lichte-
	lic daer af besmit Als ghe-
	screuen staet in der conick
	boeck . Dauid sprac to sijnen
	<97ra>
	knechten . de mit em waren
	Staet op en(de) laet ons vleen .
	want ons en sal gheen toe-
	vlucht baten van absolons
	ansicht Gheestelic te v(er)stae(n)
	. Dauid is so veel als een doech-
	delic mensche . He sprack in
	sijnen herten . tot sijne(n) knech-
	ten . dat is sijnen sy(n)nen en(de)
	begheerten / de mit em wa-
	ren in ih(e)r(usa)l(e)m . dat is in een
	bescouwen des vredes Staet
	op van den eertschen dinghe(n)
	en(de) opricht iv tot hemelsche(n)
	dinghen / want ons en is
	geen toevlucht . dat is enich
	waerachtich troest . van ab-
	solons ansicht . dat is van
	wtwendighen dinghe(n) . Wa(n)t
	wie een vrend deser werlt
	wil wesen . de wort een vi-
	ant godes gheset ¶ Ten
	vierden mael sal een guet
	pylgrim em haesten weder
	om te lande te comen . dat is
	totten ouersten vad(er) lande
	Als ons de apostel v(er)maent
	segghende Laet ons haesten
	in te gaen in de ruste Aldus
	heeft maria magdalena ghe-
	haest do se van marthen
	oerre suster hoerde / de meyst(er)
	is hier en(de) roepty . Se stont
	haestelic op en(de) quam tot em
	Martha is so veel te seggen
	als een wecster / als verwec-
	kende de ziele tot gueden
	werken der gracien Maria
	<97rb>
	is so veel te seggen als een
	bitter meere . Als dan martha
	marien roept . dat is als de
	gracie prekelt de oetmodi-
	ge ziele v(er)mits penite(n)cien
	en(de) ghedenct der bitterre <in HS: erstes r ü.d.Z. ergänzt> pas-
	sien (crist)i . so staet se gheringhe
	op v(er)mits hillighen ghedach-
	ten / en(de) coemt tot ih(esu)m v(er)mits
	groten brant der begheerte(n)
	En(de) do de ioden se sage(n) haes-
	telic hen gaen / volgheden se
	oer na . Want een siele ver-
	mits bewisen eens gueden
	exempels . is daer ghemaect
	een steern des meers / de veel
	menschen leyt totten wech
	der salicheit . en(de) toe ih(esu)m te
	lopen mit oer trecke <in HS: zweites e ü.d.Z. ergänzt> .
	Van der derder openbarin
	ghe . in welker den discipule(n)
	(crist)us docht wesen een gheest .
	We dan mit (crist)o huden
	te daghe geestelic
	wil opstaen de sal
	sick hebben als een gheest
	Want een gheest is reyn .
	of gemeengt van natuer-
	liken dinghen / snel . subtijtl .
	en(de) on sterflic En(de) om dese
	. punten te brengen te ene(n)
	geesteliken syn . so salmen <sic>
	weten / dat na der gheeste-
	liker opu(er)stondenis mit (crist)o
	als hier voer gheruert is
	sulle wy bliuen reyn v(er)mits
	claerheit der onnoseleit .
	snel v(er)mits bereetheit der
	onderdanicheit . subtijl ver-
	<97va>
	mits claerheit der wijsheit .
	onsterflic v(er)mits stedighe
	volherdinghe . Dese vier pu(n)-
	ten werden gheopenbaert
	in enen menschen de licham-
	lic opsteet . Want he tredet
	de eerde myt sijnen voerten .
	he ghebruect sijnre hande .
	he siet ten hemelwert mitte(n)
	oghen . en(d) mitten helen licha(m)
	soe besleet he de stede . Hijr
	om ten iersten wy de gheern
	gheeestelic weren / en(de) mit
	(crist)o gheern opstonden ghees-
	telic . sullen holden dat ierste
	punct des gheestes / als rey-
	nichheit der o(n)noselheit . en(de)
	al begheerlicheit deser werlt
	onder te treden . Waer af
	lucas secht in sijnen . vij . ca-
	pitel Jonghelinc ic seg dij
	stae op . Dat is een ionghe-
	linc . de noch nicht beulect
	en is mit eertscher begheer-
	ten . Desen ionghelinc hiet
	de here opstaen . dat is sijn
	herte oprichten tot hemel-
	schen dinghen . op dat he den
	eerschen dinghen / en(de) wal-
	lusten in enighen nicht en
	werde beulect Ende of he
	beulect worde / ya of he stor-
	ue / en(de) so mit allen verlore
	de renicheit der o(n)noselheit .
	noch wort em gheheiten
	op te staen . en(de) dat in sijnre
	ioghet . dat is te tijde / ende
	sonder lang beyden / eer he
	<97vb>
	ghetoghen werde totte(n) graue
	der ewigher v(er)domnisse .
	Als ghescreuen staet in den
	p(ro)pheet ozee . Se sullen vro
	op staen tot my ¶ Ten ande-
	ren mael . wy de gheern ghees-
	telic opstonden mit (crist)o / sul-
	len ouer ons hebben dat
	ander punt des gheestes .
	als dat wy snel sullen wese(n)
	ons te oefenen in doechdeli-
	ken werken / en(de) ons schicke(n)
	na den godliken willen Als
	daer ghescreuenen staet van
	sunte peter in der apostole(n)
	werck . Do sunte peter ghe-
	uanghen wart in den kerke-
	ner slapende onder vier rid-
	deren . do quam de enghel tot
	em en(de) wectene segghende .
	Staet op snellike ¶ Ten
	derden male wy de gheeste-
	lic opstaen willen mit (crist)o
	sullen ouer ons hebbe(n) dat
	derde punct des gheestes .
	als subtijlheit . ende abelheit .
	anhanghende der godliker
	wijsheit . Waer van ysaias
	secht Staet op en(de) werdet
	verlicht <in HS: i aus o korrigiert> ih(e)r(usa)l(e)m . want iv
	licht is ghecomen . Dat is .
	Jh(e)r(usa)l(e)m ene oetmodighe
	siele des ewigen vredes . de
	daer gheheiten is een dochter
	Staet op v(er)mits begheerten
	des herten . en(de) werdet ver-
	licht v(er)mits v(er)luchtinge der
	godliker wijseit . He secht
	oec merkelic . iv licht is ghe-
	comen / want gheenreley licht
	<98ra>
	is genoech totten beschou-
	wen der ewicheit . dan dat
	godlike licht . waer af pau-
	lus scrijft totten chorinthi-
	en . Dat oghe en heeft nicht
	ghesien want ten is geen
	varwe . als de glose secht .
	of dat ore en heefs nicht
	ghehoert <in HS: ghehioert; i gestr.> want ten is
	gheen gheluyt . noch ten
	is int herte des mensche(n)
	op gheclo(m)men / beneden
	ist dat int herte des men-
	schen is . bouen dat herte
	sin de godlike en(de) de ewi-
	ghe dinghe / dat god bereit
	heuet den ghenen de oen
	lief hebben . En(de) he secht
	voert . He heeftet ons te
	weten ghedaen by de(n) ghees-
	te . want de gheest onder-
	vint al dinck . ende doet
	al dinck ondersueken .
	¶ Ten vierden male . wy
	de gheestelic mit (crist)o wil-
	len opstaen / sullen oec we-
	sen onsterflic / dat is . de
	guede werke de wi bestae(n)
	hebben / en sulle wy nicht
	laten steruen / dat is ach-
	terlaten . mer daer in sul-
	le wy ton eynde to voler-
	den . want daer staet ghe-
	screuen So we volherdet
	ten eynde toe de sal behol-
	den bliuen Des ons allen <in HS: allen ons mit Umstellungszeichen>
	de ghene moet gunnen .
	de om onsen wil ghepasijt
	begraue(n) en(de) wed(er) opu(er)resse(n) is
	/ Amen .